ReportageWaterhuishouding

Op de Veluwe kun je weer met je blote voeten in het beekwater plenzen

Almer Bolman (links) en Adriaan Smeenk van waterschap Vallei en Veluwe bij een sprengkop, de bron van een beekje, in het bos bij de Noord-Veluwse plaats Heerde. Beeld Herman Engbers
Almer Bolman (links) en Adriaan Smeenk van waterschap Vallei en Veluwe bij een sprengkop, de bron van een beekje, in het bos bij de Noord-Veluwse plaats Heerde.Beeld Herman Engbers

Met een extra dam, een stuw en een gezonde bodem probeert het waterschap het water op de Veluwe te houden. Voor de droge periode.

“Drie jaar stond deze sprengkop droog. Kijk. Water”, zegt Adriaan Smeenk, van het waterschap Vallei en Veluwe. Voor zijn voeten ligt zo'n sprengkop: een gegraven bron in het bos. Het kraakheldere water komt uit de grond en loopt via de sprengen naar de beken in de buurt. Smeenk en zijn collega Almer Bolman laten nog een paar andere sprengen zien en daar komen zij tot dezelfde constatering. In waterschapstaal luidt die: “Watervoerend.”

Het water in de beken en sprengen is een goed begin. Op bijna alle andere plaatsen in Nederland is de droogte echt voorbij. Op de Veluwe, met de hoge zandgronden een van de hoogste gebieden van het land, is dat maar ten dele het geval, vertellen Smeenk en Bolman in het bos bij Heerde. Toch klagen zij niet want een jaar geleden lag het bos er heel anders bij. Toen was het veel te droog en zagen de sprengkoppen er leeg en dor uit. “In maart was het al te droog”, zegt Bolman.

'De Veluwe is een heuvel

Dat er nu water staat, komt door de combinatie van kou en regen van de afgelopen maanden. Maar het waterschap probeert ook water vast te houden op de hoger gelegen beekdalen op en rond de Veluwe. Met zijn handen maakt Smeenk een halve bol. “De Veluwe is een heuvel. De regen die hier valt, verdampt weer of loopt naar de zijkanten en komt uiteindelijk in het oosten in de IJssel en in het westen in het Veluwemeer. Wat we willen is het water hier zoveel mogelijk en zo lang mogelijk vasthouden. Dat is goed voor de natuur en de landbouw.”

Bolman: “Om water vast te houden, sluiten we sloten tijdelijk af en maken we hier en daar een stuw die open en dicht kan. Of we plaatsen een tijdelijke dam. Op die manier blijft het water langer in de beekdalen.”

Smeenk vult aan: “Wat ook helpt is dat we in de landbouwgebieden buiten het bos de begroeiing aan de randen van de sloten laten zitten. Dat werkt als een natuurlijke barrière tegen het weglopen van het water. Verder proberen we de bodem te verbeteren en ook boeren in de buurt daartoe te stimuleren. Als er veel organisch materiaal en levende diertjes in de bodem zitten, ontstaat een losse structuur en is er ruimte om water vast te houden. Hangwater noemen wij dat. Eigenlijk kan je zeggen dat wij het meest bezig zijn met droogte als het regent.”

Het vasthouden van water vraagt om flexibele maatregelen, zegt Bolman. “Er kan plotseling een natte maand komen met veel regen. Dan moeten sommige stuwen weer open, want dan moeten we water kwijt.”

Verdamping

Terwijl hij op een kaart de weg zoekt naar de sprengen vertelt Bolman dat ook de diversiteit aan bomen in het bos bijdraagt aan het vasthouden van het water. Hij wijst naar de dennenbomen aan de rand van een open veld. Misschien moeten die weg, want ze verdampen ook in de winter water dat aan de naalden blijft hangen. Mogelijk is het beter om loofbomen te planten, die hun blad in de winter verliezen. “Daar staat tegenover dat de verdamping van water ook kan leiden tot meer neerslag. We zijn er nog niet uit en laten daar onderzoek naar doen”, zegt hij.

Een ander raadsel waar het waterschap op studeert, gaat over de ‘kleischotten’ die op de overgang van de Veluwe naar het IJsseldal liggen. Bij de vorming van het gebied in de ijstijd werd zand opgestuwd, maar ook klei. Het heeft geleid tot schuin opstaande stroken met klei die het water soms tegenhouden. “Misschien kunnen we er gebruik van maken als barrière tegen het water”, zegt Bolman. “Maar we weten niet precies waar ze zitten en wat hun exacte invloed op de waterstroming is. De hydrologie van de Veluwe was nooit een thema, maar nu we steeds vaker te maken krijgen met droogte, moeten we de geheimen van de grond in kaart brengen. Water wordt steeds belangrijker.”

Lees ook:

De natuur verliest van de droogte

Het Nederlandse landschap is verdord. Dat maakt het overleven voor specifieke soorten steeds moeilijker. Sommige staan op uitsterven.

Veel natuur gaat verloren door de droogte. Wat valt er aan te doen?

Veel natuur gaat verloren door de droogte, concluderen Natuurmonumenten, Landschappen.nl en het Wereld Natuur Fonds. Hoe erg is dat? En wat valt er aan te doen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden