Covid

Oversterfte vorig jaar nog hoger dan in 2020

Lege gang in het Amphia ziekenhuis in Breda. Beeld ANP /  ANP
Lege gang in het Amphia ziekenhuis in Breda.Beeld ANP / ANP

Bijna 16.000 Nederlanders meer dan verwacht overleden het afgelopen jaar. De oversterfte was daarmee iets hoger dan in 2020.

Marco Visser

Op het eerste gezicht lijkt het alsof de oversterfte in 2021 niet veel verschilt van die over 2020. De cijfers die het Centraal Bureau voor de Statistiek vandaag publiceert laten zien dat vorig jaar 16.000 Nederlanders overleden bovenop de sterfte die werd verwacht, in 2020 waren dat 15.000 Nederlanders.

De reden van al die extra overlijdens staat officieel nog niet vast, maar de verwachting is dat het net als in 2020 voor het grootste deel door covid zal zijn. Ondanks de ogenschijnlijke overeenkomst tussen de afgelopen twee jaren zijn er grote verschillen. “In 2020 begon de pandemie half maart terwijl deze in 2021 het hele jaar duurde”, zegt CBS-onderzoeker Ruben van Gaalen. “Daardoor gaat een vergelijking een beetje mank.”

null Beeld

Toen kwam delta

Tweede en derde verschil: de leeftijdsverdeling en delta. “Vanaf week drie vorig jaar zag je de sterfte onder groepen die werden gevaccineerd snel dalen”, zegt Van Gaalen. “Dat waren de ouderen en kwetsbaren die langdurige zorg ontvangen. Lange tijd hebben zij een normale sterfte gehad, tot eind september de aantallen weer opliepen.”

In 2021 kwam de deltavariant op, die volgens onderzoek besmettelijker was en zieker maakte. “Vooral in oktober, november en de eerste helft van december ging het snel,” zegt Van Gaalen. “Toen zijn er duizenden Nederlanders extra overleden.”

Kwetsbaren beter beschermd

De oversterfte in de meest kwetsbare groep was afgelopen jaar lager dan in 2020. In totaal overleden ongeveer 5000 Nederlanders die langdurige zorg ontvingen meer dan verwacht, in 2020 waren dat er bijna 8000. De oversterfte steeg wel bij Nederlanders van 50 tot en met 64 jaar en in de groep 65 tot en met 80 jaar.

Het zijn vooral deze twee groepen die terug zijn te vinden op de ic’s. Toch is dat niet de plek waar de meeste Nederlanders sterven. Afgelopen jaar lagen er ongeveer 10.000 covidpatiënten op de ic van wie er ruim 2600 overleden, wat neerkomt op 16 procent van de oversterfte.

Door de deltagolf bestaat het idee dat in Nederland veel meer mensen zijn overleden dan elders in Europa. Dat beeld klopt niet helemaal. Nederland zit qua oversterfte in de middenmoot. “In Duitsland zie je ook een behoorlijke oversterfte”, zegt Van Gaalen. “Al is dat per 100.000 inwoners wel lager dan in Nederland. Frankrijk en Oostenrijk lijken meer op ons. Wat opvalt zijn de lage cijfers in Zweden en België over 2021, terwijl er in Denemarken in 2020 nauwelijks, maar in 2021 wel oversterfte was. De oversterfte is vooral hoog in Midden- en Oost-Europa. Daar vind je ook de landen met de laagste vaccinatiegraad. Dat is niet de enige reden voor hogere sterfte. Ook de staat van de gezondheidszorg kan meespelen.”

Doodsoorzaken per dag

In het boek Nederland in Cijfers dat het CBS jaarlijks uitbrengt, staat een overzicht van de doodsoorzaken van Nederlanders op een gemiddelde dag. Dat ziet er in 2020 zo uit: 129 mensen overlijden aan kanker, 100 aan hart- en vaatziekten, 55 aan mentale stoornissen en aandoeningen aan het zenuwstelsel, 29 aan aandoeningen aan de luchtwegen, 25 door niet-natuurlijke doodsoorzaken (vooral ouderen die vallen) en 55 aan Covid-19.

Naar verwachting zal dat laatste cijfer in 2021 op ongeveer 68 liggen, maar daarover is pas zekerheid als het CBS volgende maand of in maart alle gegevens over de doodsoorzaken in 2021 binnen heeft. Die cijfers zullen ook het antwoord geven op de meeste vragen die zijn gesteld in de Kamermotie waarin Tweede Kamerleden vragen om meer informatie over de hoge oversterfte in 2021.

Levensverwachting

In 2021 overleden bijna 171.000 mensen, 10 procent meer dan verwacht. Vooral in Flevoland, Zeeland en Limburg stierven meer mensen. De levensverwachting in 2021 was ongeveer gelijk aan die in 2020.

Lees ook:

Trage vaccinatie vermoedelijke oorzaak van hoge oversterfte in Nederland

De oversterfte in Nederland was vorig jaar hoog in vergelijking met andere landen. Dat zou weleens aan het vaccinatiebeleid kunnen liggen. ‘We zijn laat begonnen met prikken en boosteren.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden