Prinses Christina en prinses Juliana volgen vanuit het Kabinet van de Koningin aan de Korte Vijverberg de rijtoer van de Gouden Koets in 1994.

In Memoriam Prinses Christina (1947-2019)

Prinses Christina, de eigenzinnige, onbekende prinses

Prinses Christina en prinses Juliana volgen vanuit het Kabinet van de Koningin aan de Korte Vijverberg de rijtoer van de Gouden Koets in 1994. Beeld ANP

Vanwege haar teruggetrokken bestaan stond ze te boek als de ‘onbekende’ prinses. Met eigenzinnige optredens kwam ze, op haar zangcarrière na ongewild, toch in de schijnwerpers. Vrijdagochtend overleed prinses Christina op 72-jarige leeftijd aan de gevolgen van botkanker.

Dat Christina over een sterke eigen wil beschikte, kwam al in haar tienerjaren tot uitdrukking. Als vijftienjarige achtte de prinses haar opleiding aan het Baarnsch Lyceum ongeschikt, waarop ze midden in het schooljaar overstapte naar het Amersfoorts Lyceum.

Ook veranderde ze in die tijd haar roepnaam. Marijke vond ze te kinderachtig en te Nederlands, geen mens buiten de landsgrenzen die de naam fatsoenlijk kon uitspreken. Het was alsof ze toen al voorvoelde dat een groot deel van haar leven zich buiten Nederland zou afspelen, ver weg van de bekendheid die ze als lid van het koningshuis als knellend ervoer.

Christina was na Beatrix, Irene en Margriet de jongste dochter van prinses Juliana en prins Bernhard. Haar geboorte op 18 februari 1947 op Paleis Soestdijk bleek de inleiding tot een lange, zware huwelijkscrisis die in de jaren vijftig de monarchie op haar grondvesten deed schudden.

Koningin Juliana en prins Bernhard met hun vier dochters de prinsessen Beatrix, Irene, Margriet en Marijke (Christina) in de achtertuin van paleis Soestdijk, 1951. Beeld RV

Greet Hofmans

De zwangere Juliana liep rodehond op, waardoor het vierde prinsesje met een oogziekte ter wereld kwam. Een serie operaties bleek ontoereikend, waarna op voorspraak van prins Bernhard de gebedsgenezeres Greet Hofmans binnen werd gehaald. Dat haalde niets uit, Christina zou aan het rechteroog bijna blind blijven.

Hofmans wilde op Soestdijk echter niet van wijken weten. Ze trok deels in bij het koninklijk gezin op Soestdijk in, en kreeg tot grote ergernis van Bernhard met een aantal gelijkgestemden grote invloed op Juliana. De groep werd wel als een sekte omschreven; Hofmans was volgens toenmalig premier Willem Drees een ernstige splijtzwam in het huwelijk.

De groep zette zich bovendien af tegen de buitenechtelijke relaties die Bernhard onderhield. Uiteindelijk maakte Juliana onder druk van het kabinet een rationele afweging door niet van haar overspelige echtgenoot (met zijn twee buitenechtelijke dochters Alicia en Alexia) te scheiden.

Kennelijk gleed die turbulente periode makkelijk van de jongste prinses af. In een van haar schaarse interviews zei ze veel goede herinneringen aan haar jeugd op Soestdijk te hebben. “Het was een periode van warmte, plezier en gezelligheid. Het gevoel anders te zijn dan anderen was er al wel heel vroeg.” Daar kon ze niet mee leven. “Prinses zijn is geen prestatie, ik ben toevallig in die wieg geboren”, zei ze daarover. En: “Prinses zijn is een niet verdiende handicap.”

Guillermo

Na haar studie pedagogiek aan de Rijksuniversiteit Groningen vertrok ze uit Nederland om zich te richten op haar passie, muziek. Ze volgde een zangopleiding aan een conservatorium in Montreal en vestigde zich vervolgens in 1974 anoniem in New York als zangdocente. “Hier kan ik een nummer zijn.”

Daar ontmoette ze in de wijk Harlem Jorge Guillermo, zoon van een overleden arts uit Havanna, die werkte in een kinderdagverblijf voor sociaal achtergestelden. Guillermo vluchtte op veertienjarige leeftijd met het grootste deel van zijn familie voor dictator Castro naar de Verenigde Staten, waar hij stateloos was. Prins Bernhard smokkelde hem met een regeringstoestel Nederland in. Christina en Guillermo trouwden op 28 juni 1975 voor de wet in Baarn.

Het huwelijk van prinses Christina en Jorge Guillermo. Tijdens het burgelijk huwelijk in het gemeentehuis van Baarn. Beeld ANP

Dat deed Christina zonder toestemming van het parlement, waarmee ze zichzelf staatsrechtelijk dood verklaarde. Die actie baarde aanzienlijk minder ophef dan elf jaar eerder, toen prinses Irene met haar huwelijk zonder permissie afstand deed van haar recht op troonopvolging. Er was dan ook een belangrijk verschil. Irene zat achter Beatrix als tweede op de reservebank; Christina had acht kandidaten voor zich.

Kerk en huwelijk

Op het gebied van geloof volgde Christina eveneens Irene: in 1999 werd ze van Nederlands-hervormd net als haar kinderen rooms-katholiek, zonder daar ruchtbaarheid aan te geven. Waar daarover bij Irene in 1964 in protestants en oecumenisch Nederland groot rumoer ontstond, veroorzaakte de actie van Christina niet meer dan een rimpeling op een gladde waterspiegel.

Ook op het gebied van echtscheiding liepen de twee zussen synchroon. Uit het huwelijk van Christina waren de drie (titelloze) kinderen Bernardo, Nicolás en Julia geboren, toen in 1994 de voorgenomen scheiding bekend werd. De financiële afwikkeling daarvan werd een twee jaar durend gevecht.

Guillermo had zijn verbale voornemen om na zijn huwelijk te blijven werken met kinderen uit arme gezinnen snel laten vallen. Hij had bovendien niets gebakken van de baantjes bij KLM en hotelketen Golden Tulip die hij via prins Bernhard toegeschoven had gekregen. En zijn (samen met anderen) gemaakte boeken over Nederlandse kastelen en Cuba leverden weinig op. Kortom, hij kon amper in zijn levensonderhoud voorzien.

Guillermo had zijn huwelijksjaren vooral gestoken in het op kosten van zijn vrouw aankopen van antiek, waarmee Villa Eikenhorst als een museum werd ingericht. Hij organiseerde er fotosessies, waarbij het gezin op aanwijzing van papa voor antieke kasten of schilderijen moest poseren. Zowel die geldverslindende hobby als het publicitair aandacht vragen ergerde Christina, die zich er steeds meer aan onttrok en zelfs in kloosters in retraite ging. Bovendien schoffeerde Guillermo zijn vrouw soms in het openbaar.

Terugkeer naar Nederland

Eerder dan de scheiding, bracht de terugkeer naar Nederland Christina al in de schijnwerpers. Of beter gezegd, haar huisvesting. Natuurbeschermers stonden op hun achterste benen toen bekend werd dat het paar toestemming had gevraagd een huis te bouwen op landgoed De Horsten in Wassenaar. Het terrein was weliswaar koninklijk bezit, het was tevens beschermd natuurgebied. Ondanks grote weerstand werd het project doorgedrukt. 

Daarmee hield het niet op. Toen Villa Eikenhorst – Willem Alexander en Máxima woonden er tot voor kort met hun gezin - in 1987 was voltooid, bleef het paar wegens het negeren van bouw- en landschapsregels middelpunt van kritiek. Er werden betonnen paaltjes in een bospad geplaatst, waardoor op het landgoed wonende boeren kilometers moesten omrijden. Er werd illegaal een garage gebouwd en een zwembad aangelegd, pas achteraf werd dat met vergunningen gelegaliseerd.

Na haar scheiding koos Christina opnieuw voor de anonimiteit van New York, waar ze met haar twee zonen ging wonen. Boven de koninklijke paardenstallen in Den Haag was een appartement voor haar ingericht, zodat ze bij de belangrijkste familiefeesten nooit hoefde te ontbreken.

Maar eerst ging de inboedel van Eikenhorst onder de hamer bij veilinghuis Sotheby’s, waarbij de prinses - vrij ongebruikelijk - haar naam aan de veiling verbond. Er waren kostbare stukken te koop, de wijn- en portcollectie, maar ook bloempotten, plastic schaaltjes en de Delfts blauw miniatuurtjes van Hollandse huisjes, cadeaus van de KLM voor royal classpassagiers.

Prinses Christina arriveert met haar zoon Bernardo Guillermo bij de Nieuwe Kerk in Amsterdam voor de inhuldiging van koning Willem-Alexander. Beeld ANP

Brievenbusfirma’s

Ook als alleenstaande kwam Christina in opspraak. In 2009 werd bekend dat ze gebruikmaakte van omstreden fiscale sluiproutes via het Kanaaleiland Guernsey. De brievenbusfirma’s werden bestuurd vanuit een stichting die zetelde in Paleis Noordeinde. De destijds in Londen woonachtige prinses betaalde geen vermogensbelasting in Groot-Brittannië en bespaarde op de inkomstenbelasting.

De constructie was niet illegaal, en viel niet meer onder de ministeriële verantwoordelijkheid nadat de route was verlegd via een vermogensbeheerder in Eindhoven. Wel vond de Tweede Kamer de constructie, waarvan ook andere leden van de koninklijke familie gebruikmaakten, haaks staan op de voorbeeldfunctie van de Oranjes.

Aan dat laatste was Christina weinig gelegen, hetgeen werd benadrukt door een uitspraak van haar voormalig medestudente Catherine Keyl in de Tien Geboden in Trouw. “Zij vloekte net zo vreselijk als ik. Als je als vrouw grofgebekt was, hoorde je er nu eenmaal bij. Vloeken als een daad van verzet tegen de rol die je hebt in de maatschappij. Dat zal zeker voor Christina hebben gegolden.”

Eerder dit jaar kwam Christina ook al in opspraak, toen een tekening van Peter Paul Rubens door de prinses werd ingebracht bij Sotheby’s in New York. Het werd voor 7 miljoen dollar, ruim 6 miljoen euro, verkocht. Zelden bracht de veiling van een kunstwerk zo veel commotie teweeg als deze openbare verkoop. Het had de koninklijke familie toch gesierd als die Nederlandse musea eerst de kans had gegeven om het stuk in alle rust te kunnen verwerven, klonk het binnen en buiten de kunstwereld. 

Klassieke muziek

Zingen, Christina’s grote passie, was tijdens de huwelijksjaren flink ondergesneeuwd. Ze had in 1990 haar naam verbonden aan het Prinses Christina Concours, een populair festijn waarmee jaarlijks klassieke muziek, jazz en compositie wordt gepromoot onder jongeren van 12 tot en met 19 jaar.

Muziek hoort volgens Christina bij de algemene ontwikkeling. “Een school stimuleert de grijze cellen, de hersenen. Muziek bevordert de emotionele kant en die wordt vaak verwaarloosd. Zonder creativiteit, in welke vorm dan ook, zijn we uit balans. ( . . .) Zingen maakt je ziel vrij, het is de vertaling van wat je van binnen voelt.”

Koningin Beatrix en de prinsessen Irene, Margriet en Christina lopen het bordes af om in de volgauto plaats te nemen voor de uitvaart van prinses Juliana. Beeld Trouw

Ze geloofde in de helende kracht van muziek, healing en spiritualiteit, zaken die een belangrijk onderdeel van haar leven vormden. Bovendien kon ze met muziek worden afgerekend op wat ze deed. “Als ik zing, krijg ik aandacht voor wat ik doe en niet omdat ik prinses ben, dat is een wezenlijk verschil.”

Wel maakte ze gebruik van haar afkomst ter promotie van haar zangcarrière. Begin deze eeuw verscheen ze in tv-programma’s (Ivo Niehe, Barend en Van Dorp) en veel gedrukte media. Het Nederlandse volk hoorde en las dat haar huis in New York in knalkleuren was geschilderd, dat ze artistieke kinderen had, als tiener naar musical en folk luisterde, Bob Dylan afschuwelijk vond (“Die stem!”) en het privéleven haar heilig was.

Het mediabombardement stuwde de verkoop van haar kerstalbum (2000) en cd ‘The me nobody knows’ (2002) naar grote hoogten. Dat diende goede doelen, de opbrengst ging naar het Prinses Christina Concours en de slachtoffers van de aanslagen op 11 september 2001.

Ondanks de goede verkopen waren de critici zuinig over de mezzosopraan. “Christina doet aandoenlijk netjes haar best”, “Christina zingt met valse lucht” en “Zou Christina toevallig banketbakster in Stadskanaal geweest zijn, dan was deze cd er nooit gekomen”. Die laatste was te lezen in Trouw.

Meer bewondering oogstte ze als zangeres bij diverse familieaangelegenheden, in het bijzonder de begrafenissen van haar ouders. Voor vader Bernhard zong ze het Spaanse lied ‘La Golondrina’, de zwaluw, een verwijzing naar het prinselijk wapen van Lippe Biesterveld waarop de vogel voorkomt. Toepasselijk was ‘The gift to be simple’ dat ze voor 1900 genodigden voor moeder Juliana zong.

Maria Christina Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Prinses van Lippe-Biesterfeld is op 18 februari 1947 geboren op Paleis Soestdijk in Baarn. Ze overleed op 16 augustus 2019 op Paleis Noordeinde. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden