Gemeentefonds

Ook Zeeland is kritisch op de plannen van Ollongren om de gemeentegelden anders te verdelen

null Beeld
Beeld

Steeds meer Nederlandse gemeenten verzetten zich tegen de plannen van minister Ollongren rond het gemeentefonds. Na de grote steden en de Friese en Groningse gemeenten trekken ook de Zeeuwse gemeenten gezamenlijk aan de bel.

Een nieuw kabinet moet bij het verdelen van de gemeentesubsidies meer rekening houden met de extra kosten in dunbevolkte gebieden. Doet zij dat niet, dan komen de Zeeuwse gemeenten ernstig in de problemen, waarschuwt het Overleg Zeeuwse Overheden (Ozo), naar aanleiding van een onderzoek naar de financiële gezondheid van de Zeeuwse gemeenten. “We hebben al eens een watersnoodramp gehad in Zeeland, maar als we niet oppassen, komen we ook financieel onder water te staan”, zegt Jon Herselman, wethouder van de gemeente Kapelle en bestuurlijk voorzitter op het gebied van bestuur & financiën van het Ozo.

Verdeelsleutel verouderd

De oproep is een reactie op plannen van het demissionaire kabinet voor de herverdeling van het gemeentefonds. Uit die subsidiepot ontvangen gemeenten ruim 80 procent van hun totale inkomen. Het geld wordt via een ingewikkelde verdeelsleutel over Nederland verdeeld. Die verdeelsleutel, bedacht in 1997, is volgens Rijk én gemeenten aan herziening toe. Onder meer omdat de gemeenten sinds die tijd veel meer taken hebben gekregen op het gebied van zorg en inkomensondersteuning.

Een nieuw kabinet moet uiteindelijk beslissen hoe het geld vanaf 2023 wordt verdeeld, maar demissionair minister Kajsa Ollongren deed al wel een voorstel voor wat zij ‘de herijking van het gemeentefonds’ noemt. Op dat voorstel komt al sinds de bekendmaking ervan, begin februari, veel kritiek. Zo trokken de vier grote steden – Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag – aan de bel, omdat ze er volgens het nieuwe voorstel gezamenlijk 144 miljoen op achteruit zouden gaan.

Tekort in twee jaar tijd van 17 miljoen naar 56 miljoen

Ook de Groningse en Friese gemeenten lieten weten grote zorgen te hebben over de plannen van het demissionaire kabinet. Vrijwel allemaal zouden ze geld moeten inleveren, als de herverdeling blijft wat die is. Het Groningse Oldambt zou zelfs voor 130 euro per inwoner worden gekort. In een Kamerbrief liet Ollongren weten dat ze bekend is met de ‘forse nadelige effecten’ voor met name Friesland en Groningen. Voor hen zullen daarom mogelijk uitzonderingen worden gemaakt.

Maar nu meldt dus ook Zeeland zich bij Den Haag. Gezamenlijk gaan de gemeenten in die regio er iets op vooruit in het voorstel van Ollongren, maar het is volgens de bestuurders niet genoeg om de slechte financiële uitgangspositie van de Zeeuwse gemeenten te compenseren. “We hebben geconstateerd dat we in 2019 een gezamenlijk tekort hadden van 56 miljoen. Dat was in 2017 nog 17 miljoen”, vertelt Herselman. “Als je kijkt wat de herverdeling ons in totaal oplevert, dan is dat 3 miljoen. Dat is natuurlijk een druppel op een gloeiende plaat. Dat biedt absoluut geen soelaas.”

Artikel 12-gemeente

Bovendien is het effect van de herverdeling voor veel Zeeuwse steden wel degelijk negatief. Goes levert 12 euro per inwoner in, Terneuzen 13 euro, Veere 20 euro en Vlissingen 23 euro. Met name dat laatste is opmerkelijk, want Vlissingen is momenteel al een zogenoemde artikel 12-gemeente; de gemeente staat onder toezicht van het Rijk vanwege aanhoudende financiële tekorten.

Daarom willen de Zeeuwse gemeenten niet alleen dat fors wordt geïnvesteerd in het gemeentefonds (“De koek moet groter”, zegt Herselman), gemeenten in dunbevolkte gebieden moeten wat hen betreft ook meer krijgen voor de extra kosten die een lage bevolkingsdichtheid met zich meebrengt. “We hebben in Zeeland 2 procent van de inwoners, maar wel 7 procent van de oppervlakte van Nederland. We zijn een uitgestrekte provincie. Om zorg te kunnen leveren moeten wij veel meer reizen. Dat kost gewoon meer geld. Nu ontvangen we daarvoor te weinig.”

Ook elders in het land zijn gemeenten door hoge zorgkosten de afgelopen jaren in de financiële problemen geraakt. Vrijwel alle politieke partijen schrijven in hun verkiezingsprogramma dat ze die tekorten de komende jaren willen aanpakken, al trekken ze daar in hun plannen niet altijd genoeg geld voor uit, vreest de Vereniging van Nederlandse Gemeenten .

Het voorstel van Ollongren is voor advies voorgelegd aan de Raad voor het Openbaar Bestuur. De Raad brengt naar verwachting medio april advies uit.

Lees ook:

Het geld is op in Stadskanaal. Hoe kwam een kerngezonde gemeente aan de grond te zitten?

Partijen van links tot rechts beloven in hun verkiezingsprogramma’s de financiële problemen van gemeenten aan te pakken. Stadskanaal, in 2013 nog de financieel gezondste gemeente van Groningen, weet hoezeer dat nodig is. Het geld is er op, net als elders in Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden