null

NieuwsRechtspraak

Ombudsman waarschuwt: Als het OM zelf straft, komen slachtofferrechten in het geding

Beeld ANP XTRA

Door corona worden meer strafzaken door het OM zelf afgehandeld en niet aan de rechter voorgelegd. Daarbij is onvoldoende oog voor slachtoffers, waarschuwt de Nationale Ombudsman.

Kristel van Teeffelen

Slachtoffers komen er bekaaid vanaf als het Openbaar Ministerie een misdrijf zelf bestraft. Waar slachtoffers bij de rechter spreekrecht hebben, spelen ze bij OM-straffen amper een rol. Dat moet anders, schrijft de Nationale Ombudsman, Reinier van Zutphen, in een brief aan demissionair ministers Grapperhaus en Dekker van justitie en veiligheid.

Bij veelvoorkomende misdrijven kan een officier van justitie ervoor kiezen om een zaak niet voor de rechter te brengen, maar schriftelijk of tijdens een hoorzitting zelf af te handelen. Het kan gaan om een geldboete of een taakstraf, het OM kan een verdachte niet naar de gevangenis sturen. Deze zogeheten strafbeschikking is vooral bedoeld voor efficiëntie. Het moet de rechtbanken ontlasten.

Het slachtoffer wordt ‘onbehoorlijk’ behandeld

De afgelopen jaren is er vaak aandacht gevraagd voor de rechten van verdachten bij zulke OM-straffen. Nu wijst de ombudsman nadrukkelijk op de belangen van slachtoffers. Hij noemt het onbehoorlijk hoe er op dit moment bij strafbeschikkingen met slachtofferrechten wordt omgesprongen.

De kwestie is extra prangend omdat justitie door opgelopen achterstanden tijdens corona meer zaken zelf bestraft. De zaken worden bovendien steeds zwaarder, ziet Slachtofferhulp Nederland. “Het gaat bijvoorbeeld om bedreigingen met een mes”, zegt Robin Fontijne, juridisch beleidsadviseur bij Slachtofferhulp. “We zien dat ook steeds meer stalkingzaken door het OM worden bestraft. Ik ken zelfs wat voorbeelden van heftige zedenzaken die het OM via een strafbeschikking heeft willen afdoen.” Het zijn zaken waar het slachtoffer wettelijk het recht heeft om te spreken, benadrukt Fontijne.

Voor een slachtoffer kan het spreken tijdens een zitting belangrijk zijn voor het helingsproces, aldus Slachtofferhulp. Maar ook als iemand niet de behoefte heeft het woord te voeren, kan de aanwezigheid bij een zitting belangrijk zijn, schrijft Van Zutphen. “Een slachtoffer maakt mee hoe de officier van justitie de verdachte ter verantwoording roept, hij ziet hoe zijn belangen door de officier van justitie naar voren worden gebracht en hij hoort hoe de rechter tot zijn beslissing komt.”

Bericht komt te laat

Legt het OM een straf op, dan krijgt het slachtoffer pas achteraf bericht wat die is geworden. Wel is het zo dat vooraf een wensenformulier wordt opgestuurd, waarop een slachtoffer bijvoorbeeld kan aangeven een schadevergoeding te willen. Maar dat verzoek kan hij verder niet mondeling toelichten als het OM een hoorzitting organiseert – daar is het slachtoffer niet bij aanwezig. Bij de rechter heeft een slachtoffer die mogelijkheid wel. Bovendien verstuurt het OM de wensenformulieren nogal eens te laat aan het slachtoffer, bleek onlangs uit antwoord op Kamervragen. Het OM beloofde beterschap.

Op het wensenformulier kan het slachtoffer ook aangeven gebruik te willen maken van het spreekrecht. De officier van justitie moet dat meenemen in de overwegingen een zaak zelf te bestraffen of toch aan de rechter voor te leggen. Te vaak gebeurt dat niet, zegt Fontijne. “Van de 9940 zaken die Slachtofferhulp bekeek die dit jaar door het OM zijn afgedaan, was er bij 1721 sprake van contra-indicatie om toch naar de rechter te gaan.”

Grapperhaus en Dekker benadrukten eerder dat een snelle afhandeling via het OM ook in het belang kan zijn van slachtoffers. Hoewel er inderdaad ‘in een beperkt aantal gevallen’ is gekozen voor een strafbeschikking, terwijl het slachtoffer volgens de wet recht had op spreekrecht, zagen de ministers geen aanleiding verder onderzoek te doen. Van Zutphen roept de bewindslieden nu op om de praktijk van de strafbeschikkingen wel kritisch tegen het licht te houden.

Lees ook:

Het Openbaar Ministerie gaat zelf straffen om achterstanden bij rechtbanken weg te werken

Door de coronacrisis is de berg strafzaken die wacht op behandeling bij de rechter flink gegroeid. Het Openbaar Ministerie wil daarom meer zaken zelf gaan afhandelen, zonder tussenkomst van de rechter. Is dat wel een goed idee?

De zeer bekritiseerde OM-straf werkt beter dan voorheen

Het Openbaar Ministerie heeft de omstreden strafbeschikking verbeterd, zo blijkt uit eigen metingen. Ruimte voor verbetering is er ook nog steeds.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden