Spelen in een opvangkamp in Hatay, Syrië

Vandaar dit boekRadicalisering

‘Ook al steunen ze IS, haal de moeders en hun kinderen terug’

Spelen in een opvangkamp in Hatay, SyriëBeeld ANP

In de rubriek ‘Vandaar dit boek’ vertellen schrijvers over hun drijfveren achter het schrijven van een boek. Deze keer: Criminoloog Marion van San (1966). Ze onderzoekt radicalisering aan de Erasmus Universiteit en schreef ‘Kalifaatontvluchters’.

Wat doen ouders als hun kind ineens thuiskomt met een diepe belangstelling voor de islam? Je kunt als ouder een kind niet verbieden om iets te denken. Radicalisering is in het gezin een stuk lastiger aan te pakken dan criminaliteit, waarbij je als ouder eenvoudig kunt zeggen: dat is verboden volgens de wet.

Die rol van gezinnen wilde ik betrekken in mijn onderzoek naar radicalisering. Ik schreef er in 2009 een boekje over met Micha de Winter. Dat werd opgepikt door beleidsmakers en leidde tot meer geld voor dit pedagogische onderzoek. Rob Bertholee, directeur van de AIVD, zei in 2013 dat een groot aantal Nederlandse jongeren zich had aangesloten bij de gewapende strijd in Syrië. In feite waren het er toen enkele tientallen. Ik ben in die periode als onderzoeker mijn eigen weg gegaan. Drup­pelsgewijs kwam ik in contact met steeds meer radicaliserende jongeren. Soms zag ik via Facebook dat ze inderdaad naar Syrië waren uitgereisd. Het balletje ging rollen, ik spreek en app nu tientallen gezinnen met kinderen die naar Syrië gingen, en met IS-vrouwen die daar nu in de kampen zitten met hun kinderen.

Ik heb veel materiaal, maar voor mijn boek gebruikte ik maar een fractie. In ‘Kalifaatontvluchters’ wil ik laten zien dat de verhalen van Syriëgangers veel ingewikkelder en diverser zijn dan ze lijken. Het is voor mij als vrouw makkelijker om contact te leggen met IS-vrouwen. Mannen zijn gesneuveld of zitten in de gevangenis. IS-vrouwen zijn geen homogene massa die allemaal voor IS hebben staan joelen. Velen vroegen zich al snel af in Syrië: waar ben ik terechtgekomen? Een vrouw woon­de vlak bij de onthoofdings­plaats in Raqqa, ze rook iedere dag de lijkgeur. Haar man was een fanatieke IS’er; spreek je dan als vrouw maar eens uit tegen IS. Wat had zij kunnen doen tegen het geweld?

Kinderen terughalen is noodzakelijk

Hoe dan ook, slechts een kleine minderheid van de vrouwen in de kampen heeft IS echt afgezworen. Ik denk minder dan 10 procent. Toch vind ik dat we die vrouwen en kinderen moeten terughalen naar hun land van herkomst. Het is veiliger ze hier te berechten en te controleren, dan ze daar te laten zitten. Wat als ze ineens uit die kampen vertrekken? Dan zijn we ze kwijt. Je moet er niet aan denken dat gevangenissen met IS’ers in die onrustige regio ineens opengaan.

De kinderen moeten so­wieso terug vanuit humanitair perspectief. Overheden doen weinig om IS’ers terug te halen. Er is in België net een uitspraak geweest over tien IS-kinderen die van de rechter begeleid terug moeten kunnen keren. De moeders moeten in Noord-Syrië blijven. De staat heeft hier geen beroep tegen aangetekend, maar de advocaat van de kinderen wel. Hoe moeten zij terugkeren als hun moeders er niet bij zijn? Laten we niet naïef zijn: als die kinderen alleen in België aankomen, proberen die moeders via een mensensmokkelaar alsnog te komen. Bovendien, wat doet het met kinderen als ze gaan beseffen dat hun moeder daar is achtergebleven? In het kamp kunnen ze niet blijven. Sommigen hebben al 5 jaar geen onderwijs gehad. De familie heeft het hier ook zwaar met getraumatiseerde kinderen, die hun opa’s en oma’s soms als schaduwen door het huis volgen omdat ze zo angstig zijn.

Over mijn onderzoek naar die kinderen, zowel over hen die terugkeren als in de kampen achterblijven, wil ik een volgend boek gaan schrijven.

Marion van San
Kalifaatontvluchters
Prometheus; 304 blz. € 22,50

Lees ook:

Gegrepen door het kalifaat

Thomas Rueb reconstrueert hoe een Zoetermeers tienermeisje radicaliseerde

Bekeerling is extra gevoelig voor jihad

Naar verhouding gingen Nederlandse bekeerlingen vaker op jihad dan moslims die een islamitische opvoeding kregen. Wat leert ons dat?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden