Zaltbommel

Onrust over fabriek met explosieve stoffen naast Zaltbommelse woonwijk

Bezorgde Bommelaars met op de achtergrond de fabriek Sachem Europe BV.Beeld Werry Crone

Door de ontploffing in Beiroet laait ook de ongerustheid in Zaltbommel op. Daar staat een fabriek met stoffen waarmee een explosie of gifwolk kan ontstaan op 400 meter van een woonwijk. Dat gedoogd wordt dat die fabriek onlangs onder hogere druk is gaan produceren, maakt de bezorgdheid onder Bommelaars alleen maar groter.

Dorine Heijmans’ gedachten flitsen naar het gevaar achter de veilinghal. Op televisie ziet ze mensen met bebloede gezichten door de straten lopen na de explosie in Beiroet. “Het zal toch niet hier ook gebeuren”, zegt ze tegen haar man. Wekelijks denkt ze aan de chemische fabriek iets verderop in Zaltbommel. Hoe groot het gevaar is, blijft voor haar een groot vraagteken.

De fabriek is van Sachem Europe BV en staat op een klein industrieterrein. Al jaren maken burgers zich ongerust over mogelijke explosies en gifwolken. Moeiteloos somt bezorgde Bommelaar Marie Kranendonk de stoffen op die er opgeslagen liggen. “Het heeft minder ontploffingskracht dan in Beiroet, maar hier zou een explosie altijd gepaard gaan met een gifwolk. Dat maakt het extra griezelig.”

Sinds kort mag Sachem de druk in een van de reactoren nog eens flink opvoeren. Die hogere druk is nodig om een nieuw ingrediënt voor deodorant en dagcrème te ontwikkelen. Een vergunning heeft Sachem nog niet voor de extra hoge druk. Vooruitlopend op een nieuwe vergunning gedogen de provincie en de omgevingsdienst het nieuwe werkproces alvast. De situatie is volgens de omgevingsdienst ‘vergunbaar’. En: anders was deze opdracht naar een buitenlands bedrijf gegaan.

Bezwaar maken onmogelijk

“Bezwaar maken is niet van toepassing”, leest Mieke Tromp Meesters in het gedoogbesluit aan de keukentafel van Kranendonks huis. Marie Kranendonk zucht. Beide vrouwen kwamen drie jaar geleden achter het bestaan van de fabriek en zijn inmiddels drijvende krachten achter een comité dat namens 1200 bezorgde burgers spreekt. “Dat voor zo’n niet hoogstnoodzakelijk product de inspraakprocedure  met voeten wordt getreden is onvoorstelbaar”, zegt Kranendonk.

De omgevingsdienst benadrukt dat het doodnormaal is dat er geen bezwaar gemaakt kan worden. Sinds een uitspraak van de Raad van State van vorig jaar is het standaardbeleid. Bovendien kunnen burgers de provincie vragen toch op te treden tegen de productie zonder vergunning. De provincie gaat dan bekijken of ze dat een goed idee vindt. Tegen dat besluit mogen de bewoners wel in bezwaar gaan. Intussen heeft Sachem al wel gewoon onder hogere druk kunnen produceren.

“Zoiets als in Beiroet is gebeurd, is in Zaltbommel volstrekt ondenkbaar”, laat Sachem-directeur Frank Groenen weten. “Onze fabriek staat onder streng toezicht van de overheid.” Explosies en gifwolken sluit Groenen niet uit. Maar de kans erop noemt hij ‘uitermate klein’, de kans op schade voor de dichtstbijzijnde woonwijk ‘verwaarloosbaar’. De productie onder hogere druk levert geen extra risico’s, doordat ‘noodzakelijke en verplichte aanpassingen’ zijn gedaan aan de installatie.

Gebrek aan transparantie

Het stelt Tromp Meesters of Kranendonk niet gerust. Te vaak hebben ze passages over mogelijke gevaren en risico’s uit Sachems stukken over veiligheid zien verdwijnen. In oudere rampenbestrijdingsplannen stonden kaartjes die laten zien hoe ver een ontploffing of gifwolk kan reiken. In nieuwere zijn die er niet meer. “Gevoelige informatie, kregen wij te horen”, zegt Tromp Meesters. “En toen ik vorig jaar kritische vragen stelde over een passage over toxische wolken en domino-effecten in de toelichting op een nieuwe vergunningsaanvraag, verdween die passage in een latere versie zonder verdere uitleg.”

Op de vraag waarom de passages zijn verdwenen geeft Groenen geen antwoord. “Sachem werkt continu aan het verminderen van risico’s en beperken van mogelijke effecten buiten haar terrein”, antwoordt hij in plaats daarvan. Over de geschrapte kaarten in het rampenbestrijdingsplan zegt Groenen het volgende: “De rampbestrijdingsplannen voor Zaltbommel zijn geen zaak voor Sachem, maar een zaak voor de gemeente. Deze maakt keuzes over wat wel en niet gepubliceerd wordt.”

Beeld Sander Soewargana

“Wat het echte probleem is bij de zaak rond Sachem is de transparantie”, zegt Genserik Reniers, hoogleraar veiligheid van gevaarlijke stoffen aan de TU Delft. “Transparantie is de basis van veiligheid. De fabriek moet echt open zijn over de scenario’s.” Reniers sprak in Zaltbommel met de verschillende partijen. Sachem zou er goed aan doen om de omwonenden met krantjes en open dagen op de hoogte te houden van veranderingen, volgens de hoogleraar. “En de overheid moet burgers laten weten wat ze moeten doen bij een incident; er moeten oefeningen zijn.”

Nooit een folder gezien

Sachem zegt dat belangstellenden welkom zijn om langs te komen. Groenen noemt oefeningen met omwonenden ‘in Nederland niet gebruikelijk’, maar zegt wel met de gemeente contact te hebben over het onderwerp. De gemeente laat verder weten dat het vorig jaar een folder heeft rondgestuurd en een informatieavond heeft gehouden.

Op de Jip en Jannekelaan hebben verschillende bewoners nooit een folder over Sachem gezien. Sterker nog, een deel van de bewoners weet niet eens van het bestaan van de fabriek, laat staan van de mogelijke gevaren. Terwijl het nieuwbouwlaantje de dichtstbijzijnde woonstraat is, op zo’n 400 meter van de fabriek. Saskia Frison hoorde pas vorige week bij toeval van een buurman over de fabriek. “Over de mooie projecten van de gemeente hoor je heel veel. Maar over de fabriek heb ik hier nog nooit iets gehoord”, zegt Frison. Ze had het prettig gevonden als er in ieder geval iets over gezegd was toen ze een paar jaar geleden in de straat kwam wonen. “Dan had ik zelf een afweging kunnen maken.”

Risicobedrijven

Nederland kent ongeveer 400 bedrijven met risico’s op zware ongevallen. Daar zitten raffinaderijen en opslagplaatsen voor gas bij, maar ook vuurwerkgroothandels en allerlei chemische fabrieken. Iets meer dan de helft wordt bestempeld als bedrijf met extra hoog risico. Sachem is hier een van.

Bij twee derde van de risicobedrijven constateerde inspectie afgelopen jaar overtredingen. Met name het aantal zware en middelzware overtredingen is flink opgelopen ten opzichte van een jaar eerder. Ook bij Sachem vonden vorig jaar vier overtredingen plaats.

Lees ook:

Hoe explosief ammoniumnitraat kan zijn werd duidelijk bij de ontploffing in Tessenderlo

In de haven van Beiroet is een grote hoeveelheid ammoniumnitraat geëxplodeerd. Wat is dat precies en waarom is de klap zo groot?

Veilig werken met giftige stoffen wil maar niet goed lukken

Bedrijven die werken met gevaarlijke stoffen hebben die gevaren ‘nog steeds onvoldoende in beeld’, zegt de Inspectie SZW.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden