Mooiste Nederland Noord-Brabant

Op zoek naar wilde zwijnen in het Leenderbos

Beeld Hollandse Hoogte / Sijmen Hendriks

Eigenlijk zijn ze illegaal, maar daar trekken ze zich niets van aan: wilde zwijnen in het Leenderbos. Op zoek naar sporen van de raggende, schurende en zoelende dieren.

Het is de tijd van eikels en wilde zwijnen. Tijd om op zoek te gaan naar zwijnensporen in het Leenderbos, een van de vele terreinen waar ze eigenlijk niet mogen zijn. Het begint hoopvol; een spandoek boven de weg waarschuwt voor overstekende zwijnen en herten dus welgemoed ga ik op pad. Het bos geurt naar dennen, een grote bonte specht roept en in geen velden of wegen zijn andere wandelaars te bekennen.

Het Leenderbos is een van de vele werkverschaffingsbossen die in De Peel te vinden zijn. Bossen van twee vliegen in een klap. Werk voor de vele werklozen van de dertiger jaren én vervangen van de door de komst van kunstmest overbodig geworden heide als leverancier van schapenmest. Vrijwel alle heide verdween, monotoon en soortenarm naaldbos kwam. Gelukkig geen geometrisch aangelegd bos dankzij een voorliefde voor kronkels van de eerste houtvester. De hei die restte kreeg eerherstel én uitbreiding. Door het kappen van bos worden de verschillende heideterreinen met elkaar verbonden zodat niet alleen de Kempische heideschapen, maar ook sprinkhanen, gladde slangen, levendbarende hagedissen, vlinders, bijen en andere dieren en planten makkelijker van A naar B kunnen. De naaldbomen weken niet alleen voor de heide; ook voor de verloving, zoals dat zo mooi heet. Door naaldbomen te vervangen door ruim tien soorten loofbomen waaronder linde, esdoorn en lijsterbes kwam er meer en vooral diverser leven.

Loof zie ik nog niet, maar wél een lekker zooitje. Langs mijn pad liggen droge dikke brokken grond en ik vraag me meteen af of hier een wild zwijn aan het raggen is geweest. Een Belgisch wildzwijn, welteverstaan. Een paar jaar geleden werden naar verluidt de poorten van een Belgische fokkerij opengezet omdat de varkens toch niets meer opbrachten. De zwijnen staken de landsgrens over en wisten zich in het Leendersbos danig uit te breiden. En geef ze eens ongelijk. Een bos is toch véél fijner dan zo’n naargeestig hok. Maar ook hier zijn ze niet veilig voor mensen met nare bedoelingen. Want wilde zwijnen zijn illegaal, althans buiten de Veluwe en de Limburgse Meinweg, zo heeft de overheid bepaald. Ze moeten worden afgeschoten, eufemistisch uitgedrukt als een nulstandbeleid. Volslagen krankzinnig natuurlijk. Tot illegaal verklaren van levende wezens – van mensen in de eerste plaats, maar ook van dieren.

Beeld Monica Wesseling

Als altijd kan buiten chagrijn niet gedijen en het licht breekt door. Ik zie de bijen drinken op kruiskruid, hoor een zwarte specht en voel de strelende zonnewarmte. Een slechtvalk zeilt door het firmament, voorwaar geen alledaagse verschijning. Zelfs vroeger niet, toen menig valk door de mens werd ingezet voor de jacht. Het metier was zo populair dat men besloot Valkenswaard ernaar te vernoemen. Maar de blik moet naar beneden, ik was immers op zoek naar zwijnen en dat begint toch met spoorzoeken. Her en der is er flink gekapt, maar zo te zien al een poosje geleden. De boomstronken zijn vermolmd en inmiddels ‘insectenhotels avant la lettre’. Ze zijn doorboord en opengehakt door spechten. Wacht, zie ik hier niet ook het werk van een zwijn? Zwijnen eten immers alles. De omgewoelde aarde even verderop is in elk geval wel het werk van een zwijn op zoek naar wormen, wortels en larven. Het dier had er duidelijk zin in of anders de kolder in de kop want het zooitje is meer dan ongeregeld.

‘Hier is duidelijk lekker gerold in de modder’

Het pad voert naar de heide, zo’n echt mooi open veld. Ik besluit tot een kleine pauze in het zoekprogram en doe, zittend op de bodem, even de ogen dicht, luister naar de roepjes van jonge vogels. Zitten wordt liggen, maar niet voor lang. Kleine takjes prikken overal venijnig en ook de mieren, hoe intrigrerend ook, zijn niet direct ideale kompanen. Weer in de benen zijn op de bodem eerst ‘slechts’ veel graafwespen en wat zandloopkevers te zien maar opeens denk ik een zwijnendomein te betrekken.

Een, nu droogstaande, kuil lijkt gebruikt voor het zoelen. Hartstochtelijk zoelen zo te zien. De kuil staat vol zwijnenpoten. Hier is duidelijk lekker gerold in de modder om zo van parasieten af te komen. Een boom nabij draagt sporen van schuren. Zoals zo vaak ben ik het spoor weer eens bijster en volg mijn neus in plaats van routepaaltjes. Na een stief uur informeer ik maar eens bij een ouder echtpaar vanwaar zij zijn gekomen: het ommetje wordt een om. De vreugde groter dan groot. Want als ik de hei weer verruil voor donker woud en met zo licht mogelijke tred tracht te lopen, steekt opeens pardoes een zwijn rennend het pad over, me in totale verbijstering achterlatend. 

Het is een vreemdeling zeker, die verdwaald is zeker… 
Of toch een wensgedachte?

Beeld Monica Wesseling

Leenderbos

Staatsbosbeheer heeft in het Leenderbos een aantal wandelroutes uitgezet: zoek op staatsbosbeheer.nl naar ‘Heeze/Leende’. De route met de meeste kans op zwijnensporen is de Tongelreep-route, start P Budelse Baan, 5555XH Valkenswaard (5 km), maar met wat opletten zijn ze overal in het bos te zien. 

Er zijn twee parkeerterreinen van waar wandelroutes beginnen. Aan de Budelse Baan, hoek Bruggerhuizen en aan de Valkenwaardseweg hoek Strijperpad (richting beheerkantoor SBB). Met het openbaar vervoer is het laatste parkeerterrein goed bereikbaar. Vanuit Valkenwaard met de buurtbus 257. Vraag om er ter hoogte van de ingang Leenderbos er uit te worden gezet.

De taal van zwijnen

Keiler: mannelijk everzwijn
Frisling: big van dit jaar
Overloper: big van verleden jaar
Rottes: familiegroepen van zeug met frislingen en soms overlopers.
Zoelen: zwijnen nemen graag een modderbad, vermoedelijk om af te koelen, parasieten kwijt te raken én – met name in de bronsttijd- geursporen uit te zetten. Bovendien vinden ze het waarschijnlijk ook gewoon leuk.

Voor Het mooiste Nederland probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden