Vliegramp

OM eist levenslang tegen vier verdachten in MH17-proces, wat betekent dat?

De rechtbank waaronder voorzitter Hendrik Steenhuis (M) voorafgaand aan de slotdag van het requisitoir in het Justitieel Complex Schiphol van het omvangrijke strafproces over het neerhalen van vlucht MH17.  Beeld ANP
De rechtbank waaronder voorzitter Hendrik Steenhuis (M) voorafgaand aan de slotdag van het requisitoir in het Justitieel Complex Schiphol van het omvangrijke strafproces over het neerhalen van vlucht MH17.Beeld ANP

Na drie dagen lang het woord te hebben gevoerd, kwam het Openbaar Ministerie woensdag met de strafeis in het MH17-proces. Justitie verlangt dat de vier verdachten levenslang krijgen voor het neerhalen van het toestel en de moord op 298 inzittenden.

Isabel Baneke

Zowel in de zittingszaal als in het perscentrum kon je een speld horen vallen. Ook MH17-nabestaande Robbert van Heijningen voelde woensdag zijn adem stokken, toen het Openbaar Ministerie op dag drie van het requisitoir bij de strafeis kwam. “Vanwege werk volgde ik de livestream vanuit huis”, zegt de man die zeven jaar geleden zijn broer Erik, schoonzus Tina en neefje Zeger verloor. “Maar de spanning was hier even groot als in het Justitieel Complex op Schiphol. Tot op het laatste moment was het me onduidelijk welke aanklacht justitie zou formuleren.”

Nu ervaart hij opluchting. Het Openbaar Ministerie verlangt de maximale straf voor de vermeende daders van de vliegtuigramp, wil dat de drie Russen en de Oekraïner levenslang krijgen voor het neerhalen van vlucht MH17. “Natuurlijk komt de verdediging nog aan het woord, moeten we wachten op het vonnis van de rechtbank, en volgt er bij een veroordeling hoogstwaarschijnlijk een hoger beroep. Maar het simpele feit dat deze strafeis recht doet aan wat er is gebeurd, geeft al genoegdoening.”

Moord op 298 inzittenden

Justitie rept over moord. “Toen ik dat hoorde, sprongen de tranen me in de ogen. Dat betekent namelijk dat het OM zeer zeker is van zijn zaak. Vooraf zei justitie steeds te gaan voor de aanklacht met de meeste kans van slagen, de officieren willen niet dat de daders worden vrijgesproken omdat de strafeis te zwaar is voor het bewijs wat er ligt. Dat het OM nu voor het hoogste is gegaan, toont dat het onderzoek nauwkeurig is geweest.”

Uit de afgeluisterde tapgesprekken uit 2014 komt een beeld naar voren van een chaotische strijd in Oost-Oekraïne, waarbij de pro-Russische separatisten zware verliezen leden. Veelvuldig spraken vier verdachten over de behoefte aan luchtafweergeschut. Een Buk-raket konden de Russen en Oekraïner goed gebruiken. “Die is onze enige hoop”, zei een van hen. De komst van de raket was volgens justitie binnen een uur geregeld.

De vier verdachten ontkennen

Zelf drukten Oleg Poelatov, Sergej Doebinski, Igor Girkin en Oekraïner Leonid Chartsjenko niet op de knop voor de lancering van de Buk-raket die MH17 neerhaalde. Maar dat doet er niet toe volgens het OM. Ook de onderlinge hiërarchie, de verscheidenheid aan rangen die de mannen bekleedden, maakt voor justitie geen verschil. Stuk voor stuk hadden de verdachten kunnen afzien van de plannen om de Buk-raket af te vuren, zo stelde de officier. En alle vier aandacht moeten hebben voor de mogelijkheid dat er een burgertoestel zou worden geraakt.

“Het sterkte me ook dat de proceshouding van de daders werd bekritiseerd”, zegt Van Heijningen. De Russische Poelotov is de enige die iets heeft laten horen, het pleidooi van zijn advocaten volgt in maart. De andere drie hebben verzoeken van de rechtbank genegeerd. Alle vier ontkennen ze iedere betrokkenheid bij het neerhalen van MH17.

Justitie citeerde uit nabestaandenverklaringen

“Meteen nadat ze ontdekten dat ze een passagiersvliegtuig hadden neergehaald, zijn ze begonnen met het verspreiden van desinformatie.” Ook later hebben de verdachten in en op (online) media alternatieve scenario’s voor de ramp geschetst, de onderzoeksresultaten in de strafzaak doen zij af als quatsch. “Het doet pijn dat ze geen openheid van zaken geven, ik reken het hen zwaar aan dat ze het proces noch ons nabestaanden serieus nemen.”

Justitie doet dat wel. In het requisitoir werd lang stilgestaan bij de impact van de ramp, zowel voor de rechtsorde, als de nabestaanden, en de Oekraïense omwonenden van de plek waar MH17 neerstortte. “Er is geen straf die recht kan doen aan zulke ingrijpende en onmetelijk grote gevolgen”, zo vatte de officier het leed samen.

De kans op daadwerkelijke opsluiting is gering

De kans dat het viertal uiteindelijk achter tralies zal belanden, is klein. Al veroordeelt de rechtbank de vier verdachten volgend najaar, Rusland levert geen eigen onderdanen uit. En waar Oekraïner Chartsjenko momenteel verblijft, is onduidelijk.

“Ik denk ook niet dat opsluiting dé oplossing zou zijn”, stelt een nog natrillende Van Heijningen. “Wat ik wens is dat deze strafeis aanzet tot een dialoog met de daders. Dat klinkt misschien wat vreemd. Maar mijns inziens zou niet verharding, maar verdraagzaamheid de nabestaanden helpen bij de verwerking. Ik hoop op een glimp barmhartigheid van de daders, op erkenning, op een gesprek.”

Lees ook:

MH17-verdachten waren volgens het OM gebrand op het neerhalen van hoger vliegende luchtvaart

“Uit afgetapte gesprekken blijkt een toenemende behoefte aan luchtafweer voor hoger vliegende luchtvaart”, aldus de officieren van justitie.

De inhoudelijke behandeling van het MH17-proces begint en dit kunnen we verwachten

Na 25 voorbereidende zittingsdagen, inclusief een schouw van een met wrakstukken gebouwde reconstructie van het toestel, begint de Haagse rechtbank in juni inhoudelijk aan het MH17-proces. Wat kunnen we verwachten?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden