Coronavaccin

Pfizer raadt het af, maar Nederland stelt toch de tweede coronaprik uit. Werkt het vaccin dan nog wel?

null Beeld ANP
Beeld ANP

Niet na drie weken, maar na zes weken volgt de tweede dosis van het vaccin tegen corona, terwijl fabrikant Pfizer dat afraadt. Waarom het kabinet op advies van de Gezondheidsraad en OMT toch kiest voor een tussenperiode die twee keer zo lang is.

1. De WHO en EMA adviseren ook zes weken

Het Europees geneesmiddelenagentschap EMA stelt dat tussen de eerste en tweede dosis maximaal 42 dagen mogen zitten. Zes weken dus. Er zijn te weinig onderzoeksgegevens om een positief advies te geven voor een tussenperiode langer dan zes weken, stelt de EMA. Ook het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) in Nederland stelt dat wachten tot zes weken geen gevaar oplevert.

De wereldgezondheidsorganisatie WHO is iets voorzichtiger. Zij houden bij het vaccin van Pfizer vast aan drie tot vier weken, maar landen die te maken hebben met uitzonderlijke epidemiologische omstandigheden kunnen overwegen de tussenperiode te verlengen naar zes weken, aldus de WHO.

2. Andere landen doen het ook, of overwegend dat

De epidemiologische omstandigheden zijn aan de overzijde van de Noordzee zo alarmerend, dat het Verenigd Koninkrijk heeft besloten de tussenperiode op te rekken naar twaalf weken. Dat is uitzonderlijk lang, maar volgens de Britse gezondheidsautoriteiten veilig, al delen niet alle deskundigen die mening.

Denemarken hanteert net als Nederland een termijn van zes weken. In België en Duitsland denken de autoriteiten nog na over een langere tussenperiode.

3. Vaccins werken al na één dosis

Veel vaccins werken met meerdere doses. DTP (difterie, tetanus en polio) bijvoorbeeld, bestaat uit doses die met tussenpozen van meerdere jaren wordt gegeven. Zo’n tweede dosis werkt als een ‘booster’. Het zet aan tot versnelde immuniteitsopbouw en houdt en afweercellen stevig bij de les. Die les kregen de cellen al mee na de eerste prik. Het immuunsysteem gaat dan al aan de slag en slaat de kenmerken van het vaccin op. Dat kan even duren. Bij de coronavaccins is pas na tien dagen iets te zien van een betere bescherming tegen covid.

Pfizer zag dat zijn vaccin in de drieweekse tussenperiode 52,4 procent bescherming biedt tegen het coronavirus. Maar dat is een gemiddelde. In de eerste week is er nauwelijks extra bescherming. Na een dag of tien begint het vaccin te werken en tussen dag 15 en 21 liep de effectiviteit op tot bijna 90 procent. Maar wat er na die 21 dagen gebeurt, is niet onderzocht. Daarom ook neemt Pfizer geen verantwoordelijkheid voor tussenperiodes die langer dan 21 dagen duren.

Bij Moderna, dat een tussenperiode van een maand adviseert, zagen onderzoekers dat na één dosis de bescherming kon oplopen tot 80,2 procent. Maar de groep proefpersonen was zo klein dat Moderna aan dit percentage geen grote conclusies wil verbinden. 

Uit Israël kwam deze week het bericht dat één dosis minder goed werkt dan verwacht. De afgelopen weken hebben de Israëliërs ruim een derde van de bevolking gevaccineerd. Maar het onderzoek waaruit zou blijken dat de werking na één dosis tegenvalt, laat veel vragen open en is te onduidelijk voor conclusies. 

4. De gevaren zijn gering

Een aantal weken langer wachten is niet zo erg, zeggen sommige deskundigen. Ook na zes weken weet het immuunsysteem echt nog wel dat het eerder een vaccin heeft gekregen. Het probleem bij uitstel is dat de bescherming kan afnemen na drie of vier weken. Dat is niet onderzocht. Lagere bescherming zorgt ervoor dat mensen die één prik hebben gekregen, vatbaarder zijn voor het virus dan zij denken en toch ziek worden.

Dat kan gevaarlijk zijn, want op die manier kunnen mutaties in het virus ontstaan, en daardoor een geheel nieuwe variant waar vaccins minder greep op hebben. Een gezaghebbend viroloog zei tegen de Amerikaanse medische nieuwssite Stat dat een groep gedeeltelijk beschermde personen een ideale voedingsbodem is voor mutaties, vooral als het virus flink rondgaat in een gemeenschap. Dat is nu precies het geval.

Aan de andere kant, als uitstel van de tweede dosis zorgt voor minder zieken en verspreiding, dan is ook dat goed tegen gevaarlijke varianten. Immers, hoe meer het virus zichzelf kopieert en verspreidt, des te groter de kans op mutaties.

5. Uitstel spaart levens

Dit is natuurlijk de voornaamste reden voor het uitstel. Maar het is lastig te berekenen hoeveel levens gespaard worden. Het aantal personen dat nu is gevaccineerd is klein. Ongeveer 100.000 Nederlanders hebben hun eerste dosis ontvangen. Zij krijgen volgens afspraak binnen 3 weken de tweede prik. De termijn van zes weken geldt voor Nederlanders die vanaf nu een Pfizer-vaccin krijgen. Stel, dat zijn er de komende week opnieuw 100.000, dan blijven er geen 100.000 vaccins in de vriezers liggen voor de tweede dosis. Maar zij komen ook niet allemaal op de markt. Het kabinet wil in plaats van 100 procent voorraad 50 procent in reserve houden. Oftewel: er komen 50.000 extra vaccins vrij. Dat zijn op een bevolking van 17,5 miljoen minieme aantallen. En voor die minieme aantallen neemt het kabinet nu een groter risico op mutaties, zeggen critici.

Het gaat het kabinet overigens niet alleen om sterfte. Vaccins voorkomen ook dat mensen ernstig ziek worden, en in het ziekenhuis belanden. Ook dat effect is na één dosis terug te zien. 

Het effect van uitstel van de tweede dosis kan pas echt verschil maken als er meer vaccins Nederland binnenkomen. Wellicht is dat het geval als de EMA het vaccin van AstraZeneca eind deze maand goedkeurt. Bij dat vaccin is de tussenperiode vier tot twaalf weken, waarbij de effectiviteit oploopt naarmate de weken verstrijken. Dat geeft beleidsmakers meer speelruimte dan bij de huidige vaccins.

Lees ook:

Welke vaccinstrategie is het beste? Dit zijn de opties

Niet iedereen kan meteen worden ingeënt tegen corona. Wat is de beste aanpak?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden