Privacy

Politie spaart onnodig data van burgers op

null Beeld ANP / Peter Hilz
Beeld ANP / Peter Hilz

Iedereen met wie de politie ooit contact heeft gehad, staat in de computer. Dat levert meer data op dan de politie nodig heeft. ‘Dat brengt allerlei risico mee.’

Gidi Pols

De politie houdt van negen miljoen mensen automatisch levensgebeurtenissen als verhuizingen, huwelijken en geboortes bij. Ook slaat het over al deze mensen privacygevoelige gegevens als nationaliteit, adres en burgerservicenummer op. Over de datahonger leven binnen de organisatie al jarenlang zorgen, blijkt uit een interne memo die in handen is van Trouw. Toch is het systeem nog altijd niet aangepast.

Al in 2015 uitte de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens zorgen over ‘het abonnement op personen’ dat de politie heeft, blijkt uit het memo. Toen was al duidelijk dat de politie van miljoenen mensen automatisch gegevens uit de Basis Registratie Personen (BRP) opvraagt.

Eindeloze stroom aan informatie

De politie klopt bij de basisregistratie aan voor informatie over onder anderen verdachten, slachtoffers, getuigen of mensen die ooit een aangifte hebben gedaan. Om de gegevens actueel te houden, krijgt iedereen die in het systeem van de politie komt een zogenaamde ‘afnemersindicatie’, wat inhoudt dat de politie automatisch nieuwe informatie over hen krijgt.

Die stroom aan informatie is eindeloos, staat in het memo. “Een afnemersindicatie wordt nooit meer verwijderd, ook al is de persoon overleden”, schrijft een strategisch adviseur van de politie. Het resultaat: de politie volgt steeds meer mensen, zelfs als het al lang niet meer relevant is voor een zaak. Het gaat inmiddels om zo’n negen miljoen personen, volgens de politie.

“Dat brengt allerlei risico’s mee”, zegt privacy-expert Rejo Zenger van Bits of Freedom, die sinds 2009 bezig is met hoe de politie omgaat met de privacy van burgers. “Uit een onderzoek uit 2019 bleek bijvoorbeeld dat de beveiliging van de 36 belangrijkste politiesystemen niet op orde was. Daardoor is er een onnodig risico op datalekken.”

Mogelijke gevaren

De politie ziet zelf nog enkele andere mogelijke gevaren van de ‘voortdurende groei van afnemersindicaties’: imagoschade en een sterk oplopende werklast. De Rijksdienst voor Identiteitsgegevens vroeg al in 2015 of het wel noodzakelijk was om al deze mensen te volgen. Het antwoord van de politie: geen idee.

Er komt nieuw beleid, staat in het interne stuk. In de toekomst moet niet zomaar iedereen met wie de politie in contact komt gevolgd worden. Het nieuwe uitgangspunt is: “een afnemersindicatie mag alleen voor specifieke groepen of handmatig voor afzonderlijke personen worden geplaatst.” Verdachten vallen onder de speciale groepen, net als bijvoorbeeld leden van motorbendes en mensen met een wapenvergunning.

Meer dan strikt noodzakelijk

Toch volgt het politiesysteem ruim twee jaar na de kritische memo nog steeds iedere getuige, elk slachtoffer en iedereen die aangifte doet. De trage aanpassingen komen volgens de politie doordat het gaat om grote logge applicaties die niet van de ene op de andere dag uitgezet kunnen worden. Wel is de verwachting dat er dit jaar begonnen wordt met het doorvoeren van het inmiddels meer dan twee jaar oude ‘nieuwe beleid’.

Schokkend, noemt Zenger de vertraging. “De politie mag niet meer gegevens verzamelen dan strikt noodzakelijk is voor haar taak”, zegt Zenger. “Het feit dat ze zelf aangegeven dat ze gegevens verzamelen die ze niet nodig hebben geeft aan dat ze meer doen dan proportioneel is, daarmee overtreden ze de wet.”

De politie ontkent in een reactie dat ze de wet overtreedt. “Zonder actuele persoonsgegevens kan de politie haar werk niet doen”, aldus Henk Geveke van de korpsleiding. “Voor het gebruik en actueel houden van die gegevens hebben we een juridische grondslag. We hebben zelf de conclusie getrokken dat we met minder gegevens toe kunnen, en daar werken we aan.”

Lees ook:

Een speurtocht naar de datahonger van de overheid: ze weten meer over mij dan ikzelf

Journalist Gidi Pols zocht uit welke overheidsorganisaties over zijn persoonsgegevens beschikken. Conclusie: de overheid weet veel meer over hem dan hij ooit hadden kunnen bevroeden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden