Superburgemeesters

Nederland wordt op dit moment bestuurd door 25 ‘oorlogsburgemeesters’

Mensen op straat in het centrum van Den Haag . Vanwege Het coronavirus is de horeca en sommige andere winkels dicht vandaar is het niet druk op straat.foto: Beeld Arie Kievit

De 25 ‘oorlogsburgemeesters’ hebben momenteel de knuppel in handen. De rest moet vooral de administratieve taken op het gemeentehuis bewaken.

Hoewel Nederland 355 gemeenten telt, is het dagelijks bestuur sinds maandag in handen van 25 ‘oorlogsburgemeesters’. De positiever ingestelden spreken liever van ‘superburgemeesters’, maar de praktijk is hetzelfde. Alle maatregelen die te maken hebben met de bestrijding van het coronavirus en met maatregelen op het gebied van de openbare orde, zijn in handen van de voorzitters van de 25 zogenaamde veiligheidsregio’s, die sinds 2010 bestaan. Dan gaat het doorgaans om de burgemeesters van de grootste gemeenten in die regio’s.

Het lijkt min of meer toevallig, maar waarschijnlijker is het dat er bij de vormgeving van de structuur van die veiligheidsregio’s scherp is nagedacht. De bevoegdheden van die superburgemeesters komen namelijk voort uit twee totaal verschillende wetten.

In de Wet publieke gezondheid wordt de organisatie van de openbare gezondheidszorg en de bestrijding van infectieziektes geregeld. Hoewel een burgemeester doorgaans de generieke rampen (ontplofte vuurwerkfabriek) binnen de gemeentegrens afhandelt, is de rampenbestrijding bij het bijzondere type ramp infectieziekte uit categorie A (corona) opgedragen aan de voorzitter van de veiligheidsregio. Hij kan op grond van die wet – onder leiding van de minister van medische zorg – bijvoorbeeld quarantainemaatregelen treffen.

Een oplossing met veel voordelen

Maar er speelt in dit verband nog iets anders. Aan de Wet Veiligheidsregio’s wordt een aantal stadia van calamiteiten gekoppeld. Tot stadium GRIP 3 heeft de burgemeester het voor het zeggen, maar bij gemeentegrensoverschrijdende rampen met GRIP 4 komt de openbare orde en veiligheid in handen van de voorzitter van de veiligheidsregio. Die mag nu de noodverordeningen afkondigen met onder andere het horecaverbod. En dus komen in de huidige situatie de instrumenten voor het bestrijden van corona én de handhaving van de openbare orde bij één persoon terecht: de superburgemeester.

Volgens de Groningse universitair noodrechtspecialist Adriaan Wierenga heeft deze opschaling grote voordelen. “Het werken met 25 burgemeester is overzichtelijker dan zakendoen met 350 burgemeesters, en de lijnen met de ministeries zijn zo ook korter. Daarnaast zijn superburgemeesters doorgaans meer ervaren en zijn binnen de Veiligheidsregio’s de hulpdiensten als brandweer en ambulance geclusterd.”

Toch verliest de lokale burgemeester zijn rol niet, benadrukt hij. “Nu de openbare-ordetaak en bestrijding van het virus uit zijn handen is, kan hij of zij de rol van burgervader of -moeder op zich nemen. Communicatie met de bevolking is bij een calamiteit heel belangrijk.”

Daarbij komt dat een lokale burgemeester in deze tijd ook extra taken heeft. Hij moet niet alleen de tijdelijke bijstand regelen die de rijksoverheid heeft toegezegd aan burgers en bedrijven die in deze crisis financiële ondersteuning krijgen. Hij dient ook de besluitvorming naar zich toe te trekken, nu de gemeenteraad in zijn functioneren wordt belemmerd. Volgens Liesbeth Spies, burgemeester van Alphen aan den Rijn en voorzitter van het Genootschap van Burgemeesters, kunnen gemeenteraden en Provinciale Staten alleen besluiten nemen als de leden ook lijfelijk aanwezig zijn. Zo staat dat in de wet. Dat is in strijd met de sociale onthouding en het verbod op bijeenkomsten. “Daarom wordt overal naar oplossingen gezocht, zegt Spies. “Een deel van de gemeenten heeft de vergadering uitgesteld tot over drie weken, en kijkt dan wat de situatie is.” Andere raden hebben zogenaamde ‘hamervergaderingen’ ingesteld. De voorbereidingen en de debatten zijn digitaal, en vervolgens komt de raad in zo’n klein mogelijk samenstelling bijeen zodat nét het benodigde quorum wordt gehaald. Binnen vijf minuten wordt dan gestemd over de al voorbereide voorstellen.” Ook in het bestuur tiert de creativiteit.

De 25 voorzitters van de veiligheidsregio's

Hubert Bruls (Gelderland-Zuid, voorzitter van het Veiligheidsberaad)
Ahmed Aboutaleb (Rotterdam-Rijnmond)
Femke Halsema (Amsterdam-Amstelland)
Johan Remkes (Haaglanden)
Jack Mikkers (Brabant-Noord)
Onno van Veldhuizen (Twente)
Pieter Broertjes (Gooi en Vechtstreek)
Jan Hamming (Zaanstreek-Waterland)
Henri Lenferink (Hollans Midden)
Koen Schuiling (Groningen)
Franc Weerwind (Felvoland)
Piet Bruinooge (Noord-Holland Noord)
Marianne Schuurmans (Kennemerland)
Jan Lonink (Zeeland)
Marco Out (Drenthe)
Theo Weterings (Midden- en West-Brabant)
John Jorritsma (Brabant Zuidoost)
Ahmed Marcouch (Gelderland-Midden)
Annemarie Penn-te Strake (Zuid-Limburg)
Jan van Zanen (Utrecht)
Sybrand Buma (Friesland)
Wouter Kolff (Zuid-Holland Zuid)
Peter Snijders (IJsselland)
Antoin Scholten (Limburg-Noord)
Annette Bronsvoort (Noord- en Oost-Gelderland)

Lees ook:

Wat te doen bij het hoogste dreigingsniveau? Utrecht wist het bij de tramaanslag niet goed

De oproep van de Utrechtse burgemeester om binnen te blijven na de tramaanslag afgelopen maart, stond los van het hoogste dreigingsniveau dat werd afgekondigd. Toch ontstond daarover verwarring, blijkt uit een evaluatie. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden