Bronbescherming

NOS-verslaggever de cel in omdat hij weigert te getuigen in een strafzaak

Beeld anp

Journalist Robert Bas weigert te praten over gesprekken met een bron. De rechter-commissaris wil hem dwingen.

De raadkamer van de rechtbank in Rotterdam oordeelt vrijdag nog of NOS-verslaggever Robert Bas langer in de cel blijft. Bas zit sinds donderdag vast omdat hij weigert als getuige op te treden in de zogenaamde ‘vergismoord’.

Die zaak gaat over de liquidatie van ggz-directeur Rob Zweekhorst, die in 2014 per abuis werd doodgeschoten in zijn woonplaats Berkel en Rodenrijs. Zweekhorst leek op een crimineel die de daders eigenlijk op het oog hadden.

Bas had in het verleden contact over de zaak met een bron die hier meer van wist. Justitie en de rechtbank weten wie deze bron is, hij staat gewoon in het dossier. De gesprekken tussen Bas en de bron werden door de recherche afgeluisterd; ook die verslagen zitten in het dossier. Maar de advocaat van de verdachte in deze zaak wil Bas aanvullende vragen stellen over de inhoud van die gesprekken. Als burgers worden opgeroepen als getuige zijn zij verplicht een verklaring af te leggen. Maar Bas weigerde gisteren, en beriep zich daarbij op zijn journalistieke verschoningsrecht. Hij wil zijn relatie met zijn bron niet op het spel zetten. Daarop besloot de rechter-commissaris Bas te gijzelen. Hij zit in deze procedure dus vast om hem een verklaring af te dwingen, een zogenoemde gijzeling.

‘Wet bronbescherming in strafzaken’ 

Volgens Robert Bas’ advocaat Frank van Ardenne dreigen aan zijn cliënt vragen te worden gesteld die “zijn relatie met die bron raken”. Hij stelt dat volgens het Europese hof de bronbescherming zóver gaat dat het niet alleen gaat om de identiteit van de bron, maar ook over wat je met hem bespreekt. De advocaat van de verdachte in de moordzaak en het Openbaar Ministerie hebben zich op het standpunt gesteld dat Bas géén beroep kan doen op zijn verschoningsrecht, omdat de identiteit van de bron bekend is. Zij beroepen zich daarbij op de nog jonge Nederlandse ‘Wet bronbescherming in strafzaken’ die op 1 oktober vorig jaar is ingegaan en die volgens hun uitleg minder ver gaat. Europese wetgeving gaat echter boven nationale. Volgens een woordvoerster van de rechtbank zal de raadkamer het besluit tot gijzeling daarom vandaag toetsen. Het gaat om een besloten zitting, waarbij Bas aanwezig zal zijn.

Het gebeurt niet vaak dat journalisten worden gegijzeld door de rechtbank. In 2006 werden twee journalisten van De Telegraaf vastgezet toen ze weigerden hun bronnen prijs te geven in een zaak over geheime dossiers van de inlichtingendienst. In 2000 werd verslaggever Koen Voskuil van gratis dagblad Spits gegijzeld.

De gijzeling doet intussen veel stof opwaaien. Volgens NOS-hoofdredacteur Marcel Gelauff is zijn nieuwsorganisatie “buitengewoon geschokt” en hij spreekt van “een aanval op de persvrijheid in Nederland”. Ook journalistenvakbond NVJ is “verbijsterd”.

Zeer tegen de gewoonte in mengden gisteren Kamerleden zich in deze lopende strafzaak. Volgens VVD-Kamerlid Jeroen van Wijngaarden moet justitieminister Ferd Grapperhaus “zo snel mogelijk” uitleggen waarom de rechter-commissaris de NOS-verslaggever heeft laten gijzelen. “Anders vind ik dat deze journalist direct moet worden vrijgelaten”, aldus het VVD-Kamerlid. Hij krijgt bijval van collega Chris van Dam van coalitiepartner CDA, die zich ongemakkelijk voelt bij de “zeer bijzondere rechterlijke beslissing”.

Demonstratie

Een groep journalisten zal vrijdag bij de rechtbank in Rotterdam een protestactie houden tegen de gijzeling van NOS-verslaggever Robert Bas.

De demonstratie, onder het motto ‘Free Robert Bas’, is een initiatief van Marcel Haenen, journalist bij NRC Handelsblad. Hij vindt het een gotspe dat zijn collega Bas is opgesloten, omdat hij niet wenst te praten over zijn bronnen. “Het is heel ernstig dat er, in een tijd waarin klokkenluiders worden afgeluisterd, journalisten worden opgesloten.”

Journalisten die in het verleden op last van de rechter werden gegijzeld, zoals Bart Mos (De Telegraaf) en Koen Voskuil (destijds Spits!, nu AD) zullen zich bij de protestactie aansluiten, zegt Haenen.

“Gijzeling van een journalist is een idioot en ineffectief middel. Sterkte voor collega @robertpbas. We staan achter je. #LaatBasVrij”, twittert Voskuil, die in 2000 achttien dagen achtereen werd gegijzeld omdat hij weigerde de naam van een politiebron te onthullen.

Bart Mos, die in 2006 samen met zijn collega Joost de Haas drie dagen werd gegijzeld in verband met AIVD-dossiers over topcrimineel Mink K., sluit zich eveneens aan bij het protest. “Die nieuwe bronbeschermingswet voor journalisten blijkt dus volstrekt nutteloos. #LaatBasVrij.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden