Euthanasie

OM heeft harde kritiek op euthanasierichtlijn

null Beeld Suzan Hijink
Beeld Suzan Hijink

OM-topman Rinus Otte en de euthanasiecommissies verschillen fel van mening over de euthanasieregels. Ook wil Otte een onafhankelijk onderzoek naar het werk van de commissies. Dat blijkt uit brieven in bezit van Trouw.

Marten van de Wier

Voor artsen, patiënten en naasten blijft onduidelijk wat precies is toegestaan als het gaat over euthanasie bij mensen die zelf hun belangen niet meer kunnen afwegen. Het Openbaar Ministerie en de euthanasiecommissies zijn in een conflict verwikkeld over de uitleg van de euthanasieregels. Dat is ontstaan nadat de Hoge Raad vorig jaar uitspraak deed in de zaak tegen verpleeghuisarts Marinou Arends.

Volgens het OM leggen de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (RTE) deze uitspraak verkeerd uit in hun artsenrichtlijn, de euthanasiecode. Daardoor zouden er meer patiënten voor euthanasie in aanmerking komen dan wettelijk is toegestaan. Het OM liet zich in het openbaar nog niet uit over de richtlijn, maar verzet zich achter de schermen fel. Dat blijkt uit brieven die Trouw in handen kreeg.

Waar draait de euthanasieruzie om? Lees hier het hele verhaal

De richtlijn werd aangepast na de zaak Arends

De commissies, waarin artsen, juristen en ethici zitten, vernieuwden de euthanasiecode in november naar aanleiding van de zaak Arends. Arends werd vervolgd na euthanasie bij een patiënte met vergevorderde dementie, die zelf niet meer om euthanasie kon vragen. Arends verleende die op basis van een euthanasiewens op schrift. De Hoge Raad oordeelde dat zij zorgvuldig handelde.

In de nieuwe code staat onder andere dat artsen een schriftelijke wilsverklaring mogen interpreteren als die niet helemaal helder is, en dat het oordeel of aan de wet is voldaan op belangrijke punten in de eerste plaats aan de arts is. Volgens OM-topman Rinus Otte strookt dat niet met de wet, zo blijkt uit brieven die hij aan de RTE schreef, en die het OM ook breder verspreidde. Artsenorganisatie KNMG deelt de kritiek van het OM op de code, zo bevestigt een woordvoerder.

De onenigheid kan er in het uiterste geval toe leiden dat een arts die de richtlijn volgt, en volgens de toetsingscommissies zorgvuldig heeft gehandeld, toch door het OM wordt beschuldigd van moord. Otte wijst in een van de brieven op die mogelijkheid.

Nu het OM nog maar bij zo weinig zaken meekijkt, is onafhankelijk onderzoek nodig

Bij minister Grapperhaus van justitie pleit het OM voor een ‘onafhankelijk onderzoek’ naar de oordelen van de euthanasiecommissies, zo blijkt uit een andere brief van Otte. Die wens is ingegeven door het feit dat de toetsingscommissies bijna nooit meer oordelen dat een arts onzorgvuldig heeft gehandeld. Alleen bij dat oordeel sturen de commissies het dossier door aan het OM, dat kijkt of een arts strafrechtelijk vervolgd moet worden.

In 2017 ontving het OM nog twaalf zaken, sindsdien daalde het aantal zaken ieder jaar, tot twee in 2020. “Als deze dalende lijn samenhangt met een onjuiste interpretatie van de zorgvuldigheidscriteria of de toetsende rol van de RTE, is dit reden tot zorg”, schrijft Otte aan de RTE.

‘Onderzoek komt niet voort uit wantrouwen’

Na vragen van Trouw bevestigt het OM dat het voorstander is van een onafhankelijk onderzoek naar de oordelen van de euthanasiecommissies in zaken die zij als ‘zorgvuldig’ hebben bestempeld. Dat komt niet voort uit wantrouwen, stelt het OM. Wel noemt het OM ‘onafhankelijk toezicht’ op het werk van de commissies ‘onontbeerlijk’, omdat er bij euthanasie sprake is van onomkeerbare beslissingen.

Het OM ziet voor zichzelf een belangrijke taak in dat toezicht, maar door het lage aantal oordelen dat op dit moment bij het OM terecht komt, ‘is het niet mogelijk een oordeel te geven over het functioneren van de RTE’.

‘Controle door strafrecht wordt erg lastig’

“De controlefunctie die het strafrecht heeft, wordt nu wel erg lastig uit te oefenen”, vindt ook hoogleraar strafrecht Paul Mevis van de Erasmus Universiteit. Hij vindt een onafhankelijk onderzoek een goed idee. “Niet om alle dossiers opnieuw te bekijken, maar wel om te zien of er bij die oordelen ‘zorgvuldig’ geen zaken zitten waar we het als maatschappij over moeten hebben.”

Een woordvoerder van de RTE wijt de afname van het aantal oordelen ‘onzorgvuldig’ sinds 2017 vooral aan ‘toeval’, gezien de lage aantallen waar het om gaat. De RTE en het OM zijn in gesprek over de euthanasiecode. Voor het einde van dit jaar wordt die volgens de RTE opnieuw herzien.

Lees ook:

Er woedt een machtsstrijd boven het euthanasiebed

Moet wie euthanasie krijgt, beschermd worden door de rechter? Het OM verzet zich fel tegen de manier waarop het strafrecht door de euthanasiecommissies op afstand wordt gezet, blijkt uit brieven die Trouw heeft ingezien.

De nieuwe euthanasiecode geeft artsen meer vrijheid, maar ook extra druk

De nieuwe euthanasiecode geeft artsen een grote professionele rol, maar maakt het ook lastiger voor artsen met bezwaren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden