Menselijk gedrag

Niet gek dat dit weekend de kroegen vol zaten, ondanks corona

Eén van de vele coronamemes die via het internet de wereld overgaat.Beeld Trouw

Geen wonder dat de kroegen dit weekend nog gewoon vol zaten, stellen gedragspsychologen. Het ontbrak aan leiderschap.

‘Je grootouders werden opgeroepen voor een oorlog’, luidt de tekst op een van de vele corona-memes die via internet de wereld overgaan. ‘Jij wordt opgeroepen om op de bank te blijven zitten. Je kúnt het!’

Niet iedereen, zo bleek. Wie zaterdagavond een wandeling maakte door de Amsterdamse Jordaan, zag dat het gros van de barkrukken bezet was. Dertigers voerden verhitte gesprekken boven glazen bier en koppels met grijze haardossen prikten een vorkje in de restaurants. Ook in de rest van Nederland gingen mensen dit weekend vrolijk uit.

Niet zo vreemd. De Amsterdamse burgemeester Halsema moedigde vrijdag nog mensen aan om, ‘als je gezond bent’, gewoon naar de kroeg te gaan en ook het RIVM vond feestjes met minder dan honderd mensen niet zo’n slecht idee. “Ik miste duidelijkheid over de omgang met het coronavirus en ook de collectiviteit werd niet aangejaagd”, stelt Rick van Baaren, hoogleraar gedragsverandering aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. “En in een crisis als deze zijn die twee zaken van cruciaal belang. Een beroep op je eigen verantwoordelijkheid zaait alleen maar verwarring. In tijden van corona zijn we geen zelfredzaam en nuchter volkje.”

Urgentie

Het besluit dat het kabinet zondag nam, dat onder meer horecazaken, scholen en sportscholen dicht moeten, vindt Van Baaren wél een sterke zet. “Het benadrukt de urgentie van het probleem. Maar we zijn er nog niet. De bevolking moet het gevoel krijgen dat we hier met z’n allen de schouders onder moeten zetten. Het idee van: het wordt de hel, maar samen kunnen we deze pandemie overwinnen.”

Geen simpele klus, stelt Van Baaren. “Landen als China en Taiwan zijn veel collectivistischer ingesteld dan wij. Voor saamhorigheid is sterk leiderschap nodig. Denk aan de ‘Battle of Britain’-toespraak van Winston Churchill. Nog belangrijker dan de maatregelen zelf is de communicatie van de besluiten. Er mag best een beetje angst in.”

Psycholoog Martin Appelo, die 28 boeken schreef over menselijk gedrag, is benieuwd naar de invloed van de nieuwe maatregelen. “Voor psychologen is corona heel interessant. Het is één groot veldexperiment. Alleen zonder gevaar is de mens een redelijk wezen. Maar hebben we te maken met een onbekende vijand zoals het coronavirus, dan vallen we terug op het irrationele oerwoud in ons brein. Je ziet nu hoe dun het laagje redelijkheid is.”

Zelfbeschikking

Tot zondag zag hij een splitsing in de samenleving. Een deel van de bevolking ging voor het collectief en bleef binnen, een houding die volgens hem te maken heeft met gevoel voor saamhorigheid. “Een andere groep, vooral afkomstig uit stedelijke gebieden, gaat voor het individu. Die denkt: een klein deel van de bevolking is kwetsbaar, waarom moeten wij daaronder lijden? Er waren ook vóór het weekend al deskundigen die het ontraadden, maar onder het mom van ‘wij bepalen zelf wel wat wijsheid is’, gingen zij gewoon naar de bioscoop en de kroeg. Dat zijn mensen die hoog scoren op zelfbeschikking en autonomie.”

Maar de meeste mensen volgen de meerderheid, zegt Appelo. “Slaat een ander aan het hamsteren, dan jij ook. En bleven al jouw vrienden binnen, dikke kans dat jij de deur ook niet meer uitging. Bij stress zijn we geneigd de groep te volgen, sociale druk wordt dan krachtiger.”

En nu? “Ik vermoed dat het grootste deel van Nederland zich zal conformeren aan de orders van de overheid. Nu onze politici sterker leiderschap tonen en de druk opvoeren, raakt de bevolking ervan doordrongen dat het coronavirus een serieuze zaak is.”

Lees ook:

Het coronavirus raakt óók jonge, relatief gezonde personen

Buitenlandse sterftecijfers laten zien dat vooral ouderen kwetsbaar zijn. Nederlandse cijfers wijzen erop dat jongeren ook gevaar lopen.

Verhongeren gaan we niet, maar supermarkten hanteren wel limieten

Distributiecentra liggen vol met bakproducten, soep en pasta. Het vervoeren van die levensmiddelen naar de supermarkten,dát is de uitdaging.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden