AnalyseAsielprocedures

Politiek heeft problemen bij de IND vooral aan zichzelf te danken

Beeld ANP

De bezuinigingen op de IND waren te stevig en het kabinet reageerde te langzaam toen wachttijden voor asielprocedures opliepen.

Chaos en eerdere bezuinigingen bij de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND) leiden tot lange wachttijden voor asielzoekers, miljoenen euro’s aan dwangsommen en noodopvang in evenementenhallen. Die problemen komen niet uit de lucht vallen. Er wordt al meer dan twee jaar voor gewaarschuwd en op korte termijn zal de situatie niet verbeteren. Hoe heeft het zover kunnen komen?

Op dit moment wachten grofweg 8900 mensen langer dan is toegestaan op de start van hun asielprocedure, schreef staatssecretaris Ankie Broekers-Knol gister aan de Tweede Kamer. Over het algemeen allemaal mensen met een kansrijke aanvraag.  De staatssecretaris beloofde dat een ‘taskforce’ de achterstanden ‘projectmatig’ zal wegwerken, dat nieuwe aanvragen binnen de wettelijke termijnen behandeld zullen worden en dat er een nieuwe directeur bij de IND komt die een ‘verbetertraject’ gaat leiden. Of het genoeg is, moet blijken. 

Vluchtelingenwerk denkt van niet. Niet in de minste plaats omdat de organisatie vreest dat bezuinigingen op de rechtsbijstand en het plan om tijdelijke verblijfsvergunningen te verkorten van vijf naar drie jaar, medewerkers met extra werk opzadelen. Nog los van mogelijke toename van het aantal asielzoekers, bijvoorbeeld nu Turkije migranten aan de grenzen niet meer tegenhoudt. 

Ruim 20.000 wachtenden

Die 8900 mensen wachten in ieder geval langer dan een half jaar op een eerste gesprek met de IND en de wachttijd kan oplopen tot anderhalf jaar. Maar na het eerste gesprek zijn mensen er nog niet. Het totaal aantal asielzoekers dat wacht op een beslissing van de IND is opgelopen tot ruim 20.000. Daarmee klimt de dienst gestaag richting de bijna 30.000 wachtenden aan het einde van crisisjaar 2015. 

Groot verschil met 2015 is dat er toen maandelijks duizenden vluchtelingen binnenkwamen. Dat is nu niet aan de hand: sinds de zomer van 2018 komen er elke maand rond de 2000 asielzoekers aan. De IND kan ook gemeenten niet de schuld geven. Die halen hun achterstanden in, het aantal statushouders in de asielzoekerscentra is afgenomen. 

De reden voor de problemen ligt in beslissingen die vanaf 2017 zijn genomen. De IND verlengde toen contracten van medewerkers niet, met de gedachte dat er vanwege de Turkijedeal uit 2016 geen of minder vluchtelingen zouden komen. Uit onderzoeken die Broekers-Knol gisteren naar de Kamer stuurde, blijkt bovendien dat de IND inefficiënt en onoverzichtelijk werkt. 

Leed bij asielzoekers

Het ministerie en de Kamer zijn daarbij niet gevrijwaard. Omdat asiel zo’n politiek gevoelig onderwerp is geworden, wordt de IND regelmatig geconfronteerd met nieuwe opdrachten al naar gelang de politieke wensen. Zo moeten medewerkers niet alleen de wachtlijsten inlopen maar ook aanvragen van overlastgevende asielzoekers versneld afhandelen en zaken van Syriërs met een tijdelijke vergunning heroverwegen. 

Eind 2017 leidde dat al tot oplopende wachttijden. In 2018 en 2019 kwamen er banen bij maar het duurt lang tot nieuwe werknemers zijn gevonden en ingewerkt en daar komt bij dat inwerken de huidige medewerkers tijd kost. Tijd die ze niet kunnen besteden aan het beoordelen van asielaanvragen. 

Die lange wachttijden leiden niet alleen tot leed bij asielzoekers maar ook tot enorme kosten bij de IND. Broekers-Knol liet de Kamer gisteren weten dat er in ieder geval nog tussen de 30 en 40 miljoen euro aan dwangsommen betaald moet worden. Dat geldt echter alleen als de hele wachtrij nu op zou lossen. In werkelijkheid komt er elke week 1 miljoen euro bij. De chaos leidt er ook toe dat er, net als in 2015, gegrepen moet worden naar noodopvang. Half maart wordt tijdelijke opvang geopend in evenementenhallen in Leeuwarden en Goes.

Kamer vooral verontwaardigd over het woord ‘terloops’

De staatssecretaris wist al dat de IND een grotere miljoenenstrop boven het hoofd hangt dan eerder gedacht.

De Tweede Kamer heeft er weinig vertrouwen in dat staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (VVD, migratie) de problemen bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst snel kan oplossen. Vooral het woordje ‘terloops’ dat Broekers-Knol tijdens het debat liet vallen, zorgde voor verontwaardiging. Terloops, plots tijdens een gesprek met wat medewerkers, had de staatssecretaris vernomen dat de IND dit jaar niet 17, maar 70 miljoen kwijt aan boetes vanwege te laat opgestarte asielprocedures. “Toen ik dat hoorde, ben ik er meteen opgesprongen en heb ik het IND om een nota gevraagd”, legde de staatssecretaris de Kamer dinsdag uit.

“Stuitend”, noemde de Kamer haar verklaring. “Een brevet van onvermogen”, klonk het ook. En: “Nederland lijkt de gekke henkie van Europa wel”.

Hoe kon het zijn dat de staatssecretaris dusdanig belangrijke informatie tussen de bedrijven door op moest pikken, vroegen Kamerleden zich af. “Heeft u geen moment gedacht: dit moeten we misschien anders organiseren?”, wilde Farid Azarkan van Denk weten van de staatssecretaris.

Een oplossing voor de dwangsommenproblematiek schuilt volgens coalitiepartijen VVD en CDA niet per se in het aanpakken van de lange wachtlijsten bij de IND, maar in het tijdelijk buiten werking stellen van de Wet dwangsommen. Ook de staatssecretaris “sluit deze weg niet direct uit”. Gebeurt dat, dan kunnen asielzoekers die nu al maanden, zo niet jaren wachten tot hun procedure in behandeling wordt genomen de IND niet meer in gebreke stellen. Coalitiegenoot D66 is hier kritisch over.

Regels zijn regels en dat geldt ook voor de overheid, aldus D66-Kamerlid Maarten Groothuizen. Broekers-Knol vraagt van de Kamer nog vier weken voor extra onderzoek. De Kamer wil sneller actie en heeft een debat aangevraagd dat binnen nu en twee weken plaats moet vinden.

Lees ook:

Turkije: 18.000 migranten Europa ingetrokken

Migranten en vluchtelingen spoedden zich sinds vrijdagochtend vanuit Turkije naar de Griekse en Bulgaarse grens nadat het nieuws doordrong dat Ankara hen niet zou stoppen

Deze vluchtelingen zijn het wachten op de IND zat: ‘Ik wil een normaal leven’

Asielzoekers moeten lang wachten tot ze hun verhaal mogen doen bij de IND. Het Turkse gezin Akin heeft meer dan een half jaar gewacht op de start van hun asielprocedure

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden