Corona

Nieuwe virusvarianten in VS en Zuid-Afrika zetten epidemiologen op scherp

Een vrouw in Katlehong in Zuid-Afrika draagt een mondneusmasker.   Beeld AP
Een vrouw in Katlehong in Zuid-Afrika draagt een mondneusmasker.Beeld AP

Nieuwe coronavarianten zorgen voor meer besmettingen en ziekenhuisopnames in Zuid-Afrika en de Verenigde Staten. Epidemiologen en medisch experts waken voor onderschatting van het coronavirus.

Johan van Heerde

“We houden de situatie in Zuid-Afrika en de Verenigde Staten scherp in de gaten”, zei Maria van Kerkhove, een van de belangrijkste epidemiologen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) woensdag. Ze klonk niet alarmistisch maar al wel waakzaam. Ook Van Kerkhove had de cijfers uit deze landen gezien. Cijfers over fors oplopende aantallen coronabesmettingen.

Die toename van infecties valt gelijk met de komst van nieuwe types van de omikronvariant van het virus, de zogeheten varianten BA.4 en BA.5 in Zuid-Afrika en BA.2.12.1 in de Verenigde Staten. Die drie mutaties van het coronavirus lijken nog besmettelijker dan de originele omikronvariant (BA.1) en diens belangrijkste opvolger (BA.2) die hier dominant is.

Niet alleen bij de WHO is er waakzaamheid. Epidemiologen en virologen over de hele wereld concentreren zich op de komst van deze nieuwe subtypes van het virus. De Britse modelleur Christina Pagel voorspelt een redelijke kans op een nieuwe golf aan besmettingen in het VK over grofweg vier tot zes weken.

Voordeel

Of dat echt gebeurt, en in Nederland ook, is onzeker zegt hoogleraar uitbraken van infectieziekten Chantal Bleeker (Radboudumc). Om meer grip te krijgen op de toekomst proberen wetenschappers te achterhalen welk voordeel de nieuwe varianten hebben ten opzichte van hun voorgangers. “Een eerste studie uit Zuid-Afrika wijst bijvoorbeeld uit dat immuniteit opgebouwd na een infectie met de BA.1 variant niet goed beschermt tegen de BA.4 en BA.5 varianten”, zegt Bleeker.

Immuniteit opgebouwd door een vaccinatie lijkt echter beter bestand tegen de nieuwe varianten, en juist in Zuid-Afrika is de vaccinatiegraad met 30 procent veel lager dan in Europa. Dat kan de opmars van het virus in Zuid-Afrika verklaren en maakt het tegelijk ingewikkeld om te voorspellen of deze nieuwe varianten in Europa een voet tussen de deur krijgen.

Bleeker: “Daar komt bovenop dat we hier een recente uitbraak van de BA.2 variant van omikron hebben gehad en in Zuid-Afrika juist van de BA.1 variant. Over de verhouding tussen een doorgemaakte infectie met BA.2 en de vatbaarheid voor nieuwe mutaties is nog minder bekend.”

Toch voorspelt Bleeker dat ook hier infecties vanzelf weer gaan toenemen. “Hoe dan ook neemt onze opgebouwde immuniteit op den duur af en zullen we dan bevattelijker zijn, ook voor deze sub-varianten. Het is niet reëel om te denken dat die aan ons voorbijgaan.” In verschillende Europese landen zijn inmiddels kleine aantallen besmettingen met BA.4 en BA.5 aangetroffen. In Nederland is alleen de BA.5 variant al een keer geregistreerd.

Toename in ziekenhuizen

De grote vraag is of deze nieuwe varianten mensen ook zieker maken, zegt Bleeker. Naar het antwoord speuren wetenschappers nog. In sommige provincies in Zuid-Afrika is een toename van het aantal coronapatiënten in ziekenhuizen te zien, maar die kan mogelijk worden verklaard door de forse toename aan infecties.

Ook in de VS groeit na een maandenlange afname het aantal opnames van coronapatiënten weer, en flink ook met 35 procent sinds half april. Eerste (beperkte) studies lijken te suggereren dat de ‘Amerikaanse’ BA.2.12.1-variant nog iets venijniger is dan de virusmutaties die rondgaan in Zuid-Afrika.

In Nederland neemt het aantal ziekenhuisopnames nog rap af. Eind april werden er dagelijks gemiddeld 50 coronapatiënten opgenomen, ten opzichte van gemiddeld 200 eind maart. Sinds donderdag liggen er minder dan 50 coronapatiënten op de Nederlandse ic’s, voor het eerst sinds september 2020.

Langzaam maar zeker keert de situatie in de ziekenhuizen dus terug naar het oude, ook in het Radboudumc waar Bleeker werkt. Maar de hoogleraar waakt voor onderschatting van het virus. “Ook als nieuwe varianten ons niet meteen zo ziek maken als twee jaar geleden kan het virus zorgen voor ziekteverzuim en opnames onder kwetsbare mensen. Dan ga je snel zien dat zorg weer niet door kan gaan of het inhalen van zorg langer gaat duren.”

Bleeker pleit daarom voor een ambitie om het aantal besmettingen te beperken. “Juist om meer ingrijpende maatregelen te voorkomen is nu inzetten op ventilatie en betere communicatie, bijvoorbeeld over het belang van blijven (zelf)testen, verstandig om een volgende golf af te remmen.” Want die komt er hoe dan ook, zegt ze.

Lees ook:

Coronamaatregelen komen straks in permanente wet, maar waarom is dat nodig?

Minister Ernst Kuipers van volksgezondheid wil de optie om pandemiemaatregelen te nemen blijvend vastleggen in de wet. Wat betekent dat voor de democratische controle door de Tweede Kamer?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden