ReportageOngedocumenteerden

Ook mensen zonder papieren hebben in Nederland recht op een prik, maar hoe gaan ze die krijgen?

De rondreizende Zorgbus van Dokters van de Wereld helpt ongedocumenteerden die medische zorg nodig hebben. Beeld Guus Dubbelman
De rondreizende Zorgbus van Dokters van de Wereld helpt ongedocumenteerden die medische zorg nodig hebben.Beeld Guus Dubbelman

Op papier hebben mensen die illegaal in Nederland verblijven recht op een vaccin. Hoe en wanneer ze die prik daadwerkelijk krijgen, is nog onduidelijk.

Uit de verte lijkt de witte Zorgbus die op een Amsterdamse gracht geparkeerd staat eerder op een gestrande vakantiecamper; op een uitklaptafeltje staan buiten twee mokken dampende koffie te wachten op de artsen die binnen hun mobiele spreekuur houden. Hun patiënten zijn mensen zonder geldige verblijfspapieren die gratis bij deze medische vrijwilligers van Dokters van de Wereld terechtkunnen als ze zorg nodig hebben.

Een Indonesische veertiger, die niet met zijn naam in de krant wil, stapt opgelucht uit de piepkleine behandelkamer naar buiten. Of hij al weet wanneer hij gevaccineerd gaat worden tegen corona? Nee. “Maar als de Nederlandse regering wil dat ik gevaccineerd word, dan doe ik dat.” Zelf heeft hij al aan den lijve ondervonden hoe heftig het virus kan toeslaan. “Ik heb vorig jaar al corona gehad en heb zelfs in het ziekenhuis gelegen. Hierdoor heb ik drie maanden niet kunnen werken – ik maak huizen schoon – en had dus ook geen geld. Dat was wel erg moeilijk, ja.”

Annette Hoogerbrugge, projectleider van de Zorgbus, heeft niet de indruk dat ongedocumenteerden al erg bezig zijn met de coronavaccinatie. “Deze groep is vrij jong en daarom nu sowieso nog niet aan de beurt. Op papier komen ze in aanmerking voor een vaccin; hoe dat straks in de praktijk geregeld gaat worden is nog onduidelijk.”

‘Strakke afspraken maken heeft geen zin’

Demissionair minister van volksgezondheid Hugo de Jonge bevestigde onlangs na vragen van Kamerleden dat mensen zonder geldige papieren in Nederland inderdaad recht hebben op een prik. “Voor deze groep gaan wij met het RIVM in gesprek over de wijze waarop deze mensen het beste benaderd en geïnformeerd kunnen worden”, meldde hij.

Een strak plan om deze groep mensen in beeld te krijgen voor vaccinatie ligt in elk geval nog niet klaar. Dokters van de Wereld is ook nog niet benaderd door de GGD, het RIVM of het ministerie, zegt Hoogerbrugge, maar ze heeft wel alvast wat tips voor hen. “Het is belangrijk om snel folders in allerlei talen te maken over het nut van vaccineren en welke websites ongedocumenteerden in de gaten moeten houden voor informatie.”

Verder hoopt zij dat deze groep het Janssen-vaccin, waarvan één prik volstaat, zal krijgen. “Ongedocumenteerden kunnen niet worden opgeroepen, omdat ze geen burgerservicenummer hebben. Het lijkt mij het beste om bijvoorbeeld een sporthal een paar dagen open te stellen en hun via allerlei kanalen te laten weten dat zij daar een vaccinatie kunnen halen. En dan maar zien wie en wanneer er komt opdagen. Strakke afspraken maken met deze groep heeft weinig zin; deze mensen leven vaak van dag tot dag.”

Meer te weten komen over de aantallen

Angst om door een vaccin in beeld te komen bij de autoriteiten verwacht Hoogerbrugge niet. “Als mensen gegevens moeten achterlaten, bijvoorbeeld voor een doorverwijzing, leggen we altijd goed uit dat artsen in Nederland een eed hebben afgelegd en nooit informatie aan de Immigratie- en Naturalisatiedienst mogen doorgeven.”

Hoogerbrugge ziet de vaccinatie van ongedocumenteerden als een unieke kans om meer te weten te komen over het aantal mensen in Nederland die zonder papieren leven. “Daar bestaan allerlei spookverhalen over. Volgens de officiële schatting gaat het om 35.000 mensen in heel Nederland, maar dat zijn er in de praktijk veel meer.” Door corona hebben organisaties als Dokters van de Wereld opeens heel andere groepen, zoals arbeidsmigranten, in beeld gekregen. “Normaal gesproken komt die groep niet snel naar ons toe, omdat zij door allerlei baantjes wel een consult kunnen betalen als ze zorg nodig hebben. Maar door corona verloren veel van deze migranten hun werk en hebben ze geen geld meer. Ik denk dat alleen al in Amsterdam zo’n 15.000 tot 20.000 Braziliaanse arbeidsmigranten wonen.”

Terwijl alweer een nieuwe patiënt – een wat oudere dame met een mondkapje voor – de Zorgbus instapt, maken vrijwilligers in het kantoor overuren om huisartsen te vinden die bereid zijn mensen zonder geldige papieren te helpen. “Dat is echt een heel serieus probleem, helemaal in Amsterdam, waar de huisartsenpraktijken al overvol zitten. De aandacht voor de vaccinatie van ongedocumenteerden is mooi, maar laten we zorgen dat we ook dat probleem eens oplossen.”

De naam van de geïnterviewde patiënt is bekend bij de hoofdredactie.

Corona zonder papieren, hoe lost Europa dat op?

De schattingen van het aantal ongedocumenteerden in Europa lopen uiteen tussen de 2 en ruim 4 miljoen mensen. “We kunnen niet net doen alsof ze niet in onze gemeenschappen leven, alsof ze niet onze buren zijn. Dit is het moment waarop we moeten erkennen dat iedereen recht heeft op een vaccin,” zegt Alyna Smith van Picum, een Europees platform voor organisaties die met ongedocumenteerden werken. Gezondheidszorg wordt niet in Brussel op Europees niveau geregeld, maar is de verantwoordelijkheid van de lidstaten zelf. Regeringen kunnen dus zelf bepalen op welke manier zij deze groep mensen in hun vaccinatiestrategie opnemen. Het ene land doet dat ruimhartiger dan het andere, merkte Smith, die de verschillende vaccinatiecampagnes met elkaar vergeleek. “Zo zijn ongedocumenteerden in landen als Groot-Brittannië, Frankrijk, Spanje, Italië en Nederland in elk geval op papier in de vaccinatiestrategie opgenomen. Maar Polen stelt bijvoorbeeld dat alleen migranten met een verblijfsvergunning een prik mogen halen. In dat land worden ze dus heel expliciet uitgesloten.” Lees hier verder.

Lees ook:

De Britten doen veel moeite om ongedocumenteerden te vaccineren, maar in Polen worden ze juist uitgesloten

Europese landen bepalen zelf of en hoe ze mensen zonder geldige verblijfspapieren in hun vaccinatiecampagne opnemen. Niet alle landen blijken even ruimhartig.

Wanneer krijg ik mijn prik? Een (geüpdatet) spoorboekje

Thuiswonende ouderen die niet zelf naar een prikplek kunnen reizen, worden pas vanaf eind maart thuis gevaccineerd. Wie is er vervolgens aan de beurt, en wanneer? Dit is de laatste stand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden