Verkiezingen

Opluchting over het verruimen van de regels voor briefstemmen: ‘De impact was anders te groot geweest’

De 82-jarige Ted Cloin zoekt uit hoe hij per post zijn stem kan uitbrengen. Beeld Koen Verheijden
De 82-jarige Ted Cloin zoekt uit hoe hij per post zijn stem kan uitbrengen.Beeld Koen Verheijden

De regels voor de geldigheid van briefstemmen zijn tot veler opluchting verruimd. Dat kan goed uitpakken voor partijen met een oudere achterban: PvdA, CDA en FvD.

De democratie is heilig, zegt campagnestrateeg Kay van de Linde, en daarom is het goed dat minister Ollongren voorkomen heeft dat 5 tot 10 procent van de briefstemmen van ouderen ongeldig werd verklaard. Dat zijn 40.000 tot 80.000 stemmen. Gemeenten zijn tevreden dat de werkwijze bij het tellen van briefstemmen wordt aangepast. In samenspraak met de Kiesraad en de Raad van State concludeerde het ministerie van binnenlandse zaken dat de tijdelijke wet die stemmen per brief mogelijk maakt, hiervoor ruimte biedt. Van de Linde: “De impact van de verloren stemmen was anders ook te groot geweest”.

Ook campagnestrateeg Kirsten Verdel vindt de correctie terecht. “Het is een afweging tussen de toegankelijkheid van de verkiezingen en het stemgeheim. Dat laatste kan met een simpele ingreep gewaarborgd worden: als er in de buitenste enveloppe geen losse stempas zit, mag je vervolgens de stemenveloppe binnenin openmaken om te kijken of het stembiljet en de pas samengevoegd zijn. Voor een keer is dat enorme stembiljet dat wij in Nederland kennen, een uitkomst. Je moet het helemaal dichtvouwen, waardoor niemand erin kan kijken als je het uit de enveloppe haalt. Zo kun je de stempas er dus uithalen en checken of die geldig is, zonder het stemgeheim te schenden. In stembureaus zijn dit jaar ten minste vier medewerkers aanwezig die kunnen garanderen dat er niet met het biljet gerommeld wordt.”

Te veel tekst en te weinig beeld

Volgens Verdel was het briefstemmen te ingewikkeld voor de Nederlandse burger. Het was voor 70-plussers die op deze manier mochten stemmen de eerste keer, maar de flyer met uitleg bevatte ook “te veel tekst en te weinig beeld” voor ouderen en laaggeletterden, en de enveloppen hadden volgens Verdel bijvoorbeeld met kleuren gemarkeerd kunnen worden. “Alles wat in zo’n proces mis zou kunnen gaan, gaat ook altijd mis.”

Nog steeds verwacht zij dat veel enveloppen afgekeurd zullen worden, omdat er bijvoorbeeld twee stempluspassen in zitten en één biljet, of omgekeerd. Toch vindt Verdel het onterecht dat PvdA-Kamerlid Attje Kuiken (PvdA) ‘#chaos’ twittert, Henk Krol (Lijst Henk Krol) spreekt van ‘#puinhoop’, Richard de Mos (Code Oranje) van een ‘zootje’ en Thierry Baudet (FvD) van schending van het stemgeheim. “Het was geen optimaal proces, maar het wordt op tijd opgelost binnen de kaders van de wet.”

Wat betekenen de ongeregeldheden bij het briefstemmen voor de betrouwbaarheid van de uitslag? Verdel sluit niet uit dat een politicus als Baudet president Trump gaat kopiëren en de uitslag wil aanvechten. “Maar de Kiesraad en de Raad van State hebben al aangegeven dat dit kan binnen de kaders van de wet.”

Het zou electoraal gezien ook stom zijn, denkt Van de Linde, “want Forum voor Democratie heeft een grote aanhang onder ouderen. Door meer van deze stemmen nu toch mee te tellen, bewijst Ollongren Baudet eigenlijk een dienst.” Ook de PvdA en het CDA, de partijen met de meeste aanhang onder ouderen, zouden van de verruiming van de regels moeten kunnen profiteren.

Wilders heeft in theorie meer reden tot bezwaar

De PVV-aanhang is volgens onderzoek van Ipsos onder ouderen veel kleiner, dus Van de Linde zou zich in theorie meer bezwaren kunnen voorstellen van Wilders. “Maar strategisch zou ik een partij nooit aanraden om hier een punt van te maken. Het is gevaarlijk om met het democratisch proces politiek te bedrijven. Bovendien zijn er helemaal geen aanwijzingen dat er gemanipuleerd is. Je moet dit alleen geen tweede keer laten gebeuren.”

Verdel ziet, als het allemaal beter georganiseerd wordt, zelfs wel toekomst voor het stemmen per brief. “Je maakt zo mogelijk dat mensen meer tijd hebben om te stemmen dan alleen de dag zelf. Het is jammer dat nu alleen ouderen boven de 70 deze kans kregen, ik had gezien de coronasituatie alle kwetsbare mensen een stem per post gegund. ”

Lees ook:

Aantal afgekeurde briefstemmen dreigt groter te worden dan gedacht

Ouderen lijken grif gebruik te maken van de mogelijkheid om te stemmen per brief. Hoeveel brieven ongeldig zijn, is nog onduidelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden