Zeeschuim

Op zoek naar de veroorzaker van zeeschuim moeten we de rivier op

Bloemen tussen het schuim op het strand van Scheveningen. De badplaats is in rouw. Slecht weer heeft vijf surfers het leven gekost. Beeld ANP

De Zeeuwse mosselen hebben last van algenresten, precies dezelfde die het dodelijke zeeschuim in Scheveningen veroorzaakten. Voor een oplossing moeten we de rivieren op.

Het klinkt misschien niet voor de hand liggend, maar voor het antwoord op de vraag wat er maandag is misgegaan met de surfers die waarschijnlijk totaal gedesoriënteerd op zee in een dodelijke schuimmassa terecht kwamen, is het misschien goed af te reizen naar het Zeeuwse Yerseke.

Daar doet Jeroen Wijsman van Wageningen Marine Research als schelpdieronderzoeker al 25 jaar onderzoek in de Oosterschelde, met name in de mosselteelt. Sinds een aantal jaren hebben die mosselen erg last van de Phaeocystis, een algensoort die enorm toeneemt, eenmaal afgestorven op de bodem belandt en zo alle zuurstof bij de mosselen wegneemt. Een zeer schrale oogst is het resultaat.

Die voor mosselen dodelijke Phaeocystis, schuimalg in de volksmond, blijkt precies dezelfde algensoort te zijn die maandag het leven kostte aan de vijf surfers bij Scheveningen. Ze kwamen in een metershoge brij terecht, die de surfers zodanig desoriënteerde dat zij uiteindelijk stikten of verdronken waardoor zij vervolgens tegen de pier te pletter sloegen.

Wijsman vroeg zich jaren geleden al af waar die toename van de schuimalg vandaan komt, en volgde als het ware het spoor terug. “Ik kwam in Europoort terecht, en daarmee in de grote rivieren van Nederland die uiteindelijk in zee uitmonden”, zegt hij. Dat kan bij Hoek van Holland zijn of het Haringvliet, maar ook in het IJsselmeer met een uitlaat bij IJmuiden of de sluizen in de Afsluitdijk.

Kunstmest voor algen 

“Die rivieren blijken grote hoeveelheden stikstof en fosfaat te bevatten, die weer de nutriënten voor algen zijn.” Ze vormen, populair gezegd, de kunstmest voor de algenpopulatie. “Nu moet daarbij vermeld worden dat het aandeel fosfaat door allerlei milieumaatregelen de afgelopen jaren afneemt, maar dat geldt bepaald niet voor stikstof.” Dat neemt door de intensieve landbouw, het (vlieg)verkeer en de industrie alleen maar toe.

Daarmee wordt het rivierwater een soort Pokon-plantenvoeding , waar de alg het goed op doet. “Zeker als deze onder water nog eens wordt verwend met héél veel licht.” April 2020 is de zonnigste aprilmaand sinds het begin van de weermetingen in 1901, met 287 zonuren, 100 méér dan normaal. “Kunstmest en zonlicht samen zorgen voor een onstuimige groei van de Phaeocystis, die ik terug zie bij de mosselteelt, maar die ook voor de problemen bij Scheveningen kan hebben gezorgd.”

Het zijn twee triggers die leiden tot deze problemen, zegt Wijsman, al kunnen ook andere factoren een rol spelen. “Als het bijvoorbeeld in het vroege voorjaar veel heeft geregend, ontstaat er extra uitstroom van stikstof en fosfaat van het land naar de rivier. In een droge lente gebeurt dit minder. Laat februari 2020 nou net de natste maand sinds het begin van de weermetingen zijn: er viel gemiddeld 142 millimeter neerslag, normaal 55 millimeter.

En dan is er nog de wind: bij een aflandige wind zijn er minder golven en wordt het geringe schuim weggeblazen. Maar maandag was er volgens het KNMI windkracht 7 uit het noorden, die de schuimlaag opstuwde tegen de zeearm van Scheveningen, omdat deze loodrecht op de kust staat.

“De algengroei is een event dat zich elk voorjaar vanaf begin april voordoet, maar hoe het zich openbaart, is erg afhankelijk van de omstandigheden. Dit jaar kwamen er wel erg veel verzwarende elementen samen.” Maar is dit toeval of moet Nederland zich voorbereiden op meer van zulke door de wind opgeklopte schuimaanvallen? 

Zorgt de klimaatverandering bijvoorbeeld voor een structurele cappuccino coast, zoals ze het fenomeen in het buitenland noemen? Wijsman: “Dat is een moeilijke vraag. In de lange termijnmetingen van Rijkswaterstaat zie ik geen toename van zeeschuim. Het zeewater is dan wel gemiddeld met 1 graad opgewarmd, maar wat de consequenties zijn? Je zou ook kunnen stellen dat daardoor het zeeschuim vermindert. Zoöplankton en krill (kleine garnaalachtigen) worden door de opwarming immers eerder actief, en kunnen al grazend de algengroei juist in toom houden. Maar we weten het gewoon níet.”

Lees ook: 

Vijf watersporters sterven aan de ‘Cappuccino coast’

De vijf watersporters die maandagavond verdronken bij het Noordelijk Havenhoofd in Scheveningen, zaten gevangen in een dikke laag zeeschuim. In het buitenland noemen ze dit dodelijke fenomeen ‘Cappuccino coast’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden