Onderzoek

Opgroeien in armoede. Veel kinderen voelen de gevolgen van de toeslagenaffaire nog steeds

Kamerlid Pieter Omtzigt was in april aanwezig bij een manifestatie in Rotterdam om de ouders en kinderen die slachtoffer zijn van de toeslagenaffaire te steunen. Beeld Joris van Gennip
Kamerlid Pieter Omtzigt was in april aanwezig bij een manifestatie in Rotterdam om de ouders en kinderen die slachtoffer zijn van de toeslagenaffaire te steunen.Beeld Joris van Gennip

Het wantrouwen in de overheid is groot onder kinderen van ouders die gedupeerde zijn van de toeslagenaffaire, blijkt uit onderzoek. Het kabinet werkt aan herstelbetalingen, maar de vraag is of geld alleen voor deze groep genoeg is.

Hannah van der Wurff

“Kijk nou wie hier zitten, wat er met ons gebeurd is. Ik word hier zo verdrietig van”, sprak een van de aanwezigen tijdens een bijeenkomst voor kinderen van toeslagenouders. Deze zomer gingen 114 kinderen, tieners en jongvolwassenen met elkaar en met maatschappelijk onderzoeksbureau Diversion in gesprek over hoe zij gedupeerd zijn door het toeslagenschandaal en het daaropvolgende herstelproces. Veel van de kinderen verkeren volgens het rapport nog in crisissituaties of kampen met schulden.

Ze kunnen bijvoorbeeld niet meer thuis wonen omdat hun ouders anders gekort worden op de uitkeringen die ze ontvangen of omdat het geld dat de kinderen zelf verdienen anders wordt afgedragen aan de schuldaflossing van de ouders. “Ik wilde dat ik nog geen twintig was”, zegt een van de kinderen daarover. “Ik wil gewoon weer thuis wonen.” Meerdere gedupeerde kinderen hebben nu of hadden een periode lang geen vaste plek om te wonen, wonen in de noodopvang of zelfs op straat. Ook zijn er verhalen over pleeggezinnen en uithuisplaatsingen.

Erkend als gedupeerde

In het herstelproces van toeslagenouders is het belangrijk dat hun kinderen ook kunnen herstellen, schreef staatssecretaris De Vries (toeslagen) vrijdag in een brief aan de Kamer. Volgens het rapport dat bureau Division schreef in opdracht van het ministerie van financiën, genaamd ‘Ken ons, help ons’, kunnen deze kinderen daaraan beginnen als zij ook erkend worden als gedupeerde.

Een jeugd vol stress is de gemene deler in de uiteenlopende verhalen van deze 114 kinderen die opgroeiden in een huis waar hun ouders door de overheid onterecht bestempeld waren als fraudeur, met alle gevolgen van dien. Veel gedupeerde kinderen droegen al op jonge leeftijd bij aan het gezinsinkomen, leden honger, groeiden op in een huis waar elektriciteit of water tijdelijk werd afgesloten, waar niet genoeg geld was en waar deurwaarders langskwamen. Zij konden niet of bijna niet praten over wat deze situatie met hen deed en nog steeds doet.

Financiën buigt zich momenteel over de inhoud van de ‘kindregeling’ voor de tienduizenden gedupeerde kinderen. Wat die precies inhoudt is nog onbekend, maar wel is duidelijk dat ze aanspraak kunnen maken op een geldbedrag. In de Kamerbrief vrijdag kondigde de staatssecretaris aan dat dit waarschijnlijk vanaf november kan. Uit het rapport blijkt dat geen van de gedupeerde kinderen vindt dat alleen een geldbedrag ‘genoeg’ is voor hun herstel. “Is dit dan de grote gelijkmaker met mijn leeftijdsgenoten?”, vraagt een van hen. “Ik dacht het niet.”

Wantrouwen in de overheid

Inzien hoeveel kinderen gedupeerd zijn door het toeslagenschandaal – en hoeveel van hen mensen van kleur zijn – was voor velen confronterend. Het wantrouwen in overheidsinstanties en gevoel van onrecht is daarom ook groot. Sommige kinderen van toeslagenouders worstelen met een onderscheid maken tussen welk leed uit hun jeugd veroorzaakt is door de toeslagenaffaire en wat in zijn algemeenheid te wijten is aan opgroeien in armoede. “Sommigen linken álles wat er misgaat in hun leven aan de toeslagenaffaire”, aldus het rapport.

De meeste van deze kinderen hadden nooit eerder gesproken over wat zij hebben meegemaakt, blijkt uit het rapport. Veel van hen zijn nog op geen enkele manier benaderd door hun gemeente, door de overheid of hulpverleners. Een paar jongeren wisten niet dat zij gedupeerd waren, totdat hun ouders hen opgaven voor de bijeenkomsten. Drie van de gedupeerde kinderen zijn ‘dubbel gedupeerd’: zij zijn zowel als kind en als ouder, nu ze zelf kinderen hebben gekregen, opnieuw gedupeerd geraakt.

Erkenning zou ook betekenen dat de overheid deze groep direct moet benaderen en ‘duidelijk en empathisch’ moeten uitleggen welke misstappen de overheid heeft begaan in het toeslagenschandaal, meldt het rapport. Voor veel kinderen voelt het alsof hun benarde situatie hun ‘eigen schuld’ is. “Ik wil horen dat wij hier allemaal echt niks aan konden doen”, zegt een van de kinderen. “Ik wil horen dat het de fout was van de overheid.”

30.000 euro compensatie

103 ouders kregen ten onrechte 30.000 euro compensatie als toeslagengedupeerde. Dat meldt staatssecretaris Aukje de Vries van financiën in de twaalfde voortgangsrapportage hersteloperatie Toeslagen. De betrokken ouders hoeven dit uitgekeerde bedrag niet terug te betalen, maar wel zijn inmiddels alle hulp en bijstand stopgezet. De Vries benadrukt dat de 103 ouders hierin niets valt te verwijten. Het is de Belastingdienst/Toeslagen die vorig jaar bij de snelle toets een verkeerd besluit heeft genomen.

Het gaat tot nu toe om een klein percentage, want er zijn 27.260 ouders die door de Belastingdienst officieel zijn erkend als gedupeerde in de toeslagenaffaire. In totaal hebben zich nu ruim 57.400 ouders als gedupeerde aangemeld. De staatssecretaris verwacht dat de helft van al de aangemelde ouders uiteindelijk niet officieel als gedupeerde wordt erkend.

Een gedupeerde krijgt 30.000 euro compensatie en hulp van gemeenten om uit de schulden en aanverwante problemen te komen. Er volgt ook een integrale beoordeling waaruit moet blijken of de ouders nog recht hebben op een hogere compensatie. Gemiddeld is er 43.000 euro compensatie aan ouders uitgekeerd.

Het lukt de Belastingdienst maar niet om sneller zaken met toeslagenouders af te handelen, ondanks vele moties van de Kamer hierover. Verwacht wordt dat de laatste groep pas vanaf 2026 zal worden beoordeeld. Ruim 35.000 ouders wachten nu op zo’n integrale beoordeling. De dienst heeft al 9 miljoen aan boetes moeten betalen, omdat ze de beoordeling niet binnen de wettelijke termijn kan afhandelen. Volgens de bewindsvrouw moet er steeds een keuze worden gemaakt tussen snelheid en zorgvuldigheid. Bovendien lukt het de Belastingdienst niet om het personeel te werven om zo’n versnelling mogelijk te maken. (Esther Lammers)

Lees ook:

De toeslagenaffaire uitgelegd: zo kwam het ‘ongekende onrecht’ tot stand

Jarenlang werd kinderopvangtoeslag onterecht stopgezet en teruggevorderd en werden levens geruïneerd. Hoe kon het zo misgaan in de toeslagenaffaire?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden