Beeld Werry Crone

Achter de SchermenAdoptieproductie

Petra Vissers onderzocht naoorlogs adoptieleed. ‘Het is eng dat de tijdsgeest ineens kantelt’

In de voormalige Paula Stichting (1966-1984) in Oosterbeek deden duizenden moeders, vaak onder druk, afstand van hun kind en moesten zij geblinddoekt bevallen. Trouw-redacteur Petra Vissers dook met Jenda Terpstra van Omroep Gelderland in de dossiers. 

Wekenlang spitten resulteerde in aangrijpende verhalen over zowel moeders als kinderen. Een terugblik op het proces.

Het is niet de eerste keer dat Petra Vissers zich in Paula Stichting heeft verdiept. In 2019 interviewde ze Trudy Scheele-Gertsen, die op aandringen van haar familie en de stichting haar kind afstond. Als eerste in Nederland klaagde zij de staat aan voor het onmenselijk leed wat haar is aangedaan. “Dat verhaal bracht een hoop teweeg”, vertelt Vissers. “Na publicatie kreeg ik telefoontjes, mailtjes, brieven en ansichtkaarten van vrouwen en kinderen die iets soortgelijks hebben gemaakt.” Het verhaal van Trudy Scheele-Gertsen bleek het topje van de ijsberg.

Vissers liep al langer rond met het idee om er nog verder in te duiken, maar wist nog niet zo goed hoe. Vissers: “In november kwam ik op het congres van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten een oud-collega van Trouw tegen, Jenda Terpstra. We hadden het over de Paula Stichting en zeiden tegen elkaar: waarom pakken we dit niet samen op?” Het zou een hoop tijd schelen en de connecties van Jenda, nu werkzaam voor de onderzoeksredactie van Omroep Gelderland, kwamen bovendien goed van pas. Ook freelance onderzoeksjournalist Sylvana van den Braak werd erbij gehaald.

Permanent verontwaardigd

Tijdens het lezen van de oude dossiers van de Paula Stichting uit de Fiom, het Nationaal en het Gelders Archief waren de vrouwen alle drie eigenlijk ‘permanent verontwaardigd’, vertelt Vissers. “We kwamen tot het besef dat de rechten waarmee wij zijn opgegroeid, helemaal niet zo vanzelfsprekend zijn als ze lijken. In de jaren zestig ontstond zomaar het idee dat het beter was om ongehuwde moeders hun kind te laten afstaan.” Veel van die vrouwen zijn jonger dan hun eigen oma’s, vertelt Vissers, er zit eigenlijk maar één generatie tussen. “Het is best eng dat zo’n tijdsgeest ineens kantelt.”

Trouw maakte ook een podcast met Petra Vissers en Jenda Terpstra over hun onderzoek. U kunt de podcast via onderstaande speler beluisteren, of zoek hem op via de bekende kanalen als iTunesSpotify of Google Podcasts. 

Het archiefonderzoek vergde een hoop tijd, veel dossiers van bijvoorbeeld de Kinderbescherming zijn vernietigd of onvindbaar. Vissers: “Archieven zijn opgeheven of samengegaan. Het is ook onduidelijk waar veel archieven liggen. Ik spraak laatst iemand die haar dossier opeens terugvond in een natuurhistorisch museum. Hóé dan?”

De chaotische archivering maakt het moeilijk voor mensen die op zoek zijn naar hun eigen geschiedenis. Zoals Hans van Rijssel, die na zijn geboorte van zijn moeder werd gescheiden. Drie jaar later zou zijn biologische moeder hem ophalen, maar hij werd een week voor de afgesproken datum alsnog naar een pleeggezin gebracht. Vissers: “Het verhaal van Hans krijg je nooit helemaal rond. De reden dat hij alsnog is weggebracht is niet te achterhalen. Je kunt alleen teruglezen hoe gebeurtenissen elkaar opvolgen, een soort spoorzoeken.” Het ontbreken van al die dossiers, is dat slordigheid van de Kinderbescherming of zit daar een ander idee achter? Vissers: “Dat hebben wij ons ook afgevraagd. Dat ligt nog open.”

Het interview met Hans moest vanwege corona via Google Hangout, maar dat resulteerde desondanks in een bijzonder gesprek. Vissers: “Volgens mij wennen mensen ook wel aan een beeldscherm, omdat ze er al weken naar zitten te kijken. Het gesprek met Hans was heel mooi, open en emotioneel.”

Post-its

Met drie verschillende archieven om uit te pluizen en een berg papierwerk zag Vissers soms door de bomen het bos niet meer. “Er zijn momenten geweest waarop ik dacht: waar zijn we aan begonnen?” Om overzicht te houden draaide Vissers documenten uit en werkte ze met post-its. “Ik schreef er trefwoorden op en plakte ze allemaal op mijn tafel, om een soort volgorde te ontdekken. Ondertussen belde ik veel met Jenda en Sylvana: ‘Hoe zat dit ook alweer, heb jij die documenten nog?’”

Stukje bij beetje werden de verhalen aan de hand van documenten en interviews met betrokkenen completer. Je als journalist bezighouden met een gevoelig onderwerp als dit lijkt soms op een balanceeract, zeker als mensen ervan overtuigd zijn dat er bepaalde complotten aan het werk zijn geweest. Vissers: ”Dat zou natuurlijk kunnen, maar zolang daar geen bewijs voor is kan ik dat niet opschrijven. Aan de ene kant wil ik graag dat persoonlijke verhaal vertellen en recht doen aan het gevoel dat mensen hebben, maar aan de andere kant moet ik ook de documenten en feiten ernaast houden. Ik kan me voorstellen dat sommigen teleurgesteld zijn als ze hun verhaal in de krant lezen, omdat ze dachten dat er meer in zat.”

Maar er zit ook nog meer in, vermoedt Vissers. “Veel onderzoeken lopen nog. Deze verhalen hebben een tijd op slot gezeten, maar het gaat nu eindelijk stromen.”

Lees alle verhalen over de chaos die de adoptiewet tot gevolg had op trouw.nl/adoptie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden