Drugsatlas

Niet alleen in Amsterdam zijn drugs een probleem

De opbouw van heroïne. Beeld Sander Soewargana

In opdracht van burgemeester Femke Halsema liet een rapport zien hoe wijdvertakt de drugscriminaliteit in Amsterdam is. Maar er zijn meerdere brandhaarden in Nederland. Een overzicht.

Amsterdam

De hoofdstad is vooral de Nederlandse ‘marktplaats’ voor drugs. De toerist en niet-Amsterdammer bezoekt de stad vaak met het plan een jointje of een pil te nemen in de shops of via de handel op straat en via internet. Amsterdam is niet de enige plek met dancefeesten waar een deel van de bezoekers regelmatig een pilletje gebruikt, maar de stad heeft wel een hoge concentratie van dit soort feesten.

In Amsterdam bieden verschillende personen uit de ‘bovenwereld’ assistentie aan drugscriminelen, bijvoorbeeld makelaars of notarissen die de aankoop van vastgoed mogelijk maken en wegkijken wanneer er ineens grote contante bedragen op tafel komen.

Amsterdam was het werkterrein van de oudere generatie drugshandelaren, die niet terugschrok voor economische criminaliteit, afpersing en liquidaties. Maar de rol van Willem Holleeder is al jaren uitgespeeld. In de nieuwe ‘top’ zit ook een groep handelaren uit de omgeving van Utrecht. Onder hen Ridouan T., volgens justitie de spin in het web in de grote drugszaak die nu loopt en waarin zijn ‘lagere personeel’ inmiddels voor de rechter staat. Ook deze groepen werken veel in Amsterdam, zoals blijkt uit liquidaties in de hoofdstad. Voor hun werkzaamheden hebben ze een hele serie personeel nodig, jongeren die vaak worden geworven uit kwetsbare groepen zoals verstandelijk beperkten of illegalen. Maar volgens het rapport over drugs

criminaliteit dat eerder deze week verscheen, houdt ook een groeiend aantal – hoeveel precies is niet bekend – tieners uit de middenklasse en hoger zich bezig met zaken als dealen en drugs rondbrengen.

In de productie van drugs speelt Amsterdam een veel kleinere rol. Alleen het ‘wassen’ van coke, het terugwinnen uit bijvoorbeeld spijkerbroeken waarin de drug wordt gesmokkeld, gebeurt deels in de hoofdstad. Het is een proces waarbij gevaarlijke zuren worden gebuikt. De softdrugs voor de coffeeshops in Amsterdam komt deels uit de rest van Noord-Holland, de pillen zullen overwegend uit het zuiden van het land komen.

De structuur van cocaïne. Beeld Sander Soewargana

De Rotterdamse haven

Ananassen, bananen: fruit dat snel door de douane moet is voor drugssmokkelaars een ideale dekmantel. In de Rotterdamse haven werd vorig jaar een record van 19.000 kilo aan cocaïne gevonden. De straatwaarde is honderden miljoenen euro’s. De afzenders zitten doorgaans in Zuid-Amerika, het continent van waaruit veel schepen grote ladingen vervoeren naar Europa.

Opvallend is de opkomst van een Albanese misdaadgroep die een complete coke-transportlijn heeft opgezet. Maar ze zijn niet de enigen – anders dan in bijvoorbeeld Italië is de Nederlandse drugsmaffia zeer veelkleurig en daardoor moeilijk te vatten. De verschillende partijen leveren hun cocaïne onder andere aan Amsterdam, maar ook aan de rest van het land, en bovendien is een deel weer bedoeld voor doorvoer naar bijvoorbeeld elders in Europa. De Rotterdamse haven concurreert ook op dit vlak met de collega’s in Antwerpen.

Ook de havens van Vlissingen en IJmuiden zijn het doelwit van smokkelaars, maar het gaat om veel kleinere partijen. In Rotterdam gaat het om grote partijen geld waarmee ook havenpersoneel kan worden omgekocht. De afgelopen jaren werden verschillende douaniers aangeklaagd voor corruptie.

Rotterdam heeft in samenwerking met douane, justitie en opsporingsdienst FIOD een speciaal team opgetuigd om smokkel in de haven tegen te gaan. Het ‘Harc’ (hit-and-run-cargo) kan met enige regelmaat een succes melden. Dit jaar werd 1500 kilo cocaïne gevonden onder een nieuwe dekmantel: containers met boomstammen, onderweg van Suriname naar Bangladesh. Het is echter de vraag of bij deze vangsten ook de opdrachtgevers worden opgespoord.

De smokkelaars worden bovendien steeds inventiever. Een technologische vernieuwing zoals het ‘track and trace’-systeem op containers zetten ze in om snel hun eigen containers met smokkelwaar uit de haven te halen. Dat scheelt weer het omkopen van een douanier die vroeger die container eruit moest plukken. Meer aandacht voor corruptie, bijvoorbeeld bij het aannemen van havenpersoneel, werd dit jaar dringend aangeraden door onderzoekers van de plaatselijke Erasmus Universiteit. Op hun aanraden gaat burgemeester Ahmed Aboutaleb vooruitgeschoven posten organiseren in de landen waar de meeste drugs vandaan komen, zoals Peru en Venezuela.

En waar blijven alle drugs die in Brabant en elders worden geproduceerd voor de buitenlandse markt? Onderzoekers concludeerden dit jaar dat de Rotterdamse douane zich vooral richt op de cocaïne in de containers die binnenkomen, en zo de export dreigt te vergeten. Het is een blinde vlek die niet alleen Rotterdam treft, maar ook de vliegvelden en de grens van Nederland met de buurlanden.

De structuur van amfetamine. Beeld Sander Soewargana

Brabant

Noord-Brabant is al jaren koploper in de productie van harddrugs, vooral xtc en amfetamine (speed) wordt er op grote schaal geproduceerd. De drugscriminelen publiceren hun jaarcijfers niet, maar het aantal afvaldumpingen, jaarlijks honderd stuks, is er veel groter dan in de rest van het land.

De omzet aan synthetische drugs is niet precies bekend, een schatting – van de Tilburgse hoogleraar Pieter Tops die ook het rapport over Amsterdam schreef – komt neer op 19 miljard. Dat is per jaar en voor het hele land, het gros komt vanuit Brabant. Die schatting is gebaseerd op ‘veldwerk’ en ligt aanzienlijk hoger dan officiële schattingen van bijvoorbeeld statistiekbureau CBS.

Zuid-Nederland ligt uiteraard dichtbij landen als Frankrijk en Duitsland, mogelijke afzetmarkten voor drugs. De smokkelcultuur van vroeger in Brabant wordt ook wel eens als genoemd als reden voor de sterke positie van deze provincie op de drugsmarkt. De Zuidelijke gemeenten hebben, net als hun collega’s aan de rand van Duitsland, te maken met drugstoeristen, wat hen ook aantrekkelijk maakt voor de leveranciers van harddrugs.

De oostelijke eenheid van de Brabantse politie, opererend vanuit onder meer Eindhoven en Den Bosch, treft relatief de meeste dumpingen aan. Volstrekt krachteloos is de Brabantse politie niet: drie jaar terug ving ze drie grote producenten van chemische drugs. Die opereerden vanuit Brabant, maar hadden ook elders filialen. Er zijn regelmatig invallen bij de labs, maar het is de vraag of daarmee ook de grootste drugshandelaren worden gevangen. Juist omdat de risico’s zo groot zijn voor de handelaren, zijn hun winstmarges ook aanzienlijk: ze houden er zelf volgens de schatting van Tops jaarlijks miljarden aan over.

Amsterdam is nog steeds koploper als het gaat om drugsliquidaties, maar Brabant werd vorig jaar ook opgeschrikt door verschillende dodelijke afrekeningen, vermoedelijk vanwege drugshandel. Brabant mag dan het meest worden genoemd als xtc-producent, het naastgelegen Zuid-Limburg komt aardig in de buurt als het gaat om afvaldumpingen die wijzen op de productie van synthetische drugs. 

De structuur van MDMA. Beeld Sander Soewargana

Gelderland

Het lijkt erop dat de zuidelijke xtc-fabrikanten hun activiteiten verplaatsen naar boven de grote rivieren. Zo voerden de drie drugsproducenten die drie jaar terug in Brabant werden aangehouden, ook een filiaal in Geldermalsen. De laatste jaren kwamen er steeds meer meldingen van drugslabs ook in Gelderland. Tussen 2014 en 2018  verviervoudigde het aantal drugsdumpingen in de provincie. Dit jaar werden twee mannen aangehouden in de buurt van Nijmegen die worden verdacht van het runnen van een ‘pillen-postorderbedrijf’ waarmee ze xtc aanboden.

Schiphol

Bolletjesslikkers waren begin deze eeuw een van de grootste euvels voor de luchthaven nabij Amsterdam. Dat was in de tijd van de sterke opkomst van de cocaïnemarkt, met producenten in Zuid-Amerika. Verscherpte controles, ook op bijvoorbeeld de vliegvelden van de Antillen, lijken die trend te keren. Maar dit jaar werden twee medewerkers van Schiphol aangehouden omdat ze jarenlang grootscheepse drugssmokkel zouden hebben gefaciliteerd. De douane moet op Schiphol overigens ook extra aan de bak omdat in luchtpostpakketten pillen zijn verstopt.

Kleine vliegvelden

Budel (Brabant), Teuge (Gelderland) en Arnemuiden (Zeeland): de elf kleinere vliegvelden zijn dan misschien niet verantwoordelijk voor de grootste smokkel van drugs, maar de Marechaussee maakte vorig jaar bekend zich ernstig zorgen te maken omdat hier veel minder controle is. Een ideale plek dus voor de smokkel van drugs. Zo werd twee jaar terug op Teuge een partij cocaïne onderschept op weg van Engeland naar Duitsland. Maar de douane is niet altijd op volle sterkte aanwezig op deze plekken.

De rest van Nederland

Zonder vraag naar verdovende middelen was er geen drugscriminaliteit, en daarom spelen ook de gebruikers een rol in het systeem. Die concentreren zich weliswaar in de grote steden maar ook elders in het land zijn er kringen, zoals sommige delen van het uitgaanscircuit waarin drugsgebruik als normaal wordt gezien. Hennepkwekerijen zijn in elke provincie te vinden. De laatste Drugsmonitor constateerde een daling in het aantal opgerolde kwekerijen. Maar mogelijk verplaatsen telers hun werk naar de buurlanden.

Buiten Nederland

Een deel van de grootverdieners in de drugshandel opereert inmiddels vanuit het buitenland. Genoemd worden onder andere Marokko, Spanje en Suriname. Maar ook Dubai, de plek waar de vermeende topcrimineel Ridouan T. zich zou bevinden. Justitie jaagt al meer dan een jaar op hem en heeft een stevige beloning beloofd voor de gouden tip. Deze verdachten hebben blijkbaar het geld om uit de klauwen van justitie te blijven. Een deel van hun inkomsten steken ze weer in nieuwe criminele projecten, ook in Nederland.

Lees ook:

Amsterdam walhalla voor drugscriminelen

Het was een ongekend kritisch rapport dat Pieter Tops en Jan Tromp schreven over de aanpak van de drugshandel in Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden