Woordgebruik

‘Ook nieuwe CBS-termen voor migranten zijn stigmatiserend’

Deelnemers aan een naturalisatiedag in Den Haag in 2017.  Beeld Hollandse Hoogte / Martijn Beekman
Deelnemers aan een naturalisatiedag in Den Haag in 2017.Beeld Hollandse Hoogte / Martijn Beekman

Vanwege kritiek past het CBS de terminologie voor migranten en hun kinderen aan. Dat gaat lang niet ver genoeg, vinden dertien maatschappelijke organisaties.

Nuri Kurnaz

Hoe noem je kinderen die in Nederland zijn geboren maar hun ouders niet? Dertien maatschappelijke organisaties van mensen van kleur wakkeren de discussie hierover aan, omdat het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) nu nog refereert aan het herkomstland van de ouders. De organisaties roepen ministers in een brief op om het opdelen op grond van herkomst te vermijden.

De ondertekenaars, waaronder het Overlegorgaan Caribische Nederlanders, het Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders en het Inspraakorgaan Turken, vinden dat het ‘wij-zij-denken’ in stand wordt gehouden door bij in Nederland geboren kinderen te verwijzen naar hun herkomst. Grote groepen Nederlanders zouden daardoor worden weggezet als ‘de ander’, omdat de classificaties van het CBS worden overgenomen door beleidsmakers en media.

‘Allochtoon’ wordt al langer niet gebruikt, dit jaar verdween ‘niet-westers’

Door de jaren heen veranderde de terminologie bij het CBS. Een woord als allochtoon wordt nu niet meer gebruikt. Dit jaar verdween de indeling in westers en niet-westers om de herkomst van mensen aan te duiden. Het CBS onderscheidt nu vier gebieden van herkomst: Nederland, Europa, buiten Europa en overige buiten Europa. Klassieke migratielanden worden daarin ook nog uitgelicht, zoals Suriname en Turkije.

Dit tot onvrede van de ondertekenaars van de brief. De nieuwe indeling naar herkomstland op basis van werelddelen en niveaus is problematisch en werkt het koloniaal denken en institutioneel uitsluiten in de hand, schrijven zij. Zo beschrijft het CBS niet alleen de sociaal-politieke realiteit, maar schept deze ook, aldus de maatschappelijke organisaties.

‘Gebruik het koppelteken-model: Surinaams-Nederlander’

De ondertekenaars willen een tweedeling van de Nederlandse bevolking voorkomen en stellen voor om het koppelteken-model te gebruiken in plaats van de nieuwe indeling.

Voor migranten geldt dan: land van herkomst-Nederlander, dus Duits-Nederlander of Surinaams-Nederlander. De organisaties stellen verder voor om voor mensen die in Nederland zijn geboren Nederlandse-Nederlander te gebruiken, zonder enige verwijzing naar herkomst. ‘Kies voor een gedeelde identiteit, namelijk het Nederlander-zijn’, staat in de brief.

Het CBS overlegde met belangengroepen van migranten en wetenschappers

Het CBS ging niet over één nacht ijs bij het aanpassen van de terminologie. In een uitgebreide verantwoording op de website en in reactie op vragen schrijft het instituut dat er is gesproken met vertegenwoordigers van belangengroepen van migranten, wetenschappers, ministeries en andere betrokkenen.

De briefschrijvers vinden juist dat zij en andere experts onvoldoende betrokken waren bij de totstandkoming van de nieuwe termen. Het resultaat sluit wat hen betreft op geen enkele manier aan bij de maatschappelijke ontwikkeling en gaat voorbij aan de mogelijke schadelijke effecten van de wij-zij-taal van de overheid.

“Ons alternatief is niet in beton gegoten, maar al veel beter gezien de vele reacties die we krijgen op de brief”, zegt Cemil Yilmaz van de organisatie Izi Solutions. Hij is een van de aanjagers van de gezamenlijke brief.

‘Alleen onderscheid maken voor onderzoek in uitzonderingssituaties’

Maar maakt dat onderzoek naar hoe het gaat met kinderen van migranten niet onmogelijk? “Wij zijn niet tegen onderzoek, we zeggen: maak alleen gebruik van etnische classificaties ter bestrijding van directe dan wel indirecte discriminatie”, zegt Yilmaz. “Wat ons betreft gebeurt het meenemen van etniciteit in onderzoek alleen bij uitzondering en de onderbouwing van die uitzondering zou je kunnen laten toetsen door een ethische commissie. Dat gebeurt al in andere landen.”

Gevraagd naar een reactie laat senior onderzoeker Ruben van Gaalen van het CBS weten dat hij bekend is met de brief en in maart, na de de invoering van de nieuwe terminologie, al eens sprak met Yilmaz. Van Gaalen zegt dat als er verschillen bestaan tussen demografische groepen het zinvol is om hier statistiek over te maken. “Dit gaat dan om een nadere karakterisering van de bevolking door middel van een feitelijke omschrijving en is geenszins een kwalificatie van een groep.”

Een verzameling feitelijke en over de tijd vergelijkbare gegevens draagt bij aan debatten die op grond van cijfermatige onderbouwing kunnen worden gevoerd, in plaats van onderbuikgevoelens of vooroordelen, aldus Van Gaalen.

Lees ook:

Het kabinet erkent institutioneel racisme bij de fiscus. En nu?

Het kabinet geeft toe dat er sprake was van institutioneel racisme bij de Belastingdienst. Wat betekent dat voor gedupeerden?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden