IS-gangers

Nederland zet zich schrap voor terugkeer IS’ers na Turks dreigement

Beeld REUTERS

Ankara waarschuwt Europa: maandag zetten we jullie IS-strijders en hun familie op het vliegtuig. Om hoeveel Nederlandse strijders het zou gaan, is niet bekend. 

Turkije heeft het debat over het lot van Nederlandse IS-gevangenen op scherp gezet. Vanaf maandag begint Turkije met het terugsturen van buitenlandse IS-strijders en hun familieleden, kondigde de Turkse minister van binnenlandse zaken Soylu aan. “Turkije is geen hotel”, zei hij eerder deze week.

Het land zal zich daarbij niets aantrekken van het feit dat sommige Europese landen het paspoort van ‘hun’ IS-strijders hebben ingetrokken, vooral Nederland en Groot-Brittannië.

Het is de vraag of Ankara na het weekend echt doorzet of ‘slechts’ de druk opvoert. De Turken vinden dat Europa hen opzadelt met het probleem van de duizenden voormalige Europese IS-strijders. Hoeveel Nederlandse strijders mogelijk uit Ankara of Istanbul op Schiphol zullen aankomen, is niet bekend. Het kabinet studeert er op. “We staan in nauw contact met de Turkse autoriteiten”, aldus premier Rutte vrijdag.

‘Stinkende best’

De premier benadrukte dat het Nederlandse standpunt desondanks recht overeind staat: IS’ers moeten berecht worden in de regio waar ze hun misdaden hebben begaan. “Ik heb ze liever niet hier. Komen ze toch, dan hebben we ons daartoe te verhouden”, aldus de premier. Hij gaat er in ieder geval ‘zijn stinkende best’ voor doen dat deze mensen geen gevaar opleveren voor de samenleving. 

De premier wees erop dat al eerder Nederlanders uit IS-gebied zijn teruggekeerd en hier berecht. Ook zitten de meeste Nederlanders in kamp Al-Hol, in een gebied dat nog in Koerdische handen is. Nederland heeft altijd geweigerd zelf gevangen genomen landgenoten uit Syrië op te halen, ondanks internationale druk.

De pogingen om Nederlandse IS-strijders door Irak te laten berechten, verlopen volgens Rutte moeizaam. “Een stap vooruit, een stap achteruit.” Het is de vraag hoe realistisch deze wens nog is. Irak liet onlangs weten geen geld, middelen en rechtsmacht te hebben voor zaken tegen duizenden buitenlanders. Het land heeft de handen vol aan de eigen IS’ers.

Rutte nam als premier afstand van zijn partijgenoot en Kamerlid Yeşilgöz. Die vindt dat Nederlanderse IS’ers ‘desnoods de doodstraf’ zouden moeten krijgen, mochten ze toch in Irak worden berecht. “Dat is geen kabinetsbeleid”, zei Rutte. Ook minister Blok van buitenlandse zaken benadrukte dat Nederland ‘altijd en overal’ tegen de doodstraf is.

‘Nieuwe ramspoed’

De kwestie van de mogelijke terugkeer van grote aantallen Europese IS’ers en hun gezinsleden staat op scherp sinds de Turkse invasie in Noord-Syrië begin oktober. Koerdische troepen bewaken de meeste gevangenkampen in die regio, maar hebben nu de handen vol aan de strijd tegen de Turken. Volgens Koerdische strijdgroepen wacht Europa ‘een golf’ van terugkeerders, tenzij het de Turken tot de orde roept. De Turken beschuldigen op hun beurt de Koerdische YPG ervan hun gevangenen expres vrij te laten. Ankara zegt inmiddels al weer 287 mensen te hebben opgepakt in Noord-Syrië.

Het dreigement van de Turken kan voor Europa niet als een verrassing komen, al wilde Rutte hierover niets kwijt. Zo zei president Erdogan eerder al: “Zij die naar het land van hun nationaliteit kunnen teruggaan, zullen we terugsturen, mits die landen het goedkeuren.” De Turkse invasie in Syrië was toen één week oud. Erdogan gaf ook cijfers: in Turkse gevangenissen zitten rond de 5500 buitenlandse gevangenen met een IS-link. Onder hen zijn Nederlanders.

Turkije heeft al 7600 mensen uit 102 landen om die reden ‘gedeporteerd’. In deportatiecentra zitten nog eens 851 personen op uitzetting te wachten. “Wij vluchten nooit voor onze verantwoordelijkheid”, zei Erdogan. “Zoals we willen dat ze ons niet nogmaals dwarszitten, zo willen we ook niet dat ze de rest van de wereld en vooral Europa nieuwe rampspoed zullen brengen.”

Het is nog onzeker wat er gebeurt met de twee IS-vrouwen en hun kinderen die zich onlangs op een Nederlandse diplomatieke post in Turkije melden. Nederland ontnam een van hen kort daarvoor de Nederlandse nationaliteit. Premier Rutte denkt niet dat Ankara mensen ‘zonder papieren’ op het vliegtuig zal zetten. Als er IS-strijders naar Nederland komen, dan wacht hun berechting. Het OM heeft veel zaken in voorbereiding.

Met een bijdrage van Melvyn Ingleby

Lees ook:

VVD vindt de doodstraf voor Nederlandse IS’ers acceptabel

De VVD vindt het acceptabel dat Nederlandse IS-strijders in het uiterste geval de doodstraf krijgen, mochten ze in Irak worden berecht. Deze uitspraak van Tweede Kamerlid Dilan Yeşilgöz zorgt voor grote verbazing bij andere partijen.

Twee Syriëgangers melden zich in Ankara, één is net geen Nederlandse meer

Twee Syriëgangers hebben zich woensdag gemeld bij de Nederlandse ambassade in het Turkse Ankara. Ze willen terug naar Nederland. Daar wacht hen vervolging voor terroristische misdrijven.

Wat moet er gebeuren met de Syriëgangers? Deze opties heeft het kabinet

Terughalen, in Irak berechten of het risico op ontsnapping nemen? De coalitie ruziet over het lot van de Syriëgangers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden