null Beeld

Euthanasie

Nog nooit kregen zoveel mensen euthanasie als vorig jaar: 7666

Ernstig zieken kozen vorig jaar vaker voor euthanasie. Het gaat om 4,5 procent van alle sterfgevallen. Dat is hoger dan ooit, ondanks dat veel mensen aan corona stierven.

Marten van de Wier

Het aantal mensen dat euthanasie kreeg in Nederland was vorig jaar groter dan ooit: 7666. Dat blijkt uit het jaarverslag van de Regionale Toetsingscommissie Euthanasie (RTE), dat donderdagmiddag is aangeboden aan de Tweede Kamer. Het gaat om een stijging van ruim 10 procent ten opzichte van 2020.

Bij euthanasie geeft een arts een ernstig zieke patiënt op verzoek een dodelijk middel via infuus of in de vorm van een drankje. 4,5 procent van alle sterfgevallen was door euthanasie. Ook dat is nog niet eerder zo hoog geweest. In 2020 was dat 4,1 procent.

null Beeld Brechtje Rood
Beeld Brechtje Rood

Corona leidde vrijwel nooit tot euthanasie

De groei is opvallend, omdat vorig jaar relatief veel mensen overleden door corona. Die ziekte leidde vrijwel nooit tot euthanasie. Volgens de RTE woog corona slechts in een enkel geval mee naast een andere ernstige aandoening.

Zou het kunnen dat ernstig zieke patiënten misschien eerder voor euthanasie kozen vanwege de coronabeperkingen, die het leven moeilijker maakten? “Dat haal ik niet uit de honderden dossiers die ik zelf heb behandeld. Daarin las ik soms wel dat de coronatijd een vervelende tijd was, dat mensen hun kinderen niet konden zien. Maar dat was niet de reden voor euthanasie. Eenzaamheid mag ook nooit de reden zijn”, stelt Jeroen Recourt, voorzitter van de RTE.

Euthanasiecijfer neemt al jaren met 10 procent toe

Bovendien had Recourt deze stijging wel verwacht. “De afgelopen jaren zien we meestal een stijging van 10 procent. Ook in de eerste maanden van 2022 zet die door.”

Alleen in 2018 en 2019 lag het aantal patiënten dat euthanasie kreeg lager dan in 2017. Dat blijkt een tijdelijke dip. Volgens kennisinstituut Nivel, dat die dip onderzocht, kan het te maken hebben met het feit dat in 2018 relatief veel mensen aan griep overleden. Ook zou het te maken kunnen hebben met de strafrechtelijke onderzoeken die het Openbaar Ministerie aankondigde naar een aantal artsen vanwege euthanasie. Mogelijk durfden artsen daardoor minder goed euthanasie te verlenen. Uiteindelijk kwam slechts één arts voor de rechter. Zij werd ontslagen van rechtsvervolging.

‘We moeten uitsluiten dat mensen voor euthanasie kiezen omdat er geen goed alternatief is’

Recourt noemt het ‘maatschappelijk zeer relevant’ om beter te weten wat die gestage groei veroorzaakt. Hij heeft de vraag naar de achtergronden van de groei ingebracht bij een wetenschappelijke commissie die komend jaar de euthanasiewet evalueert. “Dat mensen kiezen voor eigen regie over de dood, past bij een geïndividualiseerde samenleving. Dat is geheid een element”, zegt Recourt desgevraagd.

“Hoewel we daarvoor geen aanwijzingen zien, moeten we uitsluiten dat de toename deels komt omdat alternatieven niet goed voorhanden zijn", vindt Recourt. “Bijvoorbeeld omdat de zorg in de terminale fase niet goed zou zijn geregeld of omdat de verpleeghuizen vreselijk zouden zijn. Al kan het ook een individuele afweging zijn om niet naar het verpleeghuis te willen.”

De christelijke Nederlandse Patiënten Vereniging (NPV), die altijd al kritisch was over euthanasie, maakt zich zorgen over de toename. “De vraag is wat de aanleiding is", zegt Elise van Hoek. “Schiet de zorg in de stervensfase tekort? Is het angst voor de dood? Of ontbreekt steun van de omgeving? Dat zijn volgens ons belangrijke aandachtspunten.”

Draagvlak voor euthanasie neemt toe

In eerder onderzoek worden ook al mogelijke oorzaken genoemd voor de stijging van het sterven door euthanasie. Zo nam het draagvlak voor euthanasie bij de bevolking toe. Huisartsen zijn vaker bereid door te verwijzen als ze zelf geen euthanasie willen verlenen. Er komen steeds meer ouderen. En er sterven steeds meer mensen aan kanker, en minder aan hart- en vaatziekten.

Kanker is relatief vaak een aanleiding voor een euthanasieverzoek: meer dan de helft van de patiënten die euthanasie kregen, leed aan kanker. De afgelopen jaren was er veel discussie over euthanasie bij mensen met een psychiatrische aandoening of met dementie. Zij vormen een veel kleinere groep, waarvan het aandeel licht groeit. Vorig jaar kregen 115 mensen vanwege een psychiatrische aandoening euthanasie, en 215 mensen vanwege dementie.

De meeste mensen met dementie kozen voor euthanasie op het moment dat ze daar zelf nog om konden vragen. Zes mensen konden dat niet, en kregen euthanasie op basis van een verzoek dat ze eerder op papier hadden gezet.

null Beeld brechtje rood
Beeld brechtje rood

Arts moet euthanasie melden bij de toetsingscommissie

Artsen die euthanasie verlenen, moeten aan een aantal regels voldoen. Zo moeten ze ervan overtuigd zijn dat een patiënt vrijwillig voor euthanasie kiest, en dat hij of zij ondraaglijk lijdt door ziekte. Na iedere euthanasie sturen ze een onderbouwde melding aan de Regionale Toetsingscommissie Euthanasie (RTE). De RTE bestaat eigenlijk uit vijftien kleinere commissies van drie mensen (een arts, jurist en ethicus) die elk een deel van de dossiers doen.

Bij de meeste meldingen is zo duidelijk dat de arts zorgvuldig handelde, dat de commissies ze niet bespreken. Een klein deel wordt wel besproken (vorig jaar 490). Als de commissie vindt dat een arts niet aan alle criteria heeft voldaan, dan gaat dat oordeel door naar het Openbaar Ministerie. Het OM voert vaak een stevig gesprek met de arts. Meestal komt het niet tot vervolging: dat kwam sinds de euthanasiewet van 2002 maar één keer voor.

Lees ook:

Conflict tussen OM en euthanasiecommissies: wie bepaalt de regels?

Moeten kwetsbare mensen door de rechter beschermd worden tegen euthanasie? Het OM verzet zich fel tegen de manier waarop het strafrecht door de euthanasiecommissies op afstand wordt gezet, blijkt uit brieven die Trouw heeft ingezien.

In Zwitserland gaat de doodswens van Kees Kentie eindelijk in vervulling

Hagenaar Kees Kentie was vastbesloten: hij wilde sterven. Toen dat in Nederland niet lukte, ging hij naar Zwitserland. Een reconstructie van zijn laatste reis.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden