Social distancing

Niemand wil meer afstand houden: ‘Omdat anderen het verwaarlozen, doe jij het ook’

Op maandagmiddag in Nieuwegein is er niks aan de hand.  Beeld Werry Crone
Op maandagmiddag in Nieuwegein is er niks aan de hand.Beeld Werry Crone

De wil om afstand te houden ebt weg nu de druk op de ziekenhuizen afneemt en de maatregelen verder versoepelen. Hoe zijn mensen nog te motiveren?

Op het zonovergoten plein naast het winkelcentrum in Nieuwegein is aan niets te merken dat het een maandagmiddag in coronatijd is. Na het regenachtige weekend zitten de terrasjes weer vol. Kleine en grote groepen dartelen door het winkelgebied, of eten een ijsje op een van de houten bankjes. Afgezien van pijlen die looproutes aangeven en stickers op de grond met de vriendelijke doch dringende tekst ‘Fijn dat je er bent, houd je ook 1,5 meter afstand?’, lijkt het een dag als ieder ander.

“Die stickers zie ik niet eens meer”, zegt de 17-jarige Bart. Hij staat midden op het plein, omringd door zijn zevenkoppige vriendengroep die na een halve lesdag zijn blijven hangen. Aanvankelijk was hij wel gemotiveerd om anderhalve meter afstand te houden, zoals het RIVM adviseert, maar nu niet meer. “In het begin waren de regels heel strikt, maar die worden nu steeds losser. We gaan weer naar school en mogen ook weer dicht op elkaar sporten, bijvoorbeeld.”

Bovendien is iedereen blij elkaar weer te zien, zegt Siddarth, 16 jaar. “Je ziet je vrienden na bijna drie maanden weer. We willen niet bewust de regels breken, maar het sluipt erin. We hebben behoefte aan sociaal contact.”

Met de angst neemt ook de motivatie af

De aanvankelijke discipline van Nederlanders om afstand te houden en zo veel mogelijk thuis te blijven, lijkt met de dag te verslappen. Die motivatie valt of staat bij een aantal factoren, zegt Arie Dijkstra, hoogleraar gedragsverandering- en beïnvloeding. ‘Het eigen hachje redden’ is volgens hem de grootste drijfveer: “In het begin was de angst om besmet te raken voor jezelf en naasten veel groter. De realiteit van de pandemie werd massaal gevoeld: er zou zich een ramp voltrekken als men de RIVM-maatregels niet zou volgen.”

Nu de druk op de ic’s afneemt en het aantal besmettingen stabiliseert, neemt die angst af. En daarmee ook de motivatie om de adviezen op te volgen, zegt Dijkstra. In het heetst van de crisis, eind maart, werden er ruim zevenhonderd mensen per dag in het ziekenhuis opgenomen. Begin deze maand zijn dat er nog ongeveer tien.

De groep tieners is dan ook niet bang om ziek te worden. En als iemand verkouden wordt, zeggen ze dat meteen tegen elkaar, aldus de 16-jarige Senna. “Maar voor anderen moet je wel voorzichtig zijn.” Daarom houdt de vriendengroep van elkaar geen afstand, maar wel van anderen, zoals vreemden op straat. En misschien nog belangrijker: van oudere familieleden. Senna: “Ik wil niet dat mijn opa het krijgt, dus ik ga niet meer bij hem op bezoek. Ik ben banger voor hem dan voor mezelf.”

Boze traan

De angst voor corona is niet bij iedereen verdwenen. Een paar meter van het drukke plein verwijderd, zit een oude mevrouw in een scootmobiel verholen in de schaduw. Petronella Ravenstijn, 79 jaar, is niet te spreken over de drukte op straat en in de supermarkt. Ze heeft bronchitis en maakt zich zorgen. Haar dochter komt elke week langs, maar durft haar niet te knuffelen. Af en toe gaat de vrouw naar buiten om een luchtje te scheppen. “Als ik dan hier op het plein of in de supermarkt kom, word ik zo vreselijk woedend”, zegt ze, terwijl ze haar bril afzet om een boze traan weg te vegen.

“Als je zelf niet bang bent om besmet te raken, moet de loyaliteit naar de samenleving groot genoeg zijn”, zegt Dijkstra. Maar het belang van de medemens staat verder van iemand af, aldus de gedragspsycholoog. En na weken thuiszitten wordt het offer voor mensen steeds groter. “Als je onderneming verliezen lijdt en je niet bang bent voor besmetting, is de motivatie natuurlijk ver te zoeken.”

Ten slotte kan controle van buitenaf mensen tot de orde roepen. “Dit kan bijvoorbeeld door boetes, maar iemand aanspreken op zijn of haar gedrag werkt nog altijd het best. En als iedereen om je heen de regels wél naleeft, werkt dat ook als een vorm van sociale controle.”

Binnen de schooldeuren houdt de groep tieners dan ook heilig de anderhalve meter aan, zegt Bart. “Er heerst daar een strengere sfeer. Je zit in de klas uit elkaar en docenten houden toezicht. Maar hier op straat gaat niemand er iets van zeggen. En omdat mensen om je heen het verwaarlozen, doe jij het ook sneller.”

Lees ook:

Het is even wennen op het terras, met slechts één gesprekspartner. Maar het mág weer

Ze zijn weer open, sinds vanmiddag 12 uur. Maar was het er ook gezellig? Veel terrasbezoekers zaten wat verstijfd op hun stoel, met slechts één gesprekspartner tegenover zich. Maar het belangrijkste: het mócht weer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden