ReportageLokale verkiezingen

Op 16 maart dingt FvD in vijftig plaatsen mee om lokale zetels: ‘We stemmen niet op jullie, want Baudet is voor Poetin’

Op campagne met FvD Ede met lijsttrekker Wesley Glasmacher (blauwe jas). In het midden: Jillvanni Willemsen, de nummer 8 op de kandidatenlijst.  Beeld Bram Petraeus
Op campagne met FvD Ede met lijsttrekker Wesley Glasmacher (blauwe jas). In het midden: Jillvanni Willemsen, de nummer 8 op de kandidatenlijst.Beeld Bram Petraeus

Vier jaar geleden deed Forum voor Democratie alleen nog mee in Amsterdam, maar 16 maart dingt de partij in maar liefst vijftig plaatsen mee om de lokale zetels. Hoe klinkt het lokale FvD-geluid?

Stefan Keukenkamp en Judith Harmsen

Een witte kat schrikt op als student Brent Hadderingh (23) de microfoon pakt. De stem van de Almeerse lijsttrekker van Forum voor Democratie (FvD) galmt uit de zwarte luidspreker in kattencafé The Coffee Cat. Tientallen aanhangers van de partij joelen en klappen.

Hadderingh mag dan pas twee jaar in Almere wonen, hij ziet dat in de ‘gezellige stad’ een heleboel misgaat. “De bestuurlijke elite die nu in het gemeentehuis zit, verspilt miljoenen euro's belastinggeld aan een hoop onzin”, roept hij met een Gronings accent. Hij doelt daarmee bijvoorbeeld op de ‘megalomane’ Floriade, die dit jaar in Almere plaatsvindt.

FvD blijft met 59.000 leden de grootste, en dat is goed voor de partijkas

Met bijna 59.000 leden is FvD op basis van het ledenaantal met afstand de grootste politieke partij, gevolgd door PvdA (ruim 40.000 leden) en CDA (kleine 35.000 leden). Dat blijkt uit een inventarisatie van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP). Naast FvD groeiden ook de Partij voor de Dieren (bijna een kwart), D66 (17 procent) en Denk (10 procent). Lees hier meer.

“Ja, ja!” Twee mannen op de eerste rij knikken hevig. Hadderingh gaat verder: “Ik zag dat ze volledig meegingen in het handhaven van de coronaregels. Ik zag dat mijn vriendin niet meer alleen van het station over straat naar mijn huis durft te lopen. Ik dacht: dit kan zo niet. En toen kwam de oproep van Forum: ‘We zijn op zoek naar kandidaten’ en hier sta ik!”

Forum is afgelopen jaren de grootste ledenpartij geworden

De twintiger doet tijdens de besloten campagnebijeenkomst ‘FvD Café Almere’ uit de doeken wat de lokale afdeling van plan is. Almere is een van de vijftig gemeenten waar Forum voor Democratie meedoet aan de komende gemeenteraadsverkiezingen.

Een groot contrast met vier jaar geleden, toen de partij van landelijk leider Thierry Baudet alleen in Amsterdam meedong naar lokale zetels. Tijdens de herindelingsverkiezingen dit najaar lukte het FvD ook al om zetels te halen in vier gemeenteraden, waaronder Purmerend en Maashorst.

Met wie kan Forum voor Democratie samenwerken?

Veel partijen twijfelen over samenwerken met Forum voor Democratie in het lokale bestuur. In steden als Almelo, Arnhem en Haarlem sluiten veel lokale afdelingen de partij bij voorbaat uit. Dat is in lijn met het landelijk standpunt van partijen als D66, GroenLinks, CDA en VVD die oproepen om in lokale besturen niet samen te werken met Forum voor Democratie en PVV.

Ondanks interne ruzies en verschillende partijscheuringen is FvD de afgelopen jaren uitgegroeid tot de grootste ledenpartij van Nederland. Het afgelopen jaar nam het aantal leden met dertig procent toe tot een kleine 59.000.

Landelijk wist de partij die mensen de afgelopen jaren vooral aan zich te binden met de kritiek op de coronamaatregelen. Hoewel die maatregelen inmiddels grotendeels zijn afgebouwd en het virus naar de achtergrond lijkt te zijn verdwenen, blijkt in Almere dat het ook bij de lokale verkiezingen een onderwerp is.

Jelena Postuma (23), nummer drie in Almere en oud-coördinator van jongerentak JFvD, schetst in het kattencafé beangstigende vooruitzichten. Dat coronamaatregelen weer van stal worden gehaald staat volgens haar vast, net zoals QR-codes die straks worden gebruikt om je eigen CO2-uitstoot te meten en die je nodig hebt voor toegang tot je bankrekening. Ze waarschuwt dat de stad wordt omgevormd tot ‘smart city’. “Waarin alle acties van burgers geregistreerd, gecontroleerd en bestraft worden.”

Op campagne met FvD Ede, onder leiding van lijsttrekker Wesley Glasmacher.  Beeld Bram Petraeus
Op campagne met FvD Ede, onder leiding van lijsttrekker Wesley Glasmacher.Beeld Bram Petraeus

FvD is geen voorstander van de energietransitie

Toch blijkt eerder die middag, in buurgemeente Lelystad, dat niet alles in de campagne van Forum voor Democratie om corona en QR-codes draait. Daar klinkt rond drie uur ’s middags de galmende stem van Peter van Beveren (68) over een drukke parkeerplaats van een klein winkelcentrum. Boven de muziek die Van Beveren heeft opgezet (het liedje Frans Duits, van Donnie en Frans Duijts) roept hij in de microfoon: “Niks van het gas af. Uw huis moet warm gemaakt worden!”

De gepensioneerde buschauffeur heeft zijn oude beroep weer even opgepakt om de grote tourbus met het gezicht van landelijk voorman Baudet erop door de gemeente te rijden. De nummer twee van de lokale lijst drukt het winkelende publiek op het hart dat FvD absoluut geen voorstander is van de energietransitie.

Ook in Ede zijn alternatieve bronnen van energie onderwerp van gesprek. Terwijl klimaatminister Rob Jetten zaterdagochtend breed glimlachend flyers uitdeelt voor de concurrentie, vertellen de FvD-kandidaten aldaar dat de partij zich zal verzetten tegen de komst van windmolens.

Al vindt Jillvanni Willemsen (nummer 8 op de Edese lijst) één ding nog veel belangrijker. Dat is: luisteren naar inwoners. De joviale toon waarmee hij op de markt mensen aanspreekt, verraadt dat de 22-jarige Willemsen normaal gesproken op de kermis werkt.

“En je weet me te vinden, hè”, roept hij in het voorbijgaan naar een man die hij eerder op de dag even sprak. De man had zo zijn twijfels over de partij, zegt Willemsen, omdat hij het niet eens is met sommige uitspraken van Baudet. “Ik zei dat ik dat enigszins kan begrijpen. Niet dat ik tegenover Baudet wil komen te staan, maar: Baudet staat in Ede niet op de lijst. Ik wel.”

Ook als raadslid wil hij streven naar meer inspraak

En dus nodigde hij de twijfelende inwoner uit bij hem thuis langs te komen om te praten over de toekomst van Ede. Zo wil hij ook zijn eventuele raadslidmaatschap aanpakken. Hij wil van mensen horen waar ze last van hebben en dan kijken of hij het op kan lossen. Zijn ideeën passen in een bredere trend: in alle vijftig gemeenten waarin Forum voor Democratie meedoet pleit de partij voor meer lokale inspraak, onder meer in de vorm van referenda.

FVD-kandidaat Jillvanni Willemsen biedt voorbijgangers een flyer aan. 
 Beeld Bram Petraeus
FVD-kandidaat Jillvanni Willemsen biedt voorbijgangers een flyer aan.Beeld Bram Petraeus

Toch gaat het zaterdag op de markt en bij de winkelcentra ook over een minder lokaal onderwerp: de oorlog in Oekraïne. Het valt kandidaat-raadslid Anton de Lange op dat veel mensen in Lelystad erover beginnen. “Ze zeggen dingen als: we stemmen niet op jullie, want Baudet is voor Poetin”, vertelt hij.

De Lange, ook lid van de Provinciale Staten van Flevoland, antwoordt dan dat het volgens hem genuanceerder ligt. Het klopt, legt hij de potentiële kiezers uit, dat Baudet al jaren waarschuwt dat het niet verstandig is Oekraïne bij de EU en de NAVO te betrekken, omdat Rusland daarmee ‘in het nauw gedreven’ zou worden. Maar dat wil niet zeggen dat hij de oorlog ook steunt. Dat mensen dat denken komt volgens hem vooral doordat de media Baudets uitspraken niet goed weergeven.

Kandidaten in opspraak ondanks selectieprocedure

Dat Forum voor Democratie genoeg kandidaten heeft om in vijftig gemeenten mee te kunnen doen is opvallend. Al jaren vinden partijen het immers een uitdaging genoeg potentiële raadsleden te vinden. Nog altijd doen traditionele partijen als VVD, CDA en de PvdA op veel meer plekken mee dan FvD, maar de partij van Baudet is op het lokale stembiljet nu wel beter vertegenwoordigd dan de PVV (die op 31 plaatsten meedoet) en de Partij voor de Dieren (in 29 gemeenten verkiesbaar).

Wie kandidaat wilde worden voor Forum voor Democratie kon zich online aanmelden. Volgens een woordvoerder werd daarna met ‘duizenden’ mensen gesproken. Uiteindelijk werden 459 mensen geschikt bevonden.

De selectieprocedure kon niet voorkomen dat na de presentatie van de lijsten op verschillende plaatsten ophef ontstond over uitspraken die FvD-kandidaten in het verleden hadden gedaan. De lijsttrekker in Hengelo, politieman Brian Geerthuis, zei op een internetforum ooit dat hij hoopte dat de uitvoerders van het coronabeleid net als de nazi’s uiteindelijk zouden eindigen met hun ‘kop op het hakblok’. De Eindhovense kandidaat Jan van Eerd heeft voormalig coronaminister Hugo de Jonge op twitter een ‘seriemoordenaar’ genoemd.

De uitingen zijn volgens FvD-woordvoerder Robin de Keijzer niet naar voren gekomen in de screening. “We kennen Jan van Eerd als een hele nette man en Brian Geerthuis als een hele sympathieke en plichtsgetrouwe politieagent”, zegt zij in een reactie. De partij is volgens haar met de kandidaten in gesprek, maar wat daarin besproken wordt blijft binnenskamers. De Keijzer noemt de kwestie een ‘interne aangelegenheid’. “We doen in elk geval niet mee aan trial by media.”

Veel en opvallend jonge kandidaten

Onder de kandidaat-raadsleden van FvD zitten opvallend veel jongeren. In meer dan de helft van de gemeenten waarin de partij meedoet, staat minimaal één twintiger in de top drie van de kandidatenlijst. In enkele gemeenten bestaat zelfs de gehele top drie uit mensen onder de dertig. Gemiddeld genomen zijn de FvD-kandidaten 40 jaar. Dat is ruim tien jaar jonger dan het gemiddelde raadslid.

Uit een inventarisatie van Trouw blijkt daarnaast ook dat 63 kandidaat-raadsleden niet alleen in de eigen woonplaats, maar ook nog elders op een kandidatenlijst staan. Neem Epe. Daar komen vijf van de tien kandidaten niet uit die gemeente. Drie komen er uit de regio Tiel, negentig kilometer verderop.

Het is niet verboden om in twee gemeenten op de kieslijst te staan. Kandidaten mogen ook gewoon meedoen in een gemeente waar ze niet wonen. Mits ze een verklaring ondertekenen dat ze zullen verhuizen wanneer ze worden verkozen.

Ook is het mogelijk om verschillende volksvertegenwoordigende functies met elkaar te combineren. Forum voor Democratie had met Hans Smolders eerder een Kamerlid dat daarnaast een tijdlang ook Statenlid was in Brabant en gemeenteraadslid voor zijn eigen partij in Tilburg.

Op campagne met FvD-Ede, onder leiding van lijsttrekker Wesley Glasmacher. Beeld Bram Petraeus
Op campagne met FvD-Ede, onder leiding van lijsttrekker Wesley Glasmacher.Beeld Bram Petraeus

Mogelijk combineert Gideon van Meijeren straks ook alle drie die functies. Het Tweede Kamerlid van FvD is lijsttrekker in Den Haag, lijstduwer in Doetinchem en lid van de Provinciale Staten van Zuid-Holland. Heeft zo iemand dan wel genoeg tijd om zich voldoende in te zetten voor de gemeente? Forum voor Democratie denkt van wel, ‘kruisbestuiving’ noemt zegsvrouw Robin de Keijzer het.

“Wellicht dat je vraag blootlegt dat het werkethos van FvD-ers beter is dan die van andere partijen: zij kunnen zich een 80-urige werkweek simpelweg niet voorstellen.” Het is volgens haar ‘volksvertegenwoordiging pur sang’. “In de provincie zie je hoe landelijk beleid landt. In de Kamer kun je er rekening mee houden hoe beleid terecht gaat komen. En de gemeente gaat over de uitvoering en handhaving van dat beleid.”

Een concreet doel voor hoeveel zetels de partij verdeeld over Nederland hoopt te halen, heeft Forum voor Democratie niet, zegt De Keijzer. “We zijn met elke zetel blij. Elke zetel is winst en betekent dat we een voet tussen de deur hebben in een nieuwe bestuurslaag.”

‘Deze partij komt écht voor ons op’

In Almere is lijsttrekker Hardderingh in elk geval optimistisch over de kansen van zijn afdeling. “Drie zetels behalen in Almere is heel realistisch, misschien worden het er wel vier of vijf”, denkt hij.

In het Forumcafé zijn zaterdagavond naast diehard-aanhangers ook een groot aantal nieuwelingen komen kijken. Zoals Monique Fuchs. “Vroeger stemde ik PvdA”, fluistert ze. Bij de laatste verkiezingen PVV, maar nu is ze vastbesloten Forum voor Democratie te stemmen. Ze is meegenomen door haar vriendin Diana, die vrijwilliger is voor FvD. “Een partij die écht opkomt voor de mensen”, vindt ze.

Iets verderop vertelt Monique Lustig, de eigenaresse van het kattencafé en de veertien katten, dat de verkiezingen haar nooit bezighielden. Eerder stemde ze PVV. Nu werkt ze maar al te graag mee aan campagnebijeenkomsten van FvD in haar café. “Forum doet als enige echt goed eigen onderzoek.” Ze voegt er vastbesloten aan toe: “We moeten blijven vechten.”

Verantwoording

Voor dit artikel sprak Trouw met een groot aantal kandidaat-raadsleden, kiezers en de woordvoering van Forum voor Democratie. Ook hebben we alle kandidatenlijsten van FvD in vijftig gemeenten geïnventariseerd.

Lees ook:

Baudet isoleert zich nog verder met zijn hardnekkige liefde voor Poetin

De pro-Russische uitspraken van Thierry Baudet veroorzaakten deze week opnieuw een schok. De Poetinliefde van Baudet gaat ver terug en duwt zijn partij dieper in het isolement.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden