ReportageHaarlem

Op het snikhete stationsplein van ‘meest versteende stad’ Haarlem mist men de bomen

De gevoelstemperatuur op het stationsplein in Haarlem loopt maandag rond het middaguur razendsnel op. Uiteindelijk zou de teller blijven steken op 42,8 graden Celsius. Beeld Joris van Gennip
De gevoelstemperatuur op het stationsplein in Haarlem loopt maandag rond het middaguur razendsnel op. Uiteindelijk zou de teller blijven steken op 42,8 graden Celsius.Beeld Joris van Gennip

Op hete dagen maken grote bomen een wereld van verschil. Dat blijkt ook in Haarlem, onlangs uitgeroepen tot meest versteende stad van Nederland.

Merijn van Nuland

Op het snikhete stationsplein van Haarlem wachten enkele tientallen mensen op hun bus naar IJmuiden, Amsterdam of Uithoorn. Waar het kan, blijven ze zo lang mogelijk in de schaduw van het treinstation staan, om pas bij het arriveren van de bus de zon in te stappen. Safarihoeden, honkbalpetjes en panama’s beschermen tijdens de korte oversteek van het plein, dat trilt in de zinderende hitte.

Het kwik tikt hier op maandag rond het middaguur de 27 graden aan, maar gevoelsmatig is het er een stuk warmer. En dat blijkt ook wel, laat René van der Velde zien. De universitair hoofddocent stedelijke bosbouw staat als een van de weinigen in de volle zon, achter een feloranje apparaat op een hoog statief. Op zijn scherm valt te lezen: 42,8 graden Celsius.

Gevoelstemperatuur

“Dit is een ruwe benadering van de gevoelstemperatuur”, zegt Van der Velde, die op een app door de data scrollt. “Het zwarte bolletje bovenop de zender meet namelijk niet alleen de temperatuur van de lucht, maar ook de stralingswarmte die hier weerkaatst op de plavuizen. Op een open plek zonder beschutting ligt die temperatuur al snel 10 graden hoger dan de luchttemperatuur.”

Wetenschapper René van der Velde kan met zijn meetinstrument onder meer de luchttemperatuur meten en een schatting van de gevoelstemperatuur doen. Beeld Joris van Gennip
Wetenschapper René van der Velde kan met zijn meetinstrument onder meer de luchttemperatuur meten en een schatting van de gevoelstemperatuur doen.Beeld Joris van Gennip

Zijn meting van 42,8 graden is een jaarrecord, zegt de wetenschapper van de TU Delft met een mengeling van enthousiasme en bezorgdheid. “Wetenschappelijk gezien is dit natuurlijk heel interessant. Maar ik vind het ook zeer verontrustend. Het is een duidelijk teken dat de extreme hitte zich steeds meer verspreidt naar gematigde zones zoals Nederland.”

Versteende stad

Nederlandse steden zijn daar nauwelijks op voorbereid, vreest hij. En dat zie je bijna nergens zo goed als op dit kale plein in Haarlem. De Noord-Hollandse gemeente is de meest versteende stad van Nederland, maakte de organisatie Natuur&Milieu begin dit jaar bekend. Liefst 83 procent van de buurten heeft hier minder dan 75 vierkante meter groen per woning, een grens die de Rijksoverheid ziet als het absolute minimum.

Dat wreekt zich op warme dagen zoals vandaag, zegt Van der Velde, die zelf overigens weinig waarde hecht aan het predicaat dat Haarlem kreeg opgeplakt (“zo’n oude stad is organisch gegroeid”). Vooral grote, volle bomen hebben een belangrijk verkoelend effect. Onder een grote boom is de luchttemperatuur twee tot tweeënhalve graad lager. Maar veel belangrijker is volgens de onderzoeker nog de invloed op de gevoelstemperatuur, of in het wetenschappelijk jargon: het thermisch comfort.

Onder de lindebomen aan de Parklaan daalde de gevoelstemperatuur aanzienlijk: na een paar minuten kalibreren komt die uit op 32,5 graden Celsius.  Beeld Joris van Gennip
Onder de lindebomen aan de Parklaan daalde de gevoelstemperatuur aanzienlijk: na een paar minuten kalibreren komt die uit op 32,5 graden Celsius.Beeld Joris van Gennip

“Gevoelsmatig kan het onder een boom wel 10 tot 12 graden koeler zijn, dat is een gigantisch verschil”, zegt Van der Velde. Die verkoeling is een optelsom van allerlei verschillende factoren: de schaduw natuurlijk, maar ook de waterdamp die vanaf de boom als een koele deken naar beneden daalt. Een beetje boom kan per dag wel 200 liter water uitstoten.

Dubbele rij lindebomen

Aan de Parklaan, op slechts vijf minuten lopen van het stationsplein, neemt Van der Velde de proef op de som. Tussen twee rijbanen ingeklemd ligt hier een uitgestrekt grasveld met een dubbele rij lindebomen. De lindes hebben ondergronds alle ruimte om te wortelen, en dus schieten ze ook aardig de hoogte en de breedte in.

De luchttemperatuur is intussen iets gestegen omdat de zon weer een stukje hoger aan de hemel staat, maar de gevoelstemperatuur zakt razendsnel zodra het oranje apparaat onder de bomen staat. Na een paar minuten kalibreren komt die uit op 32,5 graad, ruim 10 graden lager dan op het plein. Het is er bijna aangenaam te noemen.

null Beeld Joris van Gennip
Beeld Joris van Gennip

Liefst ziet Van der Velde veel meer van dit soort groenstroken in de stad. In het volgebouwde en monumentale Haarlem is dat wel passen en meten. “Begin eens met het aanpakken van speeltuintjes en schoolpleinen”, raadt Van der Velde aan. “Die kunnen dienen als groene eilandjes waar de hele buurt verkoeling van krijgt. En overtuig mensen om de bomen in hun achtertuin te laten staan, bijvoorbeeld met een subsidieregeling. Want ook de buren hebben baat bij de koelte.”

Groen is allang niet meer vrijblijvend, waarschuwt de wetenschapper terwijl hij zijn apparatuur opbergt. “Een gebrek aan beschutting kost op dit soort hete dagen letterlijk levens van mensen met een zwakke gezondheid. En dankzij onze cijfertjes kennen we nu de waarde van een boom.”

Lees ook:

Vierdaagse schrapt eerste wandeldag vanwege hitte. ‘Niet verantwoord om dinsdag te starten’

Het wordt dinsdag zo heet, dat de organisatie van de Nijmeegse Vierdaagse de eerste wandeldag van het evenement schrapt.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden