AnalyseCoronaprotesten

Niet op het Malieveld, niet op het Museumplein. Dan maar demonstreren op het Pinkpopterrein?

Een anti-lockdowndemonstrant tijdens de betoging op 30 mei in Den Haag. Beeld EPA

In de grote steden worden demonstraties voor meer bewegingsvrijheid verboden. Wordt hier de Grondwet geschonden? Hoogleraar bestuursrecht Wim Voermans wijst op de organisatorische gebreken van de manifestaties.

Het is een bizarre paradox: in Den Haag, Maastricht en Amsterdam hadden mensen dit weekend willen demonstreren tegen de coronamaatregelen, maar het zijn diezelfde maatregelen die hen het demonstreren onmogelijk maken. De demonstraties hebben te veel weg van een evenement, vindt de rechter in Den Haag en met hem de veiligheidsregio’s Amsterdam-Amstelland en Zuid-Limburg.

Daarbij zijn evenementen tot 1 september verboden. In Den Haag zouden dj’s Jean en Paul Elstak optreden, evenals zanger Ernst Jansz. De artiesten die zich voor Den Haag hadden aangemeld, werden ook op het Museumplein verwacht. De vele voorbijgangers daar zouden, hongerig naar een eindelijk weer eens verzetje, zich zomaar bij de demonstratie kunnen aansluiten, vreesde de veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland. Voor de demonstratie ‘Let’s Dance, Fuck de 1,5 meter’ van de actiegroep Democratie van het Volk, met zo’n titel misschien niet verwonderlijk, gold in Maastricht hetzelfde.

“Op geen enkele wijze laat u blijken hoe u een manifestatie van deze omvang veilig en met inachtneming van geldende wet- en regelgeving kan laten plaatsvinden op deze korte termijn”, schreef burgemeester Halsema aan de organisatoren van de Amsterdamse demonstratie, waarschijnlijk de actiegroep ‘Virus Waanzin’, die eerder de demonstratie op het Haagse Malieveld initieerde die vrijdag verboden werd. Op de valreep probeerden ze het in Amsterdam. De driehoek is er niet van overtuigd ‘dat er enkel sprake is van een demonstratie zoals bedoeld in de Grondwet.’

Of het verstandig was van de actiegroepen om de demonstraties tegen de coronamaatregelen op te tuigen met poppodia en muzikanten, is de vraag. Tegelijkertijd is het juist de vorm van de demonstratie die het verzet illustreert: we willen weer kunnen dansen, ons in groepen kunnen bewegen zonder beboet te worden. 

Daarachter sluimert natuurlijk de veel breder gedragen onvrede over de bezoekverboden in verpleeghuizen, de dreigende faillissementen, de gesloten onderwijsinstellingen en de molensteen van maatregelen om de nek van de horeca. Valide punten, waarvoor het recht op demonstratie moet kunnen gelden. Maar hoe dan?

Black Lives Matter

“Demonstreren kan”, zegt hoogleraar bestuursrecht Wim Voermans, “maar het probleem bij deze manifestaties was dat die georganiseerd werden door een groep waarvan nog maar weinig bekend is en waarbij ook vragen bestaan over de organisatiegraad. Het is, als je op Facebook kijkt, wel een heel bont, divers gezelschap; kikkers in een kruiwagen, die door de burgemeester waarschijnlijk niet als één club kunnen worden aangesproken op hun orde. Waren ze anders, beter georganiseerd, dan was de opkomst ook beter te voorspellen geweest en was het waarschijnlijk een ander verhaal geworden. En dat kan natuurlijk ook nog komen.”

Kleinschaliger protest tegen de coronamaatregelen, met rondrijdende en toeterende auto’s, werd vorige maand in Utrecht toegestaan. Ook een demonstratie van driehonderd man in Den Haag kon toen doorgaan maar liep uiteindelijk wel uit op tachtig arrestaties. Anti-racismedemonstraties van Black Lives Matter trokken begin juni in Den Haag 1500 demonstranten. Vandaag werden er 2000 verwacht maar dat werden er maar enkele honderden.

Te groot om beheersbaar te houden

Zondag had ‘Virus Waanzin’ met tienduizend man op het Haagse Malieveld hebben willen staan. Op het Amsterdamse Museumplein werden 5000 mensen aangekondigd, maar de veiligheidsregio verwachtte er veel meer, onder wie de hooligans die zich ook al voor Den Haag hadden gemeld. De Facebookgroep waarin de demonstratie gedeeld werd, telt zo’n 160.000 leden, ook een indicatie voor de opkomst. “De politie acht de kans reëel dat uw demonstratie veel meer dan 5000, mogelijk zelfs meer dan 10.000 personen zal aantrekken, terwijl onvoldoende duidelijk is hoe u dat met beheersmaatregelen zoals een ordedienst in goede banen wilt leiden”, schrijft de Amsterdamse burgemeester.

Het protest tegen de coronamaatregelen lijkt te groot geworden om demonstraties beheersbaar te houden binnen de mogelijkheden van de maatregelen die verspreiding van corona moeten tegengaan. De vergelijking met de anti-racismedemonstraties gaat niet helemaal op, want die zijn toch nog (afgezien van de verkeerd ingeschatte demonstratie op de Dam waar waarschijnlijk tienduizend mensen aanwezig waren) kleinschaliger, en daarmee beter coronaproof te organiseren. “Bovendien waren die wel goed georganiseerd", zegt Voermans, “en als groep aan te spreken op hun gedrag tijdens de demonstratie.”

Moet dan niet gezocht worden naar een andere locatie, eentje waar meer mensen veilig, op anderhalve meter van elkaar, toegelaten kunnen worden? “Neem het terrein van Pinkpop", zegt Voermans. “Maar dat vinden de demonstranten misschien te afgelegen. Ze willen wel gezien worden natuurlijk.”

Lees ook:

‘Rellen Hoorn doelbewust uitgelokt’

Bij een demonstratie tegen een standbeeld van Jan Pieterszoon Coen in Hoorn zijn vrijdagavond ongeregeldheden uitgebroken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden