Defensie

Onderzeedienst gaat onderzoek doen naar ongewenst gedrag. ‘Je zit 24 uur per dag onder water, dat geeft een bepaalde druk’

Groepscommandant Jeroen van Zanten op onderzeeboot de Dolfijn. Beeld Fenna Jensma
Groepscommandant Jeroen van Zanten op onderzeeboot de Dolfijn.Beeld Fenna Jensma

De Nederlandse onderzeedienst onderzoekt ongewenst gedrag na eerdere problemen op dit vlak. ‘Je zit 24 uur per dag onder water, dat geeft een bepaalde druk.’

Judith Harmsen en Rianne Oosterom

De onderzeedienst gaat opnieuw onderzoek doen naar ongewenst gedrag op de vier Nederlandse onderwaterboten. Dat zegt groepscommandant Jeroen van Zanten in een interview met Trouw. Het marineonderdeel kwam twee jaar geleden in opspraak vanwege een aanranding van een matroos die door de betrokkenen zelf werd afgedaan als ‘onderbroekenlol.’

Uit het onderzoek dat komende maand wordt uitgevoerd moet blijken of de cultuurverandering waar de onderzeedienst naar aanleiding van die zaak én andere meldingen aan werkt, ook daadwerkelijk leidt tot minder incidenten. Uit een intern onderzoek uit 2020, dat niet openbaar is maar is ingezien door Trouw, bleek al dat bij de onderzeedienst sprake was van een breder probleem.

Ongewenst gedrag kwam, blijkens het onderzoek, vaker voor bij de onderzeedienst dan gemiddeld bij Defensie. Van de respondenten had 41 procent één of meerdere keren ongewenst gedrag waargenomen in de voorafgaande twee jaar. Defensiebreed was dat in dezelfde periode 34 procent. 16 procent ervoer het zelf, tegenover 9,8 procent bij de rest van de krijgsmacht.

Zwaardvechten met geslachtsdelen

Meest voorkomende vormen waren kwaadspreken, fysieke of verbale agressie en seksuele intimidatie. Een paar concrete voorbeelden van ongewenst gedrag die de interne onderzoekscommissie benoemde: de traditie van het ‘zwaardvechten’ met geslachtsdelen in hotelkamers aan wal, of het pornokijken tijdens het schillen van de aardappelen.

Bij de onderzeedienst werken op dit moment zo’n 200 mensen. Het is een klein eilandje binnen de veel grotere marine, met een geheel eigen cultuur. Het was lang een van de laatste mannenbolwerken van Defensie: sinds 2019 mogen er ook vrouwen op de vier boten werken. Zij vormen nu een kleine minderheid van zo’n 5 procent, zegt Van Zanten.

Het zijn bijzondere werkomstandigheden waarin de onderzeedienst werkt, weet de groepscommandant, die volgens hem een risico vormen voor ongewenst gedrag. “Je zit in een kleine ruimte met elkaar. Het is een soort caravan. Je zit 24 uur per dag onder water, dat geeft een bepaalde druk.”

Hotelsessies

Daarom besloot de onderzeedienst na het onderzoek uit 2020 dat een plan van aanpak voor een cultuurverandering noodzakelijk was. De aanpak getiteld ‘Klaar voor Onderwater’ loopt nu een jaar. Een aantal ingrediënten: extra begeleiding voor nieuw personeel, meer vertrouwenspersonen aan boord en hotelsessies waarin bemanningsleden met elkaar praten over ongewenst gedrag en de onderzeedienstcultuur.

Of het plan zijn uitwerking heeft gehad, is nu dus onderwerp van een anonieme enquête onder het personeel. De resultaten van die enquête worden op z'n vroegst medio juli verwacht. Dat er in het nieuwe onderzoek weer incidenten komen bovendrijven, acht de groepscommandant een goede mogelijkheid: want verandering kost tijd. “Ik weet dat het niet één-twee-drie geregeld is.”

Eerder schreef Trouw over de 19-jarige matroos Anna, die aangifte deed van verkrachting door een Britse marine-officier. Zij werkt bij een ander marineonderdeel. Haar zaak staat los van het onderzoek van de onderzeedienst.

Lees ook:

Hoe de onderzeedienst de ‘blotebillencultuur’ aanpakt

Een aanranding op de marinebasis stemde de onderzeedienst tot introspectie. Waar er elders bij Defensie soms weinig aandacht is voor cultuurverandering, probeert de kleine club onderwatermensen het actief: afkomen van de blotebillencultuur.

De marine wordt langzaam vrouwvriendelijker, maar: ‘Je bent al snel een matras’

Na een regen aan rapporten over ongewenst gedrag bij Defensie, is bij de marine de tijd van samen porno kijken aan boord voorbij. Hoe is de cultuur voor de vrouwen van nu? ‘Je bent al snel een matras.’

Verkracht op een marineschip: Anna’s heilloze pad naar gerechtigheid

Nadat de 19-jarige matroos Anna op een internationale missie wordt verkracht, wil ze dat de dader vervolgd wordt. Maar de afwikkeling mondt uit in een drama waarin landen naar elkaar wijzen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden