Watersnood

Ook in 1995 kwam het water angstwekkend hoog. ‘Hopelijk gaat de schadeafhandeling nu beter dan toen’

Twee weken lang was Nederland in het gevecht tegen het water. Uiteindelijk hielden de dijken stand.
 Beeld Hollandse Hoogte / Marcel van den Bergh
Twee weken lang was Nederland in het gevecht tegen het water. Uiteindelijk hielden de dijken stand.Beeld Hollandse Hoogte / Marcel van den Bergh

Het stijgende water brengt herinneringen boven bij inwoners van het Land van Maas en Waal en De Betuwe. In 1995 moesten zij massaal hun biezen pakken.

Voor René Cruijsen is het een déjà vu. Behalve wethouder ruimtelijke ordening van de gemeente West Maas en Waal is hij boer in Dreumel. Anders dan in de winter van 1995 is zijn vee nu wel veilig. Maar deze zomer vreest hij, net als veel boeren, voor zijn gewassen in de uiterwaarden. “We liggen op 3 meter NAP, en het peil kan stijgen tot 9 meter NAP, ga maar na.”

Niet alleen nu, ook nog steeds tijdens elk verjaardagsfeestje komt het gesprek vroeger of later op 1995, zegt Jaap van der Veen, conservator van het Museum Tweestromenland in Beneden-Leeuwen, dat binnenkort plek inruimt voor de bijna-watersnoodramp van januari en februari 1995. Meer dan 200.000 mensen in het Land van Maas en Waal, de Ooijpolder en De Betuwe moesten weg. Van der Veen: “Die evacuaties zijn diep ingedaald in de samenleving. Maar iedereen roept nu: gelukkig zijn onze dijken verhoogd!”

Evacuaties in 1995 in kaart gebracht.  Beeld Louman & Friso
Evacuaties in 1995 in kaart gebracht.Beeld Louman & Friso

Ramp van 1926

Dat is niet van een leien dakje gegaan. Overstromingen zaten in dit deel van Nederland al in het collectieve geheugen sinds de rampzalige overstromingen van de Maas en de Waal in 1926. In 1993 gingen alle alarmbellen weer af, toen het peil in die rivieren tot gevaarlijke hoogte steeg. Gemeenten en waterschappen ontwierpen plannen voor dijkverzwaringen. Van der Veer: “Maar heemschutorganisaties verzetten zich. Zij kwamen op voor de cultuur-historische waarde van het landschap. Veel pittoreske dijkhuisjes moesten in de plannen wijken.”

‘1995’ maakte rap een eind aan het gesteggel. “Toen werden de plannen doorgedrukt. Met wat minder inspraak maar met instemming van de meeste inwoners”, vertelt Van der Veen.

Sjouwen met zandzakken: de dijken hielen het uiteindelijk in 1995 net. Beeld
Sjouwen met zandzakken: de dijken hielen het uiteindelijk in 1995 net.

Onzinnig

Eind januari 1995 had het er alle schijn van dat diverse dijken het zouden begeven. Op 30 januari riepen de autoriteiten inwoners op hun huizen te verlaten. “Voordat ik vertrok, heb ik de voordeur afgeplakt – onzinnig, want als de dijk was doorgebroken zou het water tot aan de nok zijn gekomen, hoorden we later”, vertelt Toon Janssen uit Beneden-Leeuwen. “Op de school waar ik leraar was, heb ik de eerste computers, die we net hadden, naar zolder gebracht. Bij mijn schoonmoeder heb ik het gas en de elektriciteit afgesloten. Ik ben vertrokken naar een collega, de rest van de familie zat in een vakantiepark in Brabant.”

Biggen als toverballen

Wethouder en boer Cruijsen vertelt: “We hadden na 1993 al een rampscenario gemaakt. We hebben de varkens en de biggen en de koeien en de kalveren ingeladen, en ondergebracht bij Eindhoven en Nijmegen. Ik had de biggen en de zeugen een kleurcode gegeven zodat ik wist welke big bij welke zeug hoorde, maar bij aankomst waren ze allemaal toverballen geworden.”

Zodra het gevaar minder acuut leek, ontstonden opstootjes tussen inwoners die terug naar huis wilden en de politie, die de toegangswegen bewaakte omdat het sein veilig nog niet was gegeven. Minister Hans Dijkstal, de Nijmeegse burgemeester Ed d’Hondt en Commissaris van de Koningin Jan Terlouw kibbelden over de vraag of terugkeer verantwoord was. Uiteindelijk zetten zij op 4 februari het sein op groen.

Nederland leefde met de getroffenen mee. Koningin Beatrix bezocht de bedreigde dorpen. Een nationale inzamelingsactie bracht 50 miljoen gulden op, wat de regering van premier Wim Kok verdubbelde.

Cruijsen: “Mijn schade, onder meer door koeien die geen melk meer gaven, bedroeg 120.000 gulden. Ik kreeg uiteindelijk 90.000 gulden terug. Ik ben meer tijd kwijt geweest met demonstreren voor vergoeding dan met die evacuatie. Dat de regering nu Limburg heeft uitgeroepen tot rampgebied is mooi. Ik hoop dat het deze keer beter zal gaanmet de schade-afhandeling.”

Lees ook:

Dijk doorgebroken Julianakanaal, inwoners moeten zo snel mogelijk weg

In dit liveblog leest u het laatste nieuws over de wateroverlast in Limburg, België en Duitsland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden