Reacties racismedebat

Polarisatie? Excuses voor de slavernij zorgen juist voor nuance in het racismedebat, denkt Kathleen Ferrier

Een protest van Black Lives Matter op het Malieveld in Den Haag. De demonstraties laten zien dat juist excuses voor de slavernij de angel uit het debat kunnen halen, vinden Urwin Vyent, Kathleen Ferrier en Karwan Fatah-Black.Beeld ANP

Leiden excuses voor het slavernijverleden tot polarisatie? Prominenten in het slavernijdebat begrijpen niets van die redenering van premier Rutte.

Excuses voor het Nederlandse slavernijverleden komen er voorlopig niet, maakte premier Mark Rutte woensdag duidelijk in het debat in de Tweede Kamer. “Kun je mensen die vandaag leven verantwoordelijk houden voor het verleden?”, vroeg Rutte zich af. Bovendien denkt hij dat excuses juist kunnen zorgen voor polarisatie, omdat het aanbieden daarvan ook op tegenstand stuit. Het kabinet-Rutte II betuigde eerder ‘diepe spijt en berouw’ voor het slavernijverleden, en dat vindt Rutte voldoende.

“Het niet aanbieden van excuses polariseert juist”, zegt Urwin Vyent. De directeur van het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis (Ninsee), dat de jaarlijkse nationale herdenking van de slavernij organiseert, spreekt van een ‘heel kromme redenering’ van de premier. Excuses halen volgens hem juist de angel uit het debat.

“Natuurlijk ben je niet verantwoordelijk voor wat je voorouders een paar honderd jaar geleden hebben gedaan”, zegt Vyent. “Maar wel voor de nalatenschap daarvan, die je erft.” Hij wijst erop dat de koning wel excuses heeft gemaakt voor het Nederlandse geweld Indonesië. Rutte deed dat dit jaar voor de opstelling van de overheid ten tijde van de Holocaust.

Nieuw hoofdstuk van ontkenning

“Ik was daarvan zeer onder de indruk”, zegt Kathleen Ferrier over die laatste excuses van Rutte. Ferrier is voormalig Tweede Kamerlid van het CDA en dochter van de eerste president van Suriname, Johan Ferrier. “Ik denk dat excuses zoals deze helemaal niet polariseren, maar juist zorgen voor een genuanceerder debat. Om dat debat op een goede manier te voeren, moeten we het verleden onder ogen zien.”

Karwan Fatah-Black, docent aan de Universiteit Leiden en expert op het gebied van slavernijverleden en koloniaal bestuur, kan de argumentatie van Rutte evenmin volgen. “De huidige generatie heeft toch geen schuld aan het slavernijverleden? Hoe kunnen excuses dan tot polarisatie leiden?”

Fatah-Black snapt wel dat Rutte ‘geen zin heeft in excuses’. Door excuses te maken, moet de premier niet alleen erkennen dat er in het verleden iets ‘heel erg is misgegaan’, maar ook toegeven dat dat tot nog toe nooit voldoende erkend is. Maar nu Rutte geen excuses maakt, voegt hij volgens Fatah-Black juist ‘een nieuw hoofdstuk van ontkenning’ toe.

Ferrier ziet een duidelijke link tussen het slavernijverleden en racisme in het heden. “Nederland ontkent het slavernijverleden niet”, vindt ze. “Wel worden de gevolgen van dat verleden nog niet ten volle ervaren, zoals de Black Lives Matter-protesten laten zien. Er komen nu dingen boven die mensen zoals ik dagelijks ervaren, maar waarvan anderen steil achterover slaan. Als je excuses aanbiedt, doe je een stapje terug. Je laat zien dat de witte meerderheid niet de maat der dingen is en geeft andere perspectieven de ruimte.” Dat is volgens haar hoognodig.

Maatschappelijke gevolgen

Ook historicus Fatah-Black verwacht dat excuses voor het slavernijverleden van grote betekenis zijn voor het nu. Volgens hem leeft in een deel van de samenleving nog altijd de opvatting dat burgerschap samenhangt met etnisch Nederlanderschap, waarbij burgers met een ‘recente of minder recente migratieachtergrond’ niet volwaardig meetellen. Excuses voor het slavernijverleden zijn volgens hem een erkenning dat zwarte Nederlanders ‘al vierhonderd jaar onderdeel uitmaken van de Nederlandse geschiedenis’.

Die excuses moeten wat hem betreft gevolgd worden door daden. Daarbij doelt hij niet op een financiële compensatie, maar er moet wel iets rechtgezet worden in de maatschappij. “Waarom had geen enkele partij bij de Tweede Kamerverkiezingen een zwarte Nederlander op een verkiesbare plek staan? D66 wil nu dat het kabinet excuses maakt, maar biedt die partij ook excuses aan voor haar witte kandidatenlijst?”

De maatschappelijke gevolgen die excuses zouden hebben, zijn volgens Fatah-Black een van de redenen dat Rutte geen excuses wil maken. De consequenties zijn volgens hem ‘niet populair bij een deel van het electoraat’. “We hebben jarenlang nederig ons hoofd gebogen voor de Fortuyn-revolte”, stelt Fatah-Black. “De vraag is: beëindigen we dat nu, of niet?”

Lees ook:

Van dit interview kreeg Rutte tranen in zijn ogen: Vader Pape tegen dochter Marie: ‘Bij de volgende demonstratie sta ik naast je’

Rutte citeerde in het racismedebat gisteren uit dit artikel in Trouw, dat hem ontroerde: een interview met Marie Seck (26) die demonstreerde tegen racisme op de Dam, en haar vader Pape Seck (55) die liever niet praat over het onderwerp. Jij hebt oogkleppen op om jezelf te beschermen.”

Het slavernijverleden drukt nog altijd een stempel op de samenleving, zegt organisator herdenking

Het racismedebat in Nederland blijft ondanks de Black Lives Matter-beweging veel te oppervlakkig, vindt Urwin Vyent, organisator van de jaarlijkse slavernijherdenking in Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden