Demonstratie uithuisplaatsingen

Ouders demonstreren tegen uithuisplaatsingen. ‘Jeugdbescherming beschadigt kinderen’

Na een initiatief van de SP heeft zich een grote hoeveelheid maatschappelijke organisaties gemeld voor de demonstratie. Beeld Joris van Gennip
Na een initiatief van de SP heeft zich een grote hoeveelheid maatschappelijke organisaties gemeld voor de demonstratie.Beeld Joris van Gennip

In Rotterdam kwamen zaterdag ouders en organisaties bij elkaar voor een manifestatie om toeslagenouders en kinderen te steunen. De woede is groot.

Laura van Baars en Kristel van Teeffelen

Mandy Richter, toeslagenslachtoffer, streed ruim vijf jaar met jeugdbescherming om uithuisplaatsing van twee van haar vier kinderen te voorkomen. Richter slaagde, maar de strijd was uitputtend. Daarom staat ze zaterdag met haar kinderen en een buggy op het Kruisplein in Rotterdam: om te demonstreren tegen een overheid die burgers in het nauw drijft.

Haar ervaringen laten zich vergelijken met een fluisterspel in een kringgesprek, waarbij mensen elkaar zacht een woord in het oor spreken dat er aan het einde heel anders uitkomt, zegt Richter, die ondertussen haar zoontje waarschuwt voor een passerende tram. “Wat uiteindelijk over mij in het dossier van jeugdbescherming terechtkwam, waren niets dan leugens. En ik kon me er niet meer tegen verdedigen.”

Na een initiatief van de SP heeft zich een grote hoeveelheid maatschappelijke organisaties gemeld voor de demonstratie tegen een overheid die, in de woorden van Kamerlid Renske Leijten, “wel straft en oordeelt, maar de problemen niet oplost”. Stichting Gedupeerde Ouders, Amnesty International, Save the Children, FNV, De Zolderkamer, Defence for Children, Het Vergeten Kind, Mars met de Moeders, Het Kinderrechtencollectief, de Nederlandse Politiebond en de politieke partijen GroenLinks, BIJ1, DENK, PvdA en Partij voor de Dieren doen mee aan de manifestatie. Er zijn een paar honderd mensen, onder wie een groot aantal toeslagenslachtoffers.

Morele nood bij agenten

Mandy Richter gebuikt haar eigen ervaringen met jeugdzorg nu bij haar opleiding tot hulpverlener. “Het lijkt soms wel of jeugdbeschermers alleen maar bezig zijn met de regeltjes, en de ouders uit het oog verliezen. Het gezin moet veel meer zelf gehoord worden.”

Uithuisplaatsingen zijn volgens de voorzitter van de politievakbond, Jan Struis, het zwaarste werk dat een agent op zijn pad kan krijgen. Op verzoek van zijn leden is hij zaterdag in Rotterdam aanwezig: “Wat wij meemaken met toeslagenouders is zo ontzettend schadelijk voor de rechtsstaat. Onze agenten raken in morele nood als ze deze mensen die bijvoorbeeld in een huurconflict zijn geraakt, hun huis uit moeten zetten. Dit gebeurt nog steeds. Ze zeggen tegen mij: Jan, ik kan het niet meer.”

Gerard Dubbeldam is in een rode jas naar het Kruisplein gekomen om het “op te nemen voor al die mensen die door de overheid in de verdrukking worden gebracht”. Hij krijgt er een brok van in zijn keel. “Als je dan nu weer hoort dat al die spaarders in box 3 voor hun spaartaks binnen een paar maanden voor miljarden gecompenseerd gaan worden, dan kan je er met je verstand niet meer dat we deze mensen maar niet kunnen helpen.”

Ouders eindeloos doorgelicht

Dubbeldam houdt een demonstratiebord in zijn hand tegen de kinderrechters, die volgens veel aanwezigen te zeer meegaan met de jeugdbescherming. Ook Pieter Wentzel, vader van twee in 2011 uithuisgeplaatste kinderen, heeft geen enkel vertrouwen in de rechters. “Ze zijn niet in staat om kinderen terug te plaatsen. Ouders worden eerst eindeloos doorgelicht. En voor je het weet, vindt de rechter dat het kind al te veel gehecht is geraakt aan het pleeggezin om nog naar huis terug te keren.”

Deze ‘aanvaardbare termijn’ voor het terugplaatsen van kinderen bij hun biologische ouders, lijkt wel iets verruimd te gaan worden, bleek afgelopen week. Volgens de huidige richtlijn van het Nederlands Jeugdinstituut geldt voor kinderen onder de vijf jaar een aanvaardbare termijn van een half jaar, daarboven is dat een jaar. Het idee is dat kinderen niet te lang in onzekerheid mogen verkeren over waar ze opgroeien.

Tijdsdruk

Niet alleen op het Kruisplein, ook vanuit de wetenschap klinkt kritiek op de aanvaardbare termijn. Zo stelt kinderpsychiater Peter Dijkshoorn dat het begrip niet vanuit wetenschappelijke kennis te onderbouwen is. Voor ouders zorgt de aanvaardbare termijn voor een enorme tijdsdruk om problemen op te lossen. Dat terwijl de hulpverlening door de wachtlijsten in de zorg niet altijd direct beschikbaar is.

Wat de aanvaardbare termijn in de praktijk betekent, laat een zaak zien van een moeder die afgelopen week door het gerechtshof in Amsterdam uit het ouderlijk gezag werd gezet. Haar zoon werd in juli 2019 door de rechter in een pleeggezin ondergebracht. Volgens jeugdbescherming kon de moeder niet “sensitief en responsief” reageren op zijn behoefte.

Omdat het om een jong kind ging, verliep de aanvaardbare termijn in januari 2020. Jeugdbescherming besloot geen hulpverlening in te zetten gericht op de terugplaatsing van het kind: dat zou tegenstrijdig zijn met die halfjaargrens. Moeder beklaagde zich bij het hof over dat gebrek aan hulp. Hoewel het hof haar daarin gelijk gaf, besloten de raadsheren toch dat de jongen niet meer naar huis gaat. Hij is te gehecht geraakt aan zijn pleeggezin.

Onwerkbaar

Hoewel er ook nu al ruimte is om de aanvaardbare termijn minder stringent toe te passen, gebeurt dat in de praktijk vaak niet. Dat komt doordat de formulering van de huidige richtlijn te sturend is, erkent het Nederlandse Jeugdinstituut. In de nieuwe richtlijn die in de maak is, moet meer ruimte komen voor maatwerk.

“Jeugdbescherming werkt niet transparant, inefficiënt en is gewoonweg beschadigend voor kinderen”, zegt vader Pieter Wentzel. Volgens Renske Leijten kan het systeem van jeugdzorg zoals we die nu in Nederland kennen niet het maatwerk bieden dat ieder gezin nodig heeft. Jeugdbeschermers, agenten, kinderrechters, ze lopen tegen hun grenzen op. “Het is een onrechtvaardig systeem voor gezinnen, maar ook onwerkbaar geworden voor alle mensen die er een baan in hebben.”

Lees ook:

Toeslagenouders krijgen gratis advocaat om uithuisplaatsing van kind aan te vechten

Het kabinet zegt ouders die te maken kregen met de toeslagenaffaire en een uithuisplaatsing extra te ondersteunen. Toch zal niet elk kind teruggaan naar huis.

Al 13 jaar kan niemand toeslagenouder Gerrelain (36) vertellen waarom ze niet zelf voor haar kinderen mag zorgen

De kinderen van Gerrelain, gedupeerde in de toeslagenaffaire, werden bijna 13 jaar geleden uit huis geplaatst. De redenen daarvoor zijn haar altijd onduidelijk gebleven. Volgens haar is er later nooit goed onderzoek gedaan of ze haar kinderen alsnog zelf groot kon brengen. ‘Het is vechten tegen een machtsblok’.

De werkweek van Sylvana: ‘Ik ben jeugdbeschermer, advocaat, mediator en pispaal tegelijk’

Jeugdbeschermers hebben te maken met een grote werklast, bedreigingen en veel kritiek. Wat betekent dat in de praktijk? Een week op pad met de Rotterdamse jeugdbeschermer Sylvana.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden