NieuwsCorona

Nederland kocht voor 354 miljoen euro aan sneltests, daarvan ligt zo’n 80 procent te verstoffen

Van de 38 miljoen coronasneltests die het ministerie van volksgezondheid kocht, zijn er nog maar 6 miljoen gebruikt.  Beeld ANP
Van de 38 miljoen coronasneltests die het ministerie van volksgezondheid kocht, zijn er nog maar 6 miljoen gebruikt.Beeld ANP

Het ministerie van volksgezondheid kocht voor 354 miljoen euro aan sneltests, maar het merendeel is nog ongebruikt. Intussen koopt het ministerie van infrastructuur zijn eigen tests.

Het ministerie van volksgezondheid (VWS) betaalde vorig najaar de hoofdprijs voor 38 miljoen coronasneltests: 354 miljoen euro. Hiervan zijn er nu 6 miljoen gebruikt. De overige 32 miljoen tests liggen in een pakhuis van VWS. De vraag is of deze tests voor de houdbaarheidsdatum worden gebruikt. Ondertussen koopt een ander ministerie, dat van infrastructuur (I&W), voor vakantiegangers nu andere sneltests.

De aankoop van tests lijkt zo uit te draaien op een financieel echec, blijkt uit onderzoek van Trouw. Voor de sneltests betaalde VWS gemiddeld 9,31 euro per stuk, blijkt uit antwoorden op vragen aan de Dienst Testen van VWS. Dat is veel: de kostprijs van sommige in Nederland goedgekeurde sneltests lag vorig najaar al tussen de 5 en 7 euro, blijkt uit een document van het RIVM uit november 2020.

De zogeheten antigeensneltests zijn iets minder betrouwbaar dan een klassieke PCR-test, maar hebben als voordeel dat ze na ongeveer een kwartier een uitslag geven. Onder meer de GGD gebruikt de tests sinds vorig najaar. De meeste sneltests gingen naar Testen voor Toegang, totdat dit testsysteem grotendeels tot stilstand kwam vanwege nieuwe beperkingen voor het uitgaansleven.

‘Uitzonderlijke spoed’

Tot nu toe was niet bekend hoeveel VWS betaalde voor de 38 miljoen tests, de aanschaf ervan werd niet openbaar aanbesteed. VWS stelde daarover eerder dat er een uitzondering werd gemaakt wegens ‘uitzonderlijke spoed’. Gezien de huidige voorraad is het de vraag of die uitzonderingsgrond terecht is gehanteerd, slechts een klein deel van de tests bleek immers snel nodig. Het niet aanbesteden heeft mogelijk (veel) geld gekost: concurrenten konden niet meedingen naar deze megaorder.

Om de order in perspectief te zetten: voor de sneltests betaalde het kabinet meer (354 miljoen euro) dan voor de tientallen miljoenen coronavaccins die in 2020 werden afgerekend (331 miljoen euro).

Die vaccins zijn veelal gebruikt. De kans dat de sneltests nog op grote schaal nodig zijn, neemt juist hard af nu de vaccinatiegraad stijgt. Straks is naar verwachting zo’n 90 procent van de Nederlanders ingeënt, en na een volledige vaccinatie is testen meestal niet nodig.

Niet gebruikt voor vakantiegangers

Een deel van de enorme voorraad tests van VWS had kunnen worden gebruikt voor het testen van vakantiegangers, dat gratis wordt aangeboden door het ministerie van I&W. Maar dat gebeurt niet. Commerciële testsbureaus kopen in opdracht van I&W zelf hun sneltests, die door het ministerie worden vergoed.

Zo geeft de overheid nóg meer geld uit aan sneltests. Tot begin augustus zijn 1,7 miljoen tests afgenomen voor Testen voor Reizen, laat het ministerie van infrastructuur weten. Een deel (naar schatting 40 procent) hiervan zijn antigeensneltests.

Gevraagd naar deze gang van zaken laat het ministerie van I&W weten dat het eigen contracten heeft gesloten met testbedrijven omdat het geen beschikking had over de tests van VWS. Inmiddels is er contact tussen de beide ministeries. Het ministerie van VWS erkent dat zijn tests nog niet worden uitgedeeld voor andere doeleinden, omdat onzeker is of VWS de tests zelf nodig heeft. Zo zou het kunnen dat de antigeentests worden gebruikt voor de opening van het onderwijs, aldus een woordvoerder.

Dit scenario is echter onwaarschijnlijk: in het onderwijs wordt gebruik gemaakt van zelftests die men thuis kan afnemen. Hiervan kocht VWS begin dit jaar tussen de 50 en 60 miljoen stuks voor een bedrag van tussen de 200 tot 300 miljoen euro.

Antigeentests beperkt houdbaar

Daarbij: mocht VWS onverhoeds toch niet genoeg hebben aan de 32 miljoen antigeentests die op voorraad liggen, dan kan het ministerie eenvoudig nieuwe bijkopen. Van schaarste is op de testmarkt op dit moment geen sprake, en de marktprijs is inmiddels gezakt tot onder de vijf euro per test.

Eerst de huidige voorraad tests wegwerken is sowieso verstandig: in de toekomst dreigt namelijk een nieuw probleem: de houdbaarheidsdatum van deze tests. Die is meestal één jaar en soms twee jaar, afhankelijk van de test. In de opslag van het ministerie liggen miljoenen tests die al in 2020 zijn geproduceerd, en die moeten dus snel worden gebruikt. Lukt dat niet, dan dreigt ook op die manier een miljoenenstrop.

Lees ook:

Reconstructie: Waarom de testsamenleving pas in april gestalte kreeg

De sneltestsamenleving, waarin mensen na een vlugge coronatest kunnen deelnemen aan het sociale leven, is een droom die vorig jaar al ontstond. Maar terwijl in andere landen in het voorjaar de contouren van zo’n samenleving ontstond, werden sneltests in Nederland niet gebruikt voor de heropening van de samenleving. Hoe kan dat? Een reconstructie in drie bedrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden