Ramp MSC Zoe

Onderzoeksraad: Vaarroute vlak langs de Wadden onveilig voor containerschepen

Bemanning van een sleepboot trekt een omgeslagen container van de MSC Zoe aan boord, kort na de ramp. Beeld EPA
Bemanning van een sleepboot trekt een omgeslagen container van de MSC Zoe aan boord, kort na de ramp.Beeld EPA

Het Waddengebied moet beter worden beschermd tegen verlies van scheepscontainers. Bij zware noordwesterstorm moeten containerschepen daarom de zuidelijke vaarroute, vlak langs de eilanden, zoveel mogelijk mijden. Maar een verbod kan zo maar niet, zegt minister Van Nieuwenhuizen

Dat concludeert de Onderzoeksraad voor Veiligheid in zijn rapport over het containerverlies van de MSC Zoe begin januari 2019. De OVV onderzocht zelf de veiligheid van de vaarroutes ten noorden van de Waddeneilanden. Daarnaast onderzocht de raad samen met zijn Duitse evenknie, en onder leiding van Panama – de MSC Zoe voer onder de Panamese vlag – de toedracht van het ongeval. Uit dat onderzoek blijkt dat schepen als de MSC Zoe zo groot zijn geworden, dat bij zware storm extreme krachten op het schip en de sjorsystemen komen te staan.

In de nacht van 1 op 2 januari 2019 voer het containerschip MSC Zoe over de Noordzee naar Bremerhaven. Tijdens de zware noordwesterstorm verloor het schip op zes momenten in totaal honderden containers. Pas het laatste verlies, om 1.30 ’s nachts, werd opgemerkt door de bemanning. Achteraf bleken er ten noorden van Ameland 297 containers overboord te zijn geslagen en een paar uur later, ten noorden van Rottumeroog, nog eens 45. Sommige containers werden geborgen of spoelden aan, andere zonken naar de zeebodem, maar de meeste sloegen stuk op het water.

Ontelbaar veel piepkleine bolletjes piepschuim

Drie miljoen kilo aan lading kwam in zee terecht. Een groot deel spoelde in de dagen erna aan op de Noordzeestranden van de Waddeneilanden. Televisies, meubels, speelgoed, maar vooral veel verpakkingsmateriaal. De stranden waren bezaaid met ontelbaar veel piepkleine bolletjes piepschuim. Van heinde en verre trokken vrijwilligers naar de eilanden om te helpen opruimen. Ook het leger kwam in actie. De directe opruimkosten bedroegen vele tonnen. 

De onderzoeksraad somt op wat kan hebben bijgedragen aan het overboord slaan van zoveel containers. Allereerst de zware noordwesterstorm (windkracht acht tot tien), waardoor schepen te maken krijgen met hoge, dwarsscheepse golven. En de relatieve ondiepte van de zuidelijke route levert het risico op dat grote schepen de bodem raken. Plus het feit dat containerschepen steeds groter en daardoor stabieler worden, waardoor ze bij dit soort stormen juist heftiger gaan slingeren. Het internationale onderzoek heeft niet met zekerheid kunnen vaststellen of de slingerende MSC Zoe de zeebodem heeft geraakt.

Piepschuim afkomstig uit de containers van de MSC Zoe op een dijk in Lauwersoog. Beeld ANP
Piepschuim afkomstig uit de containers van de MSC Zoe op een dijk in Lauwersoog.Beeld ANP
Militairen ruimen op Schiermonnikoog spullen op die op het strand zijn aangespoeld nadat het vrachtschip MSC Zoe begin 2019 meer dan 300 containers was verloren. Beeld ANP
Militairen ruimen op Schiermonnikoog spullen op die op het strand zijn aangespoeld nadat het vrachtschip MSC Zoe begin 2019 meer dan 300 containers was verloren.Beeld ANP

Grote kans op herhaling

De OVV beveelt aan om het gebruik van de zuidelijke route bij noordwesterstorm te beperken. Daarvoor zouden internationale afspraken gemaakt moeten worden. De Kustwacht zou een grotere rol moeten krijgen in het begeleiden van schepen op deze routes. Ook zouden er afspraken moeten worden gemaakt over de kwaliteit van het sjormateriaal op de containerschepen. Het moet bestand zijn tegen de krachten van de dwarsscheepse golven en tegen het water dat over het dek slaat.

De kans is groot dat een dergelijk incident opnieuw plaatsvindt, zegt Jeroen Dijsselbloem, voorzitter van de OVV: “De vaarroutes bij het Waddengebied zijn risicovol bij noordwesterstorm, met name voor grote, brede containerschepen. Het verlies van containers zorgt voor vervuiling van het Waddengebied en moet worden voorkomen. Het Waddengebied is daarbij een internationaal erkend natuurgebied, en om dit werelderfgoed te beschermen zou het voorzorgsprincipe leidend moeten zijn.”

De totale kosten voor de berging bedragen naar schatting 35 miljoen euro, waarvan de reder ruim 30 miljoen voor zijn rekening heeft genomen. Het Rijk wil echter dat de reder alle bergingskosten betaalt, ook die zijn gemaakt door Defensie en Rijkswaterstaat. De vijf Waddeneilandgemeenten krijgen de 109.000 euro die ze claimen bij de reder voorgeschoten van het Rijk.

Over de vraag wie er voor de totale kosten moet opdraaien, doet de OVV geen uitspraken. “Wij zijn er voor de feiten”, zegt de woordvoerder. “Wij gaan niet over de aansprakelijkheid.”

Minister: ‘Onderschrijf conclusies, maar nog geen beloftes’

Minister Cora van Nieuwenhuizen kan nog niet beloven dat de zuidelijke vaarroute, die schepen dicht langs de Waddeneilanden voert, bij slecht weer wordt gesloten. Ze spreekt van een “waardevol” rapport dat kan helpen dergelijke incidenten in de toekomst te voorkomen. “Ik onderschrijf de conclusies en de geschetste uitdagingen waar de schaalvergroting van de containervaart ons voor stelt, zoals het veilig sjorren van containers.”

De Tweede Kamer dringt al langer aan op sluiting van de zuidelijke vaarroute. Maar dat kan volgens Van Nieuwenhuizen niet zomaar, omdat het een internationale scheepvaartroute betreft. Om de doorvaart te kunnen beperken moet een verzoek worden ingediend bij de internationale maritieme organisatie (IMO), samen met Duitsland en Denemarken. Die procedure kan jaren duren.

Van Nieuwenhuizen gaat op verzoek van de Kamer wel kijken of bestaande wetgeving zo kan worden veranderd dat ingrijpen bij gevaarlijke situaties toch eerder mogelijk wordt.

Lees ook:

Onderhandelen? ‘De reder van de MSC Zoe moet gewoon betalen’

Maanden na de containerramp spoelde nog elke dag troep aan op de Waddeneilanden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden