Eerste Kamer

OM: Nieuwe wet voor uitbreiding van slachtofferrechten gaat voor desillusies zorgen

null Beeld

Weer klinkt kritiek op een nieuwe wet die het strafrecht moet verbeteren. Te vaak zijn deze onuitvoerbaar, zeggen OM, rechters en advocaten.

Openbaar Ministerie, rechters en advocaten waarschuwen voor de gevolgen van de Wet uitbreiding slachtofferrechten die de Eerste Kamer dinsdag waarschijnlijk goedkeurt. De snelle invoering van deze wet waarin slachtoffers bijvoorbeeld meer spreektijd krijgen, kan namelijk leiden tot te hoge verwachtingen en desillusies bij slachtoffers, zegt procureur-generaal bij het OM Rinus Otte in een interview met Trouw.

Het is dit jaar al de tweede keer dat de Eerste Kamer stemt over een wet die binnen het Openbaar Ministerie, bij rechters, politie en advocaten op weerstand kan rekenen. Zo was de hele strafrechtketen in maart al kritisch over de wet die ontruiming van kraakpanden versnelt. Rechters, OM, gemeenten en politie vroegen de Eerste Kamer tegen te stemmen omdat de wet niet uitvoerbaar zou zijn. Toch ging de Eerste Kamer akkoord.

Een maand eerder besloot de Tweede Kamer taakstraffen na geweld tegen hulpverleners af te schaffen. Ook dat was tegen de zin van zo'n beetje de hele strafrechtketen, omdat het rechters te veel beperkingen oplegt. Deze wet moet nog door de Eerste Kamer.

Sterkere positie voor het slachtoffer

Die stemt dinsdag dus over de Wet uitbreiding slachtofferrechten, die ervoor moet zorgen dat het slachtoffer in strafzaken een sterkere positie heeft. Een uitgangspunt waar rechters, advocaten en OM het mee eens zijn. Het is de manier waaróp het parlement dat wil regelen dat hun tegenstaat. Zo komt er een verschijningsplicht voor verdachten van ernstige zeden- of geweldsmisdrijven, waardoor ze gedwongen zijn te luisteren naar het slachtoffer als deze in de rechtbank het woord voert.

Maar op het moment dat het slachtoffer het woord voert en zich tot de verdachte richt, is de verdachte nog onschuldig en geen dader. Daarbij zit niet elk slachtoffer te wachten op de aanwezigheid van de verdachte. De Raad voor de Rechtspraak noemde de verschijningsplicht eerder al ‘onwenselijk en overbodig’. De rechter kan een verdachte nu ook al verplichten aanwezig te zijn. Dat gebeurde bijvoorbeeld in de zaak tegen Gökmen T, de man die in 2019 inUtrecht vier personen doodschoot in de tram.

Als de wet erdoorheen komt, kunnen slachtoffers ook spreken bij zaken over de verlenging van tbs. Dat leidt alleen maar tot opstoppingen in de justitiële agenda, stellen OM en de Raad voor de Rechtspraak. Als de rechter overweegt de dwangverpleging voorwaardelijk te beëindigen, doet hij dat in een besloten zitting. Het slachtoffer is dan niet aanwezig. Dus moet de rechter de zaak aanhouden, het slachtoffer oproepen en een nieuwe datum prikken. Dat kan vanwege de volle agenda’s maanden duren. “Tegelijkertijd is er enorme druk vanuit de samenleving en vanuit de Kamer om de doorlooptijden van strafzaken te bekorten”, zegt Otte. “Dan helpt spreekrecht bij dit soort tbs-zaken niet mee.”

Persoonlijke gegevens in het dossier

Het Openbaar Ministerie heeft vooral moeite met de bepaling dat het persoonlijke gegevens van slachtoffers uit de dossiers moet verwijderen. Maar rechter, politie en advocaten hebben die informatie nodig. De rechter bijvoorbeeld als hij een slachtoffer wil ondervragen als getuige. Voor het OM is het nagenoeg onmogelijk alle persoonlijke gegevens uit de tapverslagen, medische dossiers en andere documenten te halen, stelt Otte. “Politie, reclassering en andere partijen in de strafrechtketen leveren informatie aan die uiteindelijk in het dossier komt”, zegt Otte. “Het OM heeft geen mogelijkheden – want geen bevoegdheid – hun instructies te geven, maar wordt wel eindverantwoordelijk gemaakt.”

Waarschijnlijk moet de nieuwe wet in juli ingevoerd worden. Veel te snel, zegt Otte. Die haast ervaart de procureur-generaal ‘als een soort consumentisme’. “Dat past bij deze tijd, maar het draait het overheidsapparaat voor een deel dol. Neem meer tijd. En vooral: betrek de organisaties erbij die het werk moeten doen. Probeer niet te veel verwachtingen te wekken en doe niet aan illusiepolitiek.”

Lees ook:

‘Snelle wetswijzigingen zorgen alleen maar voor desillusies bij slachtoffers’

Een nieuwe wetswijziging moet zorgen voor betere bescherming van slachtoffers van delicten, maar het OM vreest een ander effect. Procureur-generaal Rinus Otte hoopt daarom dat politici pas op de plaats maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden