Grensoverschrijdend gedrag

Pesterijen, discriminatie en intimidatie komen binnen de politie bovengemiddeld vaak voor. ‘Het is helaas menselijk gedrag’

In negentien van de in totaal 1400 teams die de politie telt is de afgelopen twee jaar geen enkele vorm van grensoverschrijdend gedrag voorgekomen. Beeld ANP
In negentien van de in totaal 1400 teams die de politie telt is de afgelopen twee jaar geen enkele vorm van grensoverschrijdend gedrag voorgekomen.Beeld ANP

Het gaat beter dan voorheen. Maar nog steeds komen pesten, intimidatie en discriminatie bovengemiddeld vaak voor bij de politie. Ook meldt een derde van de medewerkers grensoverschrijdend gedrag niet.

Isabel Baneke

Grensoverschrijdend gedrag komt binnen de politieorganisatie bovengemiddeld vaak voor. Uit de nieuwe medewerkersmonitor van de Nationale Politie, een onderzoek waaraan dit keer ruim 32.000 beroepsgenoten meewerkten, blijkt dat twaalf procent van de medewerkers in 2020 en 2021 geconfronteerd zijn met pesten. Ter vergelijking: bij de Nederlandse beroepsbevolking is dat percentage acht. Ook intimidatie, discriminatie en ongewenste seksuele aandacht door collega’s ervaren politiemensen frequenter dan medewerkers van andere organisaties.

Plaatsvervangend korpschef Liesbeth Huyzer baalt van de aantallen. Wel is ze blij met de dalende trend. Vergeleken met de vorige medewerkersenquête verdween lichamelijk geweld nagenoeg. Ook nam het aantal pesterijen af, net als intimiderende of discriminerende gedragingen en seksueel grensoverschrijdend gedrag.

De cultuur en aard van het werk spelen een rol

Grensoverschrijdend gedrag komt in vrijwel elk politieteam voor. In bepaalde teams vinden zelfs zoveel pesterijen en intimidaties plaats, dat Huyzer er ‘bijna een schaamtegevoel’ van krijgt. “Er is nog veel werk aan de winkel. Elke zaak is er een te veel.”

Ze maakt zich geen illusies: verdwijnen zullen pesterijen, intimidaties en racistische uitlatingen bij de politie nooit. “Het is helaas menselijk gedrag.” De aard van het werk maakt agenten er extra vatbaar voor. In het heetst van de strijd moet de politie als eenheid naar voren stappen en op elkaar kunnen vertrouwen. “De familiecultuur maakt dat je elkaar moeilijk afvalt, het lastig is je collega's kritisch aan te spreken.”

Ook de mentale belasting zou een rol kunnen spelen. Die ligt bij de politie een stuk hoger dan elders. “Agenten draaien lange diensten en komen soms in gevaarlijke situaties terecht. Onder druk, bij hoogoplopende emoties, worden soms uitspraken gedaan die onwenselijk zijn. Zoom je bijvoorbeeld in op discriminatie, dan zie je dat dat meer voorkomt in gebieden waarin de politie bovengemiddeld vaak wordt opgeroepen.”

Duidelijkere regels rondom racisme in de maak

Als voorbeeld van waar het flink misging, noemt Huyzer de ‘Jan Smit Appgroep’, waarin Rotterdamse agenten in 2019 racistische uitlatingen naar elkaar verstuurden. “Naar aanleiding van dat incident hebben we vele gesprekken gevoerd, ook met collega’s met een biculturele achtergrond. ‘De korpschef zegt wel dat er in het korps geen plek is voor racisme’, vertelden zij ons, ‘maar hoe rijmen wij dat met de disciplinaire sanctie die is opgelegd?’” Met een schriftelijke berisping werden vijf betrokken agenten bestraft. “De collega’s begrepen niet waarom er geen ontslag was toegepast.”

De politietop concludeerde dat jurisprudentie rondom racisme ontbrak. “Iedere agent weet dat het lekken van data tot ontslag leidt. Maar wat betreft racisme is er een grijs gebied en gingen eenheden en teamchefs verschillend om met mogelijke misstappen. Op basis van korpsbrede dialoogsessies, komen we binnenkort met een advies.” Daarin staat onder meer dat er na meldingen altijd een onderzoek plaats moet vinden, net als een disciplinaire traject. “Zo weet iedereen waar hij aan toe is, namelijk: racisme kan niet door de beugel.”

Een derde trekt op het werk niet aan de bel

Ook heeft de politie sinds 2020 een ombudsfunctionaris, die ervoor moet zorgen dat mensen melding durven te maken van grensoverschrijdend gedrag. Maar is dat genoeg? Dertien procent van de politiemedewerkers die worden gepest, zo blijkt uit de monitor, stapt naar de vertrouwenspersoon. Een derde klopt aan bij zijn of haar leidinggevende, nog eens een derde bespreekt de pesterijen met niemand op het werk.

Het kan en moet beter, erkent Huyzer. “Toch denk ik dat mensen wel degelijk meer durven te delen dan voorheen. Om die Rotterdamse WhatsAppgroep weer aan te halen: het waren biculturele collega’s die niet eens in Rotterdam werkten, die zich gingen roeren en mij schreven zich geraakt te voelen. Een paar jaar geleden hadden ze dat helemaal niet gemeld, denk ik.”

‘De politie hoort onberispelijk te zijn’

Huyzer ontwaart een cultuurverandering binnen de organisatie. De toename van onder meer het aantal vrouwen en mensen van kleur speelt daarin een rol. “Maar ook de samenleving levert een bijdrage. Zowel binnen als buiten de politieorganisatie proef ik een behoefte om te veranderen. Uitspraken en gedragingen die we tien jaar geleden nog schouderophalend terzijde schoven, worden niet langer geaccepteerd. Zeker niet van de politie.”

Dat is terecht, vindt de plaatsvervangend korpschef. “Al heeft ons bedrijf een bijzonder karakter, wij zijn de politie. We horen onberispelijk te zijn. Agenten willen en moeten het goede voorbeeld geven, ieder incident raakt direct aan de legitimiteit van ons optreden. Dus al ben ik ervan overtuigd dat grensoverschrijdend gedrag nooit op nul zal uitkomen, we moeten er keihard aan blijven werken.”

Lees ook:

Eerst wilde politiechef Martin Sitalsing het nooit over huidskleur hebben, nu juist wél

Decennialang hield Martin Sitalsing het thema ‘kleur’ bij zich weg. Hij vond het verwarrend dat hij, als succesvolle Nederlander van Surinaamse afkomst, als een soort rolmodel werd gezien. Irritant ook. Nu is de eenheidschef portefeuillehouder diversiteit binnen de politietop.

Korpschef Van Essen: ‘Ik ben er trots op dat agenten tussen de Black Lives Matter-demonstranten stonden’

Henk van Essen is hoogste baas van de politie. Hij reflecteert op een jaar dat in het teken stond van corona, en waarin het risico dreigde dat de politie te vaak tegenover burgers kwam te staan.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden