Zorg op maat

Nieuwe wet zorgt voor onveiligheid in de geestelijke gezondheidszorg. ‘Zo wordt de ggz een afvoerputje’

GGZ-instelling De Woenselse Poort in Eindhoven. De Woenselse Poort behandelt mensen met meervoudige, complexe en langdurende psychiatrische problemen.Beeld ANP

Een nieuwe wet in de geestelijke gezondheidszorg zorgt voor paniek in de klinieken: er moet ineens zorg worden geboden aan mensen die misdrijven hebben begaan. Dat leidt tot onveiligheid, blijkt uit onderzoek van journalistiek platform Investico.

In ggz-instellingen ontstaan ‘structureel onveilige situaties’, omdat de instellingen niet zijn ingericht op patiënten aan wie zij, vanwege een nieuwe wet, zorg moeten verlenen. Daarvoor waarschuwen geneesheren-directeuren, de hoogste psychiaters binnen instellingen. Het gaat om patiënten die soms ernstige misdrijven hebben begaan en flink beveiligd moeten worden. In een enkel geval heeft dit al geleid tot geweld op een ggz-afdeling, zegt Elnathan Prinsen, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Psychiaters (NVvP).

De Wet verplichte ggz (Wvggz), die 1 januari is ingegaan, regelt gedwongen behandeling voor mensen die door een psychische stoornis een gevaar zijn voor zichzelf of anderen. Het doel van de wet is het aantal gedwongen opnames terug te dringen, aangezien dat in Nederland al jarenlang stijgt. De Wvggz zou ‘zorg op maat’ mogelijk maken.

In praktijk leiden de nieuwe regels echter tot grote problemen, blijkt uit onderzoek van Investico, platform voor onderzoeksjournalistiek, uitgevoerd voor Trouw en De Groene Amsterdammer. Nieuw aan de wet is onder meer dat de strafrechter voortaan aan een verdachte zorg kan opleggen in een ggz-instelling. Dat betekent dat in principe iedere strafzaak kan uitmonden in verplichte zorg. Voorheen kon dit alleen wanneer de verdachte volledig ontoerekeningsvatbaar was. De patiënt kwam dan terecht bij de forensische ggz, en niet – zoals nu – bij de reguliere.

Geen behandelopties

Strafrechters hebben verkeerde verwachtingen van de wetsbepaling, zegt geneesheer-directeur Claar Mooij van de noordelijke ggz-instelling Lentis, waar inmiddels vijf personen via de strafrechter zijn geplaatst. “De ggz is gericht op behandeling van een stoornis, niet op verminderen van recidive. Sommige strafrechters zien plaatsing in de ggz echter als een vervangende straf, onder het mom: ‘We kunnen deze mensen ook niet de straat op sturen.’”

Maar geregeld zijn er in de ggz helemaal geen behandelopties voor deze mensen, zeggen geneesheren-directeuren. “Dit zijn mensen die geen behandelbare stoornis hebben, maar wel allerlei problemen veroorzaken”, aldus Remco de Winter, psychiater bij van GGZ Rivierduinen. “Niemand weet wat ze ermee moeten, dus die sturen ze naar de ggz. De ggz wordt zo het afvoerputje van de maatschappij.” Bovendien hebben deze patiënten vaak beveiliging nodig die een reguliere ggz-instelling niet kan bieden. De veiligheid van personeel en medepatiënten is daardoor in gevaar, stelt de NVvP. Deze problemen komen boven op de veiligheidsproblemen waarmee de ggz al kampte vanwege het personeelstekort.

Of-of

De meeste patiënten die de strafrechter probeert te plaatsen, zijn volgens de geneesheer-directeuren beter op hun plek op een forensische afdeling, waar psychiatrische zorg onderdeel is van de straf. Het probleem is echter dat die zorg veel duurder is, en dat die via deze wetsbepaling niet wordt vergoed . “Óf we zetten ze op een reguliere afdeling – met een enorm veiligheidsrisico – óf we zetten ze op een dure forensische afdeling, en dan moeten we zelf voor de kosten opdraaien”, zo schetst Arnoud Jansen van ggz-instelling Dimence het dilemma.

Het ministerie van volksgezondheid laat in een reactie weten dat het “onderwerp recent door enkele instellingen onder de aandacht is gebracht bij het ministerie van volksgezondheid en van justitie en veiligheid”. “We onderzoeken deze signalen en zullen hierover ook het gesprek met betrokken partijen voeren”, aldus de woordvoerder van het ministerie.

Het is slechts een van de gevolgen van de wetswijziging die ongelukkig uitpakt, blijkt uit het onderzoek van Investico. De nieuwe regels veroorzaken verwarring en frustratie bij patiënten, ggz-medewerkers, officieren van justitie en rechters.

Lees ook: 

Wet van de idealen wordt monster van de paradoxen: waarom de wet voor gedwongen behandelingen niet werkt

De Wet verplichte ggz moest gedwongen behandeling voor mensen met ernstige psychische stoornissen beter regelen, maar veroorzaakt in de praktijk vooral frustratie en verwarring. Hoe een idealistische wet een bureaucratisch gedrocht werd.

Verzekeraars willen ggz op de schop nemen

Zorgverzekeraars willen meer ruimte creëren voor mensen met zware psychische klachten. Als het aan hen ligt, gaat de financiering op de schop en is het afgelopen met onnodige medicalisering van psychische problemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden