Schone lucht

‘Nu experimenteren met een snelheid van 20 kilometer voor auto's in de stad’

Weinig verkeer op het Rokin. Vanwege de coronacrisis is het stil op de normaal drukke pleinen en straten van de hoofdstad. Beeld ANP

Door het massale thuiswerken zijn de ochtendfiles in rook opgegaan. De lucht is schoner, het verkeer veiliger. Hoe is dit vast te houden?

Toen Ineke Heijn vijf jaar geleden vanuit Badhoevedorp naar het centrum van Amsterdam verhuisde, kreeg ze keelpijn. “Maar dat is over doordat de lucht nu veel schoner is. Mijn balkons en ramen zitten ook niet meer zo onder het roet en stof.” 

In haar seniorenflat aan de normaal zo drukke Nassaukade zijn diverse longpatiënten tevreden omdat ze minder medicijnen hoeven te gebruiken. “Houden zo. Het verkeer moet minder”, zegt de 78-jarige Heijn.

Ineke HeijnBeeld Sybilla Claus

De files in Nederland zijn op 17 maart, de dag dat de ‘intellige lockdown’ inging, als bij donderslag verdwenen. Kinderen hinkelen en steppen nu soms zelfs op straat, ouderen kunnen veiliger oversteken. 

Meer respect en waardering voor de buitenruimte

Hoe zijn deze voordelen vast te houden als straks de economie weer op gang komt? In Tilburg wordt daarover al gebrainstormd door verkeerswethouder Mario Jacobs (GroenLinks) en zijn team. “Voorheen was de straat een autoweg, en voor de openbare ruimte moest de gemeente maar zorgen. Die was van niemand.” Nu ziet de wethouder veel meer respect en waardering voor de buitenruimte. “Die is terug veroverd voor iedereen, zoals het ooit bedoeld was.” 

De wethouder, van huis uit filosoof, ziet dat het aantal ommetjes is flink is toegenomen. “Zelfs mensen van wie ik dacht ‘die is geboren in een auto’ zie ik rondlopen. In mijn eigen straat zat je vroeger in de tuin, nu zet iedereen een stoel voor de deur om met de buren te praten. Geluk zit ook in het ontmoeten van anderen. Als ouderen een rondje lopen is dat goed tegen vereenzaming.”

Net als veel steden zet ook Tilburg de laatste jaren  in op uitbreiding van 30-kilometerzones om de leefkwaliteit en veiligheid in de stad te vergroten. “Bij 50 kilometer heeft een verkeersslachtoffer een veel grotere kans om te overlijden dan bij een aanrijding met een auto die 30 rijdt.” Toch houden de nodige verkeersambtenaren en politici nog vast aan auto-doorstroming. “Het is haast een fetisj. Maar we zijn niet op de wereld gezet om door te stromen. Het gaat erom hoe we ons doel veilig en prettig kunnen bereiken. Of hoe we de reis of het ommetje beleven”, zegt Jacobs.

Als Nederland straks opstart met een anderhalvemetersamenleving is de ruimte nóg schaarser. “Het is een kentering dat nu de voetganger centraal staat. Misschien kunnen we waar mogelijk één rijbaan geschikt maken voor voetgangers”, denkt de wethouder. “We moeten elkaar de ruimte gunnen. Er kan vaak meer dan je denkt.” 

Ook ministeries brainstormen over die anderhalve meter. “Misschien moeten we wel van 30 naar 20 kilometer maximaal om nog meer mensen tegelijk op straat toe te laten", stelt Jacobs. “Andere winst tegen verkeersoverlast vormt het videobellen. Dat gaat niet meer weg.”

Beeld Sander Soewargana

De crisis als groot experiment

Luca Bertolini, hoogleraar stedelijke planning van de Universiteit van Amsterdam, denkt dat steden verder kunnen gaan dan ze nu doen. “Een crisis is één groot interessant experiment.” Extra psychologisch voordeel is dat we een langere tijd kunnen wennen aan nieuwe gewoonten. “Corona biedt juist ruimte uit te proberen hoe we de kwaliteit van leven en de duurzaamheid kunnen vergroten.”

Het valt ook Bertolini op hoe bewoners het lokale leven herontdekken. “Vergeleken met mijn vaderland Italië lopen en zitten wij in Nederland veel buiten. De waardering daarvoor is enorm.” 

De planoloog denkt dat steden kansen missen. Neem Amsterdam. Verkeerswethouder Sharon Dijksma wilde geen interview geven ‘omdat er weinig te vertellen is en de plannen niet sneller zullen gaan’. Jammer, reageert Bertolini. “Want zonder experimenten kom je niet verder. Angst voor negatieve reacties van tegenstanders maakt ons per definitie conservatief. Dit is bij uitstek de tijd om iets te doen.”

Gevraagd naar zinvolle experimenten noemt Bertolini het tijdelijk afsluiten van straten voor verkeer. “Alleen dan krijgt iedereen een besef van nieuw gebruik en kun je ervaren hoe het is om niet voor de deur te parkeren. Misschien wil je zo’n leefstraat doorzetten, misschien niet. Prima.”

Als ander experiment noemt hij snelheid aanpakken. Bertolini gaat net als de Tilburgse wethouder Jacobs voor een radicale snelheidsverlaging voor auto’s en scooters: “Naar 20 kilometer, of 10 zoals in Barcelona, zodat een auto niet sneller gaat dan een fiets. Dat geeft de tijd je op elkaar aan te passen. Het tijdverlies is minimaal, want de doorstroming is dan goed.” 

De hoogleraar hoopt echt dat meer experimenteren de norm wordt. “Dat zal ons verder brengen met het geven van een minder centrale rol aan de auto in de stad en in de samenleving.”

Nergens meer files

Vanwege thuiswerken en andere beperkende maatregelen is er veel minder wegverkeer. Bas Turpijn van de Nationale Databank Wegverkeersgegevens blogt wekelijks over de cijfers. “Op dinsdag 17 maart was er een unieke vrije val. Het personenverkeer bereikte direct de bodem”, zegt hij.

Inmiddels is dat wat bijgetrokken, maar in de vierde week na het ingaan van de coronamaatregelen is de uitval nog steeds vrij fors: van 25 tot 40 procent. Het meeste effect is te zien op de hoofdwegen, die vooral worden gebruikt voor lange afstanden.

Het grootste verschil is dat het verkeer tussen zeven en negen uur ’s ochtends vrijwel is gehalveerd, waarmee de beruchte ochtendspits is verdwenen. Op andere tijden gaan mensen weer iets vaker op pad. De doorstroming is optimaal, gemiddeld wordt er op de hoofdwegen constant zo’n 90 kilometer gereden.

Buiten de snelwegen trekt het verkeer overdag weer wat aan: het is nu een kwart minder dan normaal, aanvankelijk was dat 30 procent. In de noordelijke provincies is de daling minder groot.

Ook het doordeweekse fietsverkeer is met zo’n 20 tot 30 procent flink afgenomen, vooral door het sluiten van de scholen. Op zondagen kan het fietsverkeer in de regio Rotterdam, dat de meeste meetpunten heeft, zelfs verdubbelen. Het weer én de boodschap van premier Mark Rutte lijken daar invloed op te hebben.

Lees ook:

De combi van trein, bus en fiets gaat het snelst: investeer daarom in het ov in plaats van autowegen

Geld voor combinaties van openbaar vervoer en fiets doet veel meer tegen files dan investeren in autowegen. Dat blijkt uit onderzoek in Noord-Brabant en in de regio Groningen-Assen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden