InterviewAutonome wapens

Ook Nederland experimenteert met drones. ‘De mens moet beslissen om te schieten, vinden wij hier’

Een Oekraïense militair laat een drone een testvlucht doen in Mikolajev. Beeld SOPA Images/LightRocket via Getty
Een Oekraïense militair laat een drone een testvlucht doen in Mikolajev.Beeld SOPA Images/LightRocket via Getty

Het Nederlandse leger test het gebruik van robots tijdens missies en traint op het neerhalen van automatische drones. Hoe werken die precies?

Hannah van der Wurff

Als een Amerikaan met een F-16 een gebouw wil neerhalen, hoeft zijn krijgsmacht dat gebouw slechts op een computerscherm te zien voordat de piloot groen licht krijgt. Een Nederlander daarentegen moet wachten tot een waarnemer op locatie in het oorlogsgebied het gebouw met blote ogen gezien heeft. En die voorzichtige houding is precies waarom de Nederlanders graag betrokken willen zijn bij het ontwikkelen van internationale regels voor ‘autonome wapens’, zoals drones, die tijdens de oorlog in Oekraïne worden ingezet.

Bij wapens moet op beslissende momenten altijd iemand aan de knoppen kunnen zitten, zegt Jan Broeks, luitenant-generaal en adviseur van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV). Dat schreef hij namens de AIV in een rapport, waaruit de aanbevelingen eerder dit jaar bijna volledig werden overgenomen door het kabinet. Op dit moment experimenteert Defensie met dit soort systemen, zoals bij een oefening in Litouwen vorige maand.

Waarom is het zo belangrijk dat een mens altijd betrokken blijft bij deze wapensystemen?

Broeks: “Door bijvoorbeeld Rusland, China, Iran en Zuid-Korea worden wapens ontwikkeld die zelf een doel kunnen opzoeken en tot een bombardement kunnen overgaan, zonder dat iemand op een knop hoeft te drukken. Die machines zijn gebouwd door mensen, de kunstmatige intelligentie waarmee de machine ontworpen is komt van mensen, maar daarmee houdt het ook op. Wij vinden dat erg gevaarlijk.

“De Nederlandse krijgsmacht meent dat de mens altijd betrokken moet zijn bij de afweging om te schieten, of waar een raket moet inslaan. De laatste verantwoordelijkheid voor dat besluit moet bij een mens liggen. Dat is veiliger. Daarom blijft Nederland weg bij die volledig autonome wapens, en zet het in op de veiligere optie: semi-autonome wapens.”

Wat zijn dat?

“Simpel gezegd zijn dit wapens waarbij de mens altijd de mogelijkheid heeft om in te grijpen als het vooraf geprogrammeerde systeem een keuze maakt. Als er toch twijfel ontstaat over of er meer mensen in een huis zitten, wil je ervoor kunnen zorgen dat de machine niet overgaat tot een bombardement. Bij het inzetten van dit soort wapens moet de krijgsmacht na afloop kunnen verantwoorden welke keuzes gemaakt zijn en waarom. Niet alleen de commandant en de minister zijn verantwoordelijk, de Tweede Kamer is dat ook.

“Dus als we willen gaan werken met deze systemen, wil je dat daar nog een menselijke keuze aan ten grondslag ligt. En dat willen we zeker, want andere krijgsmachten doen dat ook. Wij moeten mee met alle technologische ontwikkelingen, vanaf het moment van de bouw, omdat dan al ethische keuzes worden gemaakt.”

Hoe werkt dat precies?

“Een voorbeeld is dat je een foto van een gezocht persoon, zoals een terrorist, kan uploaden in het systeem, waarbij het systeem naar jou terugkoppelt als het iemand heeft gesignaleerd die op die foto lijkt. Het is ethisch verantwoord als het systeem dan vraagt: ‘Ik zie deze persoon, klopt dit? En zo ja, wil je dat ik overga op schieten?’ En dat de machine daarna meteen automatisch berekent wat de inslagschade is aan gebouwen en mensen in de buurt.

“Dat soort ontwikkelingen zijn over niet al te lange tijd mogelijk. Denk bijvoorbeeld ook aan autonome beveiliging, zoals een mijnenveld rond een kamp dat automatisch aan- en uitgaat. Of robots die mijnen vegen, bijvoorbeeld in de haven in Oekraïne. In de lucht, het water, en zeer waarschijnlijk ook op het land: de ontwikkelingen van deze wapens gaan snel.”

Lees ook:

Syrië is een ‘laboratorium’ voor drones: ‘Het is moeilijk om een antwoord te vinden op deze nieuwe dreiging’

De oorlog in Syrië is voor veel landen een uitstekende kans gebleken om het eigen drone-arsenaal uit te testen. De opgedane kennis wordt nu in Oekraïne grondig toegepast.

De opmars van drones maakt oorlog op afstand makkelijker, tot bezorgdheid van vredesactivisten

Militaire drones hebben dit jaar al drie een keer een sleutelrol gespeeld in conflicten, tot grote bezorgdheid van vredesactivisten. ‘Het wordt allemaal steeds obscuurder.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden