Basisbeurs

#nietmijnschuld: studenten gaan de straat op tegen leenstelsel

Een studentenprotest op de Dam in 2018, tegen het plan van minister Van Engelshoven om studenten meer rente te laten betalen op studieleningen. Beeld ANP
Een studentenprotest op de Dam in 2018, tegen het plan van minister Van Engelshoven om studenten meer rente te laten betalen op studieleningen.Beeld ANP

Studenten willen de basisbeurs terug, en compensatie voor het leenstelsel. Deze week voeren ze actie in zes studentensteden.

Van dinsdag tot en met maandag voeren studenten door heel Nederland actie tegen het leenstelsel en de gevolgen hiervan. Achtereenvolgens gaan studenten in Groningen, Nijmegen, Zwolle, Utrecht, Amsterdam en Wageningen de straat op.

De actie wordt georganiseerd door vakbond FNV Young & United en de Landelijke Studentenvakbond (LSVb), onder de noemer #nietmijnschuld. De vakbonden willen de basisbeurs terug voor alle studenten. Tot 2015 kregen studenten maandelijks een bedrag uitgekeerd, dat werd omgezet in een gift als ze binnen tien jaar hun diploma haalden. Vanaf 2015 werd het sociaal leenstelsel ingevoerd, waarbij hbo- en wo-studenten het bedrag moesten lenen.

Mocht de basisbeurs terugkeren, dan willen de vakbonden dat deze zogenoemde ‘leenstelselgeneratie’ wordt gecompenseerd. Hun derde en laatste eis is dat de rekening van de basisbeurs en de compensatie niet bij de studenten komt te liggen.

Mislukt experiment

“De meeste politieke partijen zijn het er inmiddels over eens dat het leenstelsel een mislukt experiment is”, zegt LSVb-voorzitter Lyle Muns. “Dat is terug te zien in de verkiezingsprogramma’s: veel partijen willen de basisbeurs terug. Alleen: uit de doorrekeningen van het CPB blijkt dat partijen weinig geld uittrekken voor compensatie van de huidige leenstelselgeneratie. Dat is een probleem, want deze groep heeft flinke schulden opgebouwd. Een kwart van de studenten heeft een schuld van 40.000 euro of meer.”

De vakbonden zouden graag zien dat er weer een beurs komt voor alle studenten. “Dus geen aanvullende beurs, zoals sommige partijen nu willen, afhankelijk van het inkomen van je ouders”, aldus Muns. “Zo maken we studenten afhankelijk van hun ouders.”

Een van de argumenten om het leenstelsel in te voeren was destijds dat de bakker dan niet meer aan de studie van de zoon van de advocaat hoefde mee te betalen, die later veel meer ging verdienen. Maar dat is volgens Muns simplistisch. “Het is niet zo dat wie studeert automatisch veel gaat verdienen. Kijk naar leraren, naar verpleegkundigen. En wie later wel een goed salaris heeft, kan bijdragen aan de staatskas via een progressief belastingstelsel.”

‘Uitpersen als een sinaasappel’

De LSVb verwacht zo’n vijfhonderd studenten bij de demonstraties. “We hebben een maximum in elke stad”, zegt Muns. “Dat is afhankelijk van de plek waar we mogen demonstreren. Als we het maximum hebben bereikt, kunnen studenten zich niet meer aanmelden. De 1,5 meter wordt gewaarborgd en we delen mondkapjes uit.”

Vanuit Den Haag wordt steeds gehamerd op het belang van de kenniseconomie, zegt Muns. “Daar moet je dan ook fatsoenlijk in investeren. De rek is eruit. De afgelopen jaren moesten mensen sneller afstuderen, kwamen er grotere klassen, moest studeren efficiënter: allerlei manieren om het hoger onderwijs uit te persen als een sinaasappel.”

Muns wijst op het rapport van PricewaterhouseCoopers, dat vorige week voorrekende dat universiteiten bijna 900 miljoen euro tekortkomen. “Dat laat zien dat er grenzen zijn. Het roer moet om.”

Frank Lemmers (24), uit Amsterdam. Vijfdejaars student bestuurskunde bij de Universiteit Leiden, en minor politicologie aan de Universiteit van Amsterdam

Frank Lemmens. Beeld
Frank Lemmens.Beeld

“Ik ga protesteren in Amsterdam. Ik ben de eerste van mijn familie die studeert. Mijn vader is buschauffeur, hij heeft hoge vaste lasten, en verdient nu eenmaal geen miljoenen. Mij ondersteunen lukt niet. De aanvullende beurs die ik via Duo krijg, is niet erg hoog. Ik heb nu 60.000 euro schuld.

“Persoonlijk vind ik het heel belangrijk dat iedereen, ongeacht de situatie, schuldenvrij kan afstuderen. Het is nu eenmaal zo in onze maatschappij dat je wel moet studeren om ergens te komen. Dat betekent nu dus ook je automatisch in de schulden steken. Wat mij betreft hoort dat niet, onderwijs hoort juist een emancipatiemotor te zijn.

“Met mijn studie is het logisch als ik later bij de overheid ga werken, of een politieke partij. Maar omdat ik autistisch ben en dus een arbeidsbeperking heb, maak ik me dubbel zorgen over mijn kansen later. Het zorgt voor onzekerheid: 60.000 euro is niet niks. Ik ga daardoor ook aan mezelf twijfelen: heb ik de goede keuze gemaakt qua studie? Doe ik er niet veel te lang over? Dat maakt de situatie er niet makkelijker op.”

Maaike Wind (39), uit Groningen. Studeerde culturele antropologie aan de Universiteit Utrecht, en master journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen

Maaike Wind. Beeld
Maaike Wind.Beeld

“Ik studeerde in 2006 af, dus ik kreeg nog een basisbeurs. Maar voor vier jaar, dus voor mijn tweede studie heb ik flink geleend. Ik was naïef, net als studenten nu. Ze horen dat de rente laag is, het de beste lening is die je kunt nemen, uiteindelijk vind je een baan waarmee je het terug kunt betalen. Er wordt gedaan alsof het niet erg is.

“Maar als je ouder wordt, merk je plots dat de schuld wel degelijk meetelt. Bij een hypotheek aanvragen bijvoorbeeld. Ik had een studieschuld van op z’n hoogst 52.000 euro. In 2019 besloot ik die zo snel mogelijk af te lossen en twee jaar op bijstandsniveau te leven. Om mijn verhaal te delen opende ik – met enige nervositeit – de blog #fuckdiestudieschuld. Afgelopen december deed ik de laatste overboeking.

“Ik krijg zoveel berichtjes van mensen die in nood zitten, op wie die schuld drukt. En waar ouders en partner soms van niets weten. Ik hoor de studenten nu zeggen, chill, ik heb 35 jaar om de lening af te lossen. Toen ik studeerde was dat 15 jaar. Ze begrijpen het verkeerd; je zit nu dus je hele werkzame leven aan die schuld vast. Ik vind het terecht dat studenten demonstreren en de basisbeurs terug willen. Ze zouden ook beter moeten worden voorgelicht over de gevolgen van zo'n schuld.”

Lees ook:

Het mbo en hoger onderwijs komen een miljard tekort, vooral de universiteit komt moeizaam rond

Er zijn miljoenen euro’s extra nodig om de kwaliteit van het mbo, hbo en wo op peil te houden. Dat blijkt uit onderzoek in opdracht van het ministerie van onderwijs.

Vormt het leenstelsel écht zo’n grote belemmering voor studenten?

De tegenstanders van het leenstelsel zeggen dat het jongeren belemmert in de kansen voor de toekomst, het klassensystemen in de hand werkt, en het geld niet wordt geïnvesteerd in het onderwijs zoals beloofd. Kloppen deze argumenten?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden