Datahonger

Privacywaakhond ziet te grote datahonger bij de overheid

null Beeld Fadi Nadrous
Beeld Fadi Nadrous

De overheid komt te vaak met een wetsvoorstel waarin de privacy van burgers in het geding is, constateert de Autoriteit Persoonsgegevens in het jaarverslag.

Kristel van Teeffelen

De overheid heeft een te grote datahonger, constateert de Autoriteit Persoonsgegevens. In één op de vijf wetsvoorstellen waar de privacywaakhond vorig jaar advies over uitbracht, werden gegevens niet goed beschermd. Soms ontbrak de aandacht voor privacy helemaal, schrijft de AP in het jaarverslag 2021.

Waar een ongeremde datahonger toe kan leiden, laat de zwarte lijst van de Belastingdienst zien. Zo’n 270.000 burgers stonden te boek als fraudeur, veelal onterecht en op basis van discriminerende criteria. Voor de lijst werden volgens de AP een mengelmoes aan gegevens, feiten en vermoedens, rijp en groen door elkaar gebruikt. De fiscus kreeg een recordboete van 3,7 miljoen euro.

De vraag is of de overheid ervan leert. De zucht om zoveel mogelijk data te verzamelen, zit in tal van nieuwe wetten. Ook als er geen duidelijke reden voor is.

Verkeerde lijstjes

Zo wijst de AP op de zogeheten Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden. Die wet geeft de overheid en private partijen straks meer ruimte om bij vermoedens van bijvoorbeeld fraude of georganiseerde criminaliteit, gegevens met elkaar te delen. Denk aan verblijfsstatus, financiële gegevens en politiedata. De Eerste Kamer moet zich nog over het voorstel buigen. De AP vreest dat er door de wet opnieuw verkeerde lijstjes bij de overheid ontstaan.

Vorig jaar adviseerde de AP in totaal 95 keer over wetgeving waarin de verwerking van persoonsgegevens aan de orde was. De AP toetst die voorstellen aan de privacywet. Die schrijft bijvoorbeeld voor dat niet meer data worden verzameld dan noodzakelijk, en dat het doel duidelijk is.

Achttien keer was een voorstel vorig jaar flink onder de maat. Er zaten wetten bij die volgens de toezichthouder neerkwamen op een vrijbrief voor de overheid om ongelimiteerd gegevens te verzamelen over burgers.

De AP had 37 keer kritische noten bij een voorstel. Dat betekent dat in veertig gevallen, minder dan de helft, het wetsvoorstel in orde was. Maar, zegt de AP, dat ging vaak om wetgeving met een relatief bescheiden impact op de privacy.

Van tafel

Het kabinet lijkt wel naar het advies van de waakhond te luisteren, constateert de AP zelf. De wet die datadelen tussen overheid en private partijen gemakkelijker moet maken, werd na drie kritische adviezen aangescherpt. Al is de AP daarmee nog steeds niet gerustgesteld. Een ander voorstel tijdens de coronacrisis om telecomdata te gebruiken om de verplaatsingen van burgers in beeld te krijgen, ging uiteindelijk helemaal van tafel. De AP liet er weinig van heel.

Bij de wetsvoorstellen waar het kabinet amper of helemaal geen aandacht besteedt aan privacygevolgen, besloot de AP in 2021 iets nieuws te doen. Een voorstel gaat in zo’n geval direct retour afzender met de opmerking opnieuw te beginnen.

Burgers moeten er volgens de waakhond blind op kunnen vertrouwen dat juist de overheid uiterst zorgvuldig met hun gegevens omgaat. “Bij overheidsinstanties kunnen mensen niet zeggen: de privacyvoorwaarden bevallen me niet, ik ga wel naar een ander”, schrijft de AP in het jaarverslag.

Dat ging niet alleen bij de Belastingdienst mis. Ook andere overheidsinstanties werden door de toezichthouder op de vingers getikt. De UWV kreeg een boete van 450.000 euro voor het niet goed beveiligen van gegevens. De gemeente Enschede moest 600.000 euro betalen voor het volgen van burgers via de wifi op hun telefoon.

Lees ook:

Autoriteit Persoonsgegevens kampt met dramatische achterstand: nog 10.000 klachten op de plank

Er gaat veel mis op privacygebied, concludeert de Autoriteit Persoonsgegevens op basis van het aantal binnengekomen klachten. Maar veel problemen blijven liggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden