Lockdownmaatregelen

Over het nut en nadeel van die steeds terugkerende avondklok

Het lege Leidseplein is tijdens oudejaarsnacht.Beeld ANP

Ook dit keer komt hij er niet, maar de optie verdwijnt nooit definitief van tafel. De avondklok is volgens sommigen noodzakelijk om het virus eronder te krijgen, volgens anderen een zinloze vorm van huisarrest.

Waarom duikt de avondklok telkens weer op?

De basisregel in de bestrijding van een virus is: zorg voor zo min mogelijk contact tussen mensen. Alle maatregelen zoals het sluiten van niet-essentiële winkels, horeca en het dichtgooien van de cultuur- en evenementensector zijn op die regel gebaseerd. De avondklok is een andere manier om mensen te dwingen zo min mogelijk anderen te zien. Of het werkt?

Jazeker, zei premier Mark Rutte vorig jaar november tijdens een debat. In Antwerpen in elk geval wel. Afgelopen zomer kreeg de Vlaamse stad te maken met een opleving van het virus, waarna de gouverneur besloot dat iedereen om 23.00 uur thuis moest zijn. Dat hielp. Het aantal besmettingen daalde. Ook nu kent België een avondklok. Wallonië en Brussel gaan om 22:00 dicht, Vlaanderen om 00:00. En de Belgen tellen aanzienlijk minder besmettingen dan Nederland. 

Een onderzoek in The Lancet laat eveneens zien dat een avondklok effectief kan zijn. Inperken van individuele bewegingsvrijheid behoort tot de meest effectieve maatregelen die een overheid kan nemen om verspreiding van het virus te voorkomen, stellen wetenschappers in het magazine.

De reden dat de avondklok deze week terugkeerde als optie, zijn de lockdownfeestjes. Elk weekend moet de politie in actie komen om ze te beëindigen. Dat soort uitjes zijn een stuk moeilijker als een avondklok is ingesteld, is de gedachte. Het Outbreak Management Team denkt dat de avondklok helpt om de bevolking van de ernst van de situatie te doordringen. Nog altijd zoeken Nederlanders elkaar te veel op en werken zij te weinig thuis. Met een avondklok, toch een soort nucleaire optie, zouden mensen beter beseffen hoe groot de dreiging is. 

Dat is een reden waarom Rutte de avondklok verdedigde in het debat afgelopen november. Want de avondklok “draagt bij aan wat wij zeggen over dat je zo veel mogelijk thuis moet blijven, dat je niet meer dan twee mensen thuis moet ontvangen en dus geen grote thuispartijen moet doen en dat je het aantal reisbewegingen moet beperken”.

Hugo de Jonge komt aan voor het overleg van de ministeriele commissie Covid-19.Beeld ANP

Waarom dan toch zoveel weerstand?

Omdat de avondklok een ingrijpende inperking is van de vrijheid. Er is de associatie met de Tweede Wereldoorlog, maar buiten deze geschiedenis zal iedereen direct de impact van zo’n maatregel voelen. Dat geldt voor degene die ‘s avonds graag een ommetje maakt na een dag thuiswerken tussen de kinderen, die ook nog eens thuis les moeten krijgen, en voor iemand die even op bezoek wil gaan of samen wil wandelen, omdat hij of zij de hele dag alleen is geweest. 

Epidemioloog en psycholoog Esther Metting van de Rijksuniversiteit Groningen wijst erop dat de weerbaarheid van de samenleving al onder druk staat door de lockdown. “Meer mensen krijgen psychische problemen en dat wordt niet beter als je een avondklok instelt. Alleen het gevoel al dat je ‘s avonds de deur niet uit kan, kan benauwend zijn. Daarom denk ik niet dat een avondklok een goed idee is.”

Wat zij ook als probleem ziet, is dat mensen er minder goed voor elkaar kunnen zijn. Even een boodschap doen voor de buurman, of mantelzorgen, dat wordt er niet makkelijker op. Al zal het kabinet voor mantelzorgers vermoedelijk een uitzondering maken.

Dat zorgt direct voor het volgende probleem. Meer mensen moeten op pad. Omdat zij ‘s avonds in de zorg werken of supermarkten moeten bevoorraden. Anderen moeten toch echt de hond uitlaten, zeker bewoners zonder tuin. Wie gaat de auto’s op de weg controleren, of elke fietser en wandelaar aanhouden die zich na 20.00 of 22.00 uur op straat begeeft? De politie en burgemeesters zijn niet voor niets tegen een avondklok. Het leidt tot handhavingsproblemen. Daar komt bij dat het verzet onder burgers zal toenemen.

Als een avondklok nu zou helpen, is dat wellicht allemaal de moeite waard, maar zo evident is dat niet. Instellen van een avondklok gebeurt altijd als onderdeel van meer maatregelen, zodat moeilijk is vast te stellen waardoor besmettingscijfers dalen.

De cijfers in The Lancet, waaruit blijkt dat de avondklok effectief is, gaan niet alleen over het verbod om naar buiten te gaan. Deze maatregel valt onder ‘inperken van de individuele vrijheid’, zoals ook samenkomstverboden. Hoe groot het effect van de avondklok alleen is, blijft ongewis. Daarom is ook niet vast te stellen of België momenteel profiteert van de beperkingen 's avonds en 's nachts, of dat er andere factoren spelen. 

Omdat de effecten van clusters van maatregelen niet los zijn te koppelen, kan het RIVM niet precies zeggen wat de effecten zijn op het reproductiegetal. Het Europese RIVM, het ECDC, is niet onverdeeld positief. 

En Antwerpen dan, waar premier Rutte naar verwees? Rutte erkende later in het debat dat de avondklok niet ‘tot een eigenstandig effect op de verspreiding van het virus’ leidde. Hij doelde vooral op het indirecte effect dat mensen doordrongen raken van de ernst van de situatie. 

Lees ook:

Kabinet overweegt een ‘slapende’ noodwet te gebruiken voor de avondklok

Het kabinet onderzoekt of een ‘slapende wet’ uit 1996 gebruikt kan worden om een avondklok in te stellen in zwaar getroffen regio’s. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden