Lagere effectiviteit

‘Ons’ Janssen-vaccin blijkt toch niet goed genoeg. ‘Ben ik mooi klaar mee’

Huisarts Sylvia van den Berg diende onder het toeziend oog van minister De Jonge de eerste prik met het Janssen-vaccin toe.  Beeld ANP
Huisarts Sylvia van den Berg diende onder het toeziend oog van minister De Jonge de eerste prik met het Janssen-vaccin toe.Beeld ANP

Vanwege een lagere effectiviteit en de kans op een zeer zeldzame maar ernstige bijwerking blijven de meeste vaccins van de Leidse firma Janssen op de plank liggen.

‘Een mijlpaal is bereikt’, zei demissionair minister Hugo de Jonge op woensdag 21 april toen het eerste ‘Nederlandse’ vaccin tegen corona werd gezet: het vaccin van de firma Janssen uit Leiden. Rijksmuseum Boerhaave in Leiden vormde het toneel van de eerste prik met Janssen. Zittend voor een topstuk uit de collectie van het museum verdween de naald in de arm van GGZ-medewerker Babette Engelsman. Een grote glimlach verscheen op het gezicht van De Jonge.

Na alle gedoe rond het vaccin van AstraZeneca, dat langzaam naar de achtergrond werd gedirigeerd, was de hoop gevestigd op Janssen. Een in Nederland ontworpen vaccin, dat moest wel goed komen. En wat handig dat er maar één prik nodig is. Drie miljoen vaccins zouden nog voor het eind van juni aan Nederland worden geleverd.

Het vaccin is weliswaar eigendom van de grote multinational Johnson & Johnson, maar de rol van Leiden moest volgens Hanneke Schuitemaker, hoofd vaccinontwikkeling van Janssen, niet worden onderschat. Van onderzoek tot ontwikkeling en productie: het gebeurde grotendeels hier.

Maar nog geen anderhalve maand later is die lach bij de minister wel een beetje verdwenen. Het Amerikaanse moederbedrijf kwam nagenoeg geen leveringsverplichting na, waardoor al snel duidelijk werd dat eerder gestelde doelen rondom de vaccinatiecampagne moesten worden verzet. Vorige week bleek dat van de drie miljoen vaccins die dit kwartaal zouden worden geleverd, er slechts één miljoen daadwerkelijk komen.

Effectiviteit van Janssen ligt met 67 procent een stuk lager

Woensdag volgde nog slechter nieuws. In een nieuw advies oordeelt de Gezondheidsraad dat het vaccin van Janssen niet goed genoeg is. Of: de vaccins van Pfizer/BioNTech en Moderna, zogeheten mRNA-vaccins die gebruikmaken van een nieuwe techniek, zijn simpelweg beter.

Altijd was al bekend dat de effectiviteit van Janssen met 67 procent een stuk lager lag dan die mRNA-vaccins, die boven de 90 procent scoren. Daar komt bij dat er steeds meer aanwijzingen zijn dat ook na een inenting met Janssen mensen een zeldzaam risico lopen op een ernstige bijwerking die lijkt op trombose, dezelfde bijwerking die bij AstraZeneca is geconstateerd.

De Gezondheidsraad woog het nut versus het risico van een Janssen-prik, en met het oog op de huidige epidemiologische situatie oordeelde de Raad dat die nut-risicoverhouding van het Janssen-vaccin voor jongere leeftijdsgroepen minder gunstig lijkt dan die van de beschikbare mRNA-vaccins.

Wel ingezet bij groepen die anders lastig te bereiken zijn

En dus blijft het Janssen-vaccin, waarvan Nederland in totaal 11,3 miljoen doses zou ontvangen, op de plank liggen. Tot verdriet van minister De Jonge, zo erkende hij woensdag. Hij vond het advies van de Gezondheidsraad ‘lastig’ en noemde het vaccin van Janssen ‘goed.’ Vanwege die enkele prik wordt wel gekeken of het Janssen-vaccin kan worden ingezet bij groepen die anders lastig te bereiken zijn, zoals dak- en thuislozen.

De firma Janssen reageert schriftelijk op het advies van de Gezondheidsraad. Het Leidse bedrijf stelt het advies te respecteren en zal blijven samenwerken met gezondheidsautoriteiten.

Vincent Schmitz. Beeld
Vincent Schmitz.Beeld

Vincent Schmitz (44) uit Delft las, vlak nadat hij de Janssen-prik had gekregen, het advies van de Gezondheidsraad. ‘Ben ik mooi klaar mee’

“Twaalf minuten nadat ik een Janssen-prik had gehad, kwam er een persalarm binnen op mijn telefoon: de Gezondheidsraad adviseert om Janssen niet voor jongere leeftijdsgroepen te gebruiken. Ben ik mooi klaar mee, was mijn eerste gedachte. Ik had net blij aan mijn vriendin geschreven dat ik geprikt was.

Ik heb wel even om mij heen gekeken. In de Broodfabriek in Rijswijk zaten nog veel meer mensen, ook net geprikt, te wachten. Je moet een kwartier blijven zitten om te kijken of je niet ineens omvalt. Ik zag anderen ook met hun mobieltje in hun hand – want ja, dat doe je als je zit te wachten – en dacht: misschien lezen zij wel hetzelfde als ik.

Er ontstond geen paniek, er werd ook niet over gesproken. Ik dacht vooral, terwijl ik daar zat: wat als ik dit bericht een halfuur geleden had gelezen? Had ik dan toch om een ander vaccin gevraagd? Ik weet het niet, maar ik denk van niet. Het is natuurlijk niet fijn als er over jouw vaccin gedoe is. Maar het nieuws is niet: iedereen met Janssen gaat binnen een jaar dood.

Al snel voelde ik berusting. Die prik zit er toch al in. Het is ook heel praktisch dat ik met één prik klaar ben, want zo’n vaccinatie neemt toch een hap uit je dag. De prik zit nu twee uur in mijn arm en ik ben gewoon weer aan het werk. Ik heb geen champagne opengetrokken, of zo. Of ik iets ga doen om het te vieren? Nee, hoewel: misschien best een goed idee.”

Janine Mommers. Beeld
Janine Mommers.Beeld

Janine Mommers (45) uit Waalwijk en werkzaam bij de VO-raad, krijgt tóch geen Janssen: ‘Ik ben heel opgelucht en blij’

“Toen ik te horen kreeg dat mijn geboortejaar met Janssen gevaccineerd zou worden, reageerde ik geëmotioneerd. Néé, dacht ik. Ik zit met smart te wachten op een vaccin, maar had me ook duidelijk voorgenomen: als ik Janssen krijg, neem ik het niet.

De reden daarvoor is de kans op trombose, die vaker voorkomt bij vrouwen van rond de veertig. Ik weet van mezelf dat ik na zo’n prik twee maanden in de rats zou zitten, bang dat net ík diegene ben die die vorm van trombose krijgt. Ik heb twee jonge meiden thuis; dat risico – hoe klein ook – wil ik gewoon niet nemen.

Zo’n zes telefoontjes heb ik eraan gewaagd om een ander vaccin te krijgen dan Janssen. Ik heb gebeld naar mijn huisarts, de GGD, het RIVM, maar telkens was het: nee, nee, nee. Door mijn huisarts voelde ik me wel gehoord, maar toch was het: helaas. Ze konden niks voor me betekenen.

Vanmorgen las ik in het nieuws over het besluit van de Gezondheidsraad. Ik heb meteen gebeld met de GGD en de afspraak staat: 14 juni krijg ik mijn eerste vaccinatie Moderna of Pfizer. Ja, ik ben heel opgelucht en blij. Ik vind het super hoe snel ze de boel nu opgepakt en gewijzigd hebben.”

Lees ook:

Komende prikuitnodigingen alleen nog met Pfizer en Moderna

Het kabinet neemt het advies van de Gezondheidsraad over om 60-minners voortaan alleen nog te vaccineren met de coronavaccins van Pfizer of Moderna. Dit zal in de praktijk betekenen dat Janssen en AstraZeneca voortaan op de plank blijven liggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden