Een van de laatste foto's van de O-13.

Tweede Wereldoorlog Onderzeeboot

Op zoek naar de O-13, een verdwenen onderzeeër, op de bodem van de Noordzee

Een van de laatste foto's van de O-13.

Eén Nederlandse duikboot is nooit teruggevonden. Een expeditieteam gaat op zoek in de Noordzee om het mysterie te ontrafelen.

De laatste vermiste Nederlandse onderzeeboot uit de Tweede Wereldoorlog houdt nabestaanden tot op de dag van vandaag bezig. Een expeditieteam speurt nu opnieuw de Noordzee af in een poging het zestig meter lange wrak te lokaliseren. “Nabestaanden willen hun vader of grootvader een laatste eer bewijzen”, zegt Jan Spoelstra (78), voorzitter Stichting Nabestaanden Onderzeeboten (SNO).

Per ongeluk overvaren

De Nederlandse Hr. Ms. O-13 voer in de nacht van 12 juni 1940 vanuit het Schotse Dundee richting Noorwegen om Duitse oorlogsschepen te onderscheppen. Daarna werd nooit meer iets van de bemanning vernomen, en de toedracht van de vermissing blijft een mysterie. Aan boord waren 34 bemanningsleden, onder wie drie Britten.

De zoektocht is onderdeel van een opruimexpeditie van Stichting Duik de Noordzee Schoon. Op meer dan twintig locaties tussen Engeland en Noorwegen wordt voor het eerst gedoken. Zondagmiddag komt het expeditieteam weer aan in Scheveningen.

Mogelijk is de O-13 destijds per ongeluk overvaren door een Poolse onderzeeboot die onderweg was naar Dundee. De Poolse bemanning was overtuigd een Duitse U-boot te hebben geraakt. “Rammen!”, had een officier nog geroepen vanaf de brug van het vaartuig, beschreef hij later in zijn memoires. Eind jaren zestig bleek uit archiefonderzoek dat er in die periode geen U-boot werd vermist, alleen de O-13. Maar er was te weinig bewijs om die theorie te bevestigen.

Een tragedie

“Dat kan pas als we het wrak vinden en de schade analyseren”, zegt Spoelstra. Hij heeft het tot zijn missie gemaakt de laatste onderzeeboot te vinden. Op het bureau in zijn werkkamer staat een foto van de bemanning van de O-13. “Het heeft natuurlijk iets spannends, maar voor de familie blijft het een tragedie.” Spoelstra hoort niet tot een van de nabestaanden, maar diende zelf wel zeventien jaar op een onderzeeboot.

In 2013 werd al eens een plechtigheid gehouden voor de bemanning van de O-13. In het Marsdiep, tussen Den Helder en Texel, simuleerde een onderzeeër hoe de O-13 langzaam naar de bodem zonk. Vanaf een marinefregat konden ruim tweehonderd nabestaanden een krans leggen op zee. “Dat was een zeer emotionele ervaring”, zegt Spoelstra, die er zelf ook bij aanwezig was.

Graf van bemanning

Van de zeven Nederlandse onderzeeboten die zonken tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn er zes gevonden, de laatste in 2011. De eerste werd gevonden door Hans Besançon, oprichter van de SNO, die jarenlang op zoek was naar de K-XVII waarmee zijn vader ten onder was gegaan in 1941.

Nadat de boten zijn gevonden worden ze niet uit het water gehaald. Volgens Spoelstra dient het wrak als graf van de bemanning. “Het gaat erom dat de mannen een laatste rustplaats vinden. Totdat ze worden gevonden zijn ze ‘still on patrol’, zo luidt de maritieme term.”

Moeizaam

Alle andere vermiste boten zijn teruggevonden door tips van duikers en lokale vissers. Zonder tips blijft het zoeken op de Noordzee erg moeizaam. Spoelstra: “Daarnaast is het zoekgebied enorm, omdat er geen getuigen waren toen de boot zonk. In een gebied rond de vaarroute die de O-13 destijds moet hebben gevaren gaan we alle ongeïdentificeerde wrakken af, met behulp van echo en een team van 28 duikers. Bij elk wrak dat we kunnen afstrepen komen we een stapje dichter bij onze O-13.”

Ook als de O-13 uiteindelijk wordt gevonden, zal de SNO zich blijven inzetten voor de ruim 800 nabestaanden van alle omgekomen bemanningsleden, onder andere met een herdenking op 4 mei. Zondag weten we of de missie is geslaagd.

Lees ook:

In 2012 dachten ze de O-13 ook al in het vizier te hebben

Al wisten ze toen ook al dat het niet eenvoudig was: in tegenstelling tot de andere gezonken boten zijn er geen getuigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden