Reportagecd-collectie

Pareltjes zoeken tussen de muzikale afdankertjes van de Utrechtse bieb

Jessica Koks kwam uit Haarlem naar Utrecht voor de cd-opruiming van de bibliotheek.Beeld Fouad Hallak

De Utrechtse bibliotheek verhuist volgende maand, maar cd’s passen niet meer in de formule en gaan dus niet mee naar het nieuwe gebouw. De verzameling gaat in de verkoop. 

Het ‘Musikalisches Opfer’ van Johann Sebastian Bach, jazz van Sidney Bechet of misschien toch wat klezmer. In de mensenmassa voor de Utrechtse bibliotheek somt Jessica Koks (44) de pareltjes op die ze hoopt te vinden bij de cd-opruiming van de bieb. “Het is vandaag een dag voor legale hebberigheid”, zegt de muziekliefhebber die speciaal uit Haarlem is gekomen.

De Utrechtse bibliotheek verhuist in maart naar een nieuw pand. Maar de cd’s verhuizen niet mee. De bibliotheek met een van de grootste cd-collecties van Nederland verkoopt komende twee weken de gehele verzameling. 

Utrecht volgt daarmee het voorbeeld van bibliotheken in het hele land. Eind 2016 hief Leeuwarden de muziekcollectie op. Twee jaar later stootten de laatste bibliotheken in Drenthe hun cd-collecties af, daarna volgden onder meer Tilburg, Hengelo, Amstelveen en Groningen. “Het onderhouden van een eigen actuele cd-collectie is kostbaar, terwijl de belangstelling voor het lenen van cd’s sterk is afgenomen. De meeste mensen maken tegenwoordig immers gebruik van streamingsdiensten zoals Spotify”, zegt een woordvoerder van de Groningse bibliotheek.

De bibliotheken droegen hun unieke exemplaren over aan de Centrale Discotheek in Rotterdam waar sinds de jaren ’60 muziek wordt beschermd tegen de vergetelheid. De rest van de cd-collecties verkochten de bibliotheken aan hun leden en andere muziekliefhebbers. Tegen betaling kunnen leden van de bibliotheken nog wel cd’s bestellen bij de Centrale Discotheek.

Illegaal kopiëren

In Utrecht zijn inmiddels de deuren geopend. “Het lijkt de uitverkoop van de V&D wel”, roept een man terwijl de meute door de schuifdeuren dromt. Binnen klinkt het geritsel van honderden vingers die in hoog tempo door de cd-bakken heen lopen. Aan een tafel zit een vrouw met een hele boodschappenmand vol jazz en wereldmuziek te controleren of de doosjes niet leeg zijn.

Op het hoogtepunt leende de Utrechtse bibliotheek jaarlijks vierhonderdduizend cd’s uit. Maar met de komst van downloadprogramma’s als Limewire en later streamingdiensten kelderde het aantal leenaanvragen. Afgelopen jaar werden er nog ongeveer vijftigduizend cd’s uitgeleend. “Volgens mij leende een groot deel van de leners die over waren alleen nog om ze illegaal te kopiëren”, zegt bibliotheekdirecteur Ton van Vlimmeren.

De meeste bezoekers die deze zondag op koopjes jagen, kwamen voorheen nooit naar de bibliotheek om cd’s te lenen. “Ik wist niet eens dat dat kon”, zegt bibliotheeklid Thirza Mandos (32) met een stapel van ruim dertig cd’s in haar hand. Ook de 17-jarige Valerie Hogenes heeft nog nooit een cd geleend in de Utrechtse bieb. Toch speurt ze de bakken af opzoek naar Johnny Cash of Diggy Dex. “Dat kun je natuurlijk ook op Spotify luisteren, maar cd’s zijn toch tastbaarder.”

Mensen in de centrale bibliotheek in Utrecht zoeken in de cd-collectie. Beeld Fouad Hallak

De terugloop is niet de enige reden dat de Utrechtse bibliotheek stopt met cd’s. Het is ook het gevolg van een mentaliteitsverandering onder de Nederlandse bibliotheken. “De bibliotheek wordt steeds meer een plek voor persoonlijke ontwikkeling, naast de uitleenfunctie die we van oudsher hebben”, zegt een woordvoerder van de Vereniging van Openbare Bibliotheken. Dat herkent ook Van Vlimmeren: “Het scala van een bibliotheek is veel groter geworden. Informeren doen we niet alleen maar via uitlenen. We geven tegenwoordig lezingen en debatten en we vertonen documentaires.”

Voor al die activiteiten is ruimte nodig. De nieuwe Utrechtse bibliotheek krijgt daarom een theaterzaal en een filmzaal. Van Vlimmeren: “Als nu Adriaan van Dis komt moeten we de boekenkasten opzij schuiven en klapstoeltjes neerzetten. Straks kan hij optreden in de theaterzaal.” Maar een cd-afdeling komt er niet meer.

“Dit is toch een beetje het einde van een era”, zegt Koks met een plastic tas vol jazz-cd’s. Sidney Bechet heeft ze niet gevonden, toch is de zoektocht wat haar betreft geslaagd. “En nu even kijken of er nog iets tussen de pop-cd’s zit.” 

Lees ook:

Het kinderboek verkeert in zwaar weer

De tijden van J.K. Rowling lijken voorbij. In 2019 kromp de kinderboekenmarkt in Nederland met tien procent. Het boekenvak houdt het hoofd koel. ‘Eén titel kan het verschil maken.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden