ReportageVluchtelingen

Oekraïners willen naar Amsterdam, maar dat past niet

Een Oekraïense moeder en dochter in een opvang- en doorstroomlocatie voor vluchtelingen van het Rode Kruis op station Amsterdam Centraal. Beeld Joris van Gennip
Een Oekraïense moeder en dochter in een opvang- en doorstroomlocatie voor vluchtelingen van het Rode Kruis op station Amsterdam Centraal.Beeld Joris van Gennip

Oekraïners willen naar Amsterdam, ze kennen het en denken er makkelijker te kunnen werken. Maar er is nauwelijks plek. Hoe moet dat de komende maanden?

Tim van der Pal

Het geluid van een Amsterdamse tram klinkt hier haast als een telefoon onder een dekbed. Voor de Oekraïense vluchtelingen bij het registratiepunt op station Amsterdam Centraal is het niet meer dan een verstomd belletje. De grote drukke stad is dichtbij, maar lijkt ver weg. Binnen op de bank wachten Oekraïense moeders, kinderen en een enkele vader tot ze naar een opvanglocatie in Nederland worden gebracht. De meesten slapen, andere turen vermoeid naar hun telefoon.

Nog iedere dag stappen meer dan honderd Oekraïense vluchtelingen de trein uit op Amsterdam Centraal. Via geel-blauwe bordjes en vrijwilligers komen ze vervolgens terecht bij het registratiepunt van de gemeente en het Rode Kruis.

Dit is een groot centrum, ingericht in het station waar Oekraïners, hun kinderen en huisdieren Nederland voor het eerst echt zien. Op kleine tafeltjes liggen papieren bordjes met bananen en appels, de ijskasten zijn gevuld en er staan zakken met kattenvoer.

De afgelopen maanden kwam ongeveer een derde van alle Oekraïners via dit Humanitarian Service Point naar Nederland. Meer dan 16.000 vluchtelingen werden er opgevangen.

Het land in

Na een paar uur wachten gaan de Oekraïners vanaf hier per bus naar noodopvanglocaties in het land. Amsterdam heeft zo bezien voor de vluchtelingen een functie als logistieke hub. Velen willen er graag blijven. De stad is bekend, en vluchtelingen zien er meer economische mogelijkheden. Ook kennen ze vaker mensen die er al wonen. Amsterdam heeft al jaren een levendige Oekraïense gemeenschap waar men zich op den duur wellicht bij wil aansluiten.

Maar van de Oekraïners die zich op Amsterdam CS melden kan slechts een gedeelte in de hoofdstad blijven. De bestemming van de bussen die elders het land in rijden, wordt daarom niet altijd meer vermeld. “Om te voorkomen dat mensen ‘Heerenveen’ horen en misschien niet meer willen instappen, noemen we slechts de aankomsttijd”, zegt een locatiemanager van het Rode Kruis in Amsterdam daarover.

In de hoofdstad is in de noodopvang op zich nog wel ruimte voor Oekraïners. Momenteel zijn iets meer dan 1000 van de 1600 beschikbare bedden in hotels, boten en hostels bezet. Binnenkort komen er op verzoek van het ministerie meer plekken beschikbaar. Dan heeft Amsterdam ruimte voor 2460 Oekraïners. Er worden plekken vrijgehouden, omdat de Amsterdamse opvang anders binnen een paar dagen gevuld zou zijn.

Rustig op het registratiepunt

Omdat er slechts een paar keer per dag een trein met Oekraïners aankomt op Amsterdam CS, is het op het registratiepunt meestal rustig. In kantoortjes naast de opvangkamers voor vluchtelingen zitten mensen met jasjes van het Rode Kruis te werken, doodgewoon en routineus. De kalmte lijkt overgesprongen op de Oekraïners die op banken rustig wachten tot de volgende bus komt. Op een treinbord is te zien hoe laat de internationale treinen aankomen, maar ook daar lijkt niemand echt op te letten. Na de eerste maanden raakten de mensen die werken op het Humanitarian Service Point steeds maar aan de routines gewend.

Naast de opvanglocaties van de gemeente kunnen vluchtelingen ook terecht bij particulieren in Amsterdam, maar bij hen is volgens stichting OpenEmbassy geen plek meer. De stichting coördineert een netwerk van vrijwilligers die Oekraïners in Nederland helpen. De vele vluchtelingen die een plekje zoeken in de regio Amsterdam moeten ze steevast teleurstellen.

De ingang van de opvanglocatie bij station Amsterdam Centraal. Beeld Joris van Gennip
De ingang van de opvanglocatie bij station Amsterdam Centraal.Beeld Joris van Gennip

Kant-en-klare huisjes

Nu de eerste noodsituatie voorbij is, verwacht de gemeente Amsterdam dat vluchtelingen die nu elders zijn opgevangen naar de stad zullen trekken. Amsterdam is nu al druk bezig semipermanente woningen voor Oekraïners te vinden. Op verschillende plekken in de stad worden mogelijk kantoren omgebouwd en er komen waarschijnlijk kant-en-klare huisjes op parkeerplaatsen. De gemeente creëert ruimte voor een paar honderd vluchtelingen, voor een verblijf van één tot drie jaar. De plekken zijn bedoeld voor Oekraïners die nu al in de stad verblijven.

Meer dan 750 Oekraïense vluchtelingen werken inmiddels in de regio Groot-Amsterdam - dat is 13 procent van het aantal Oekraïense vluchtelingen dat nu in Nederland aan het werk is. Wanneer ze hun eigen geld verdienen, kunnen ze zelf de Nederlandse woningmarkt betreden. Bij stichting OpenEmbassy zien ze dat ook gebeuren. Volgens hen kunnen Oekraïners zelf huren betalen, maar stuiten ze momenteel op de nijpende woningnood.

Volgende fase

De Amsterdamse wethouder van sociale zaken Rutger Groot Wassink spreekt van een volgende fase in de opvang. Hij verwacht dat Oekraïners de komende tijd in Nederland gaan aarden en misschien wel jaren blijven. “Uit het verleden en de nasleep van de Joegoslavië-oorlog weten we dat ook Europese vluchtelingen in Nederland blijven. Het moet blijken hoe we daarmee omgaan.”

Volgens de wethouder moet er een betere balans komen tussen regio’s die noodopvang verzorgen en regio’s die bijvoorbeeld huisvesting regelen. “Amsterdam kan veel opvang regelen, maar woningen en ruimte zijn hier relatief duur”, zegt Groot Wassink. “Dat moet beter worden verdeeld, juist nu de fase van integratie begint.”

Op het Humanitarian Service Point denken de meeste Oekraïners daar waarschijnlijk nog niet aan. Rusten op de bank en wachten op de volgende bus, daar hebben ze het voor nu druk genoeg mee. Al zit er volgens het Rode Kruis ook geregeld iemand op een meegebrachte laptop te werken.

Lees ook:
Lege bedden in opvang voor Oekraïners, maar ‘liever te veel dan te weinig’

De veiligheidsregio’s zullen het aantal slaapplekken voor Oekraïners de komende tijd opschalen van bijna 50.000 tot 75.000 bedden, terwijl op dit moment maar 41.000 Oekraïners gebruikmaken van deze opvang.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden