Wetenschap

Nederland wordt immuun, waarom blijft het virus dan toch onder ons?

Minister Hugo de Jonge bezocht in 2020 de plasmafabriek van Sanquin. De bloedbank heeft 4000 doses met antistoffen tegen het coronavirus geproduceerd uit gedoneerd bloed. Beeld ANP
Minister Hugo de Jonge bezocht in 2020 de plasmafabriek van Sanquin. De bloedbank heeft 4000 doses met antistoffen tegen het coronavirus geproduceerd uit gedoneerd bloed.Beeld ANP

Meer dan 90 procent van de mensen die bij Sanquin bloed komen geven, blijkt antistoffen te hebben tegen het coronavirus. Is daarmee de veelbesproken groepsimmuniteit bereikt?

Bloedbank Sanquin ziet het resultaat van de vaccinatiecampagne: bij meer dan 90 procent van de donoren worden in het bloed antistoffen tegen het coronavirus gevonden. In de hogere leeftijdsgroepen was dat al bijna regel, maar nu schieten ook de cijfers bij de twintigers en dertigers omhoog. Dat is voor het overgrote deel het resultaat van vaccineren; in minder dan 20 procent van de gevallen zijn antistoffen opgebouwd door een besmetting met het virus.

Met zulke hoge percentages lijkt de groepsimmuniteit in zicht te komen, waarover in het begin van de pandemie vaak werd gesproken. Groepsimmuniteit wil zeggen dat in een populatie zoveel mensen afweer hebben opgebouwd tegen een ziekteverwekker, zoals een virus, dat die te weinig kansen heeft om zich voort te planten, en uit de populatie verdwijnt.

Vaccins zorgen voor antistoffen, maar beschermen niet volledig

Dat gaat met dit coronavirus, Sars-Cov-2, niet gebeuren, zeggen epidemiologen. Een van hen, de Britse Azra Ghani, liet op een recente bijeenkomst van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen zien waarom. Haar verklaring begint met het feit dat vaccins weliswaar zorgen voor de opbouw van antistoffen, maar niet volledig beschermen. Ook gevaccineerden kunnen nog besmet raken, en het virus ook overbrengen. De kans dat ze ernstig ziek worden en in het ziekenhuis belanden is wel nagenoeg nul.

Daar komt bij dat niet iedereen bereid is zich te laten inenten. De bloeddonoren, bij wie deze hoge percentages zijn gemeten, zijn een selecte groep. In de gehele bevolking zullen de percentages antistoffen lager zijn, doordat sommige mensen vaccinatie weigeren en doordat mensen (kinderen jonger dan 12 jaar) geen vaccinatie krijgen.

En dan is er nog de kans – of beter: de zekerheid – dat er nieuwe varianten van het virus opduiken, die besmettelijker zijn en waartegen de vaccins die zijn toegediend minder goed beschermen. Dat gebeurt nu bijvoorbeeld met de deltavariant, die in korte tijd dominant is geworden. Er zullen meer varianten volgen.

Corona wordt endemisch

Die factoren maken het zeer onwaarschijnlijk dat het virus door groepsimmuniteit volledig uitgebannen zal worden. Corona wordt endemisch, zoals dat heet, een deel van onze wereld. En op gezette tijden zal bekeken moeten worden in welke gedaante de ziekteverwekker zich aandient en hoe de verdediging (vaccins) daarop moeten worden aangepast.

De hoge vaccinatiegraad en de hoge percentages antistoffen maken leven voor het virus natuurlijk wel moeilijker. Dat is te zien in de reproductiefactor (R), die aangeeft hoeveel nieuwe gevallen een besmet persoon kan veroorzaken. Die factor is nu weer aan het dalen richting de 1, de kritische grens, want als hij daar onder komt gaat het virus terrein verliezen.

Maar die reproductiefactor wordt niet alleen bepaald door het aantal gevaccineerden en het aantal mensen met antistoffen in hun bloed, waarschuwen epidemiologen. Net zo belangrijk is hoe we met het virus omgaan, en welke maatregelen we nemen om verspreiding te voorkomen. Dat was te zien toen enkele weken verscheidene maatregelen werden losgelaten, en de R weer omhoogschoot. Ook al gaan de metingen bij Sanquin richting de 100 procent, dan nog is versoepelen maatwerk.

De ‘groep’ beslaat de hele wereldbevolking.

Nog even terug naar dat woord: groepsimmuniteit. Over welke ‘groep’ hebben we het? De immuniteit van de ‘groep’ Nederlanders is relevant voor ziekte, sterfte, en de belasting van de gezondheidszorg in dit land. Maar gaat het om het uitbannen van het virus, dan beslaat ‘groep’ de hele wereldbevolking. Grote delen van de wereld hebben nu nog nauwelijks toegang tot vaccins, en het is zeer de vraag of de vaccinatiegraad wereldwijd ooit het niveau van de rijke landen zal bereiken.

Lees ook:

Intravacc werkt stug door aan neusspray-vaccin: ‘Dit is geen mosterd na de maaltijd’

Terwijl het coronavirus al anderhalf jaar rondgaat, werkt Intravacc stug door aan een vaccin. Trouw volgt dit project nu ruim een jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden