Vreemdelingenbeleid

Nederland heeft een van de strengste asielprocedures van Europa

Ankie Broekers-Knol, staatssecretaris van justitie en veiligheid. Beeld ANP

Nederland is binnen Europa een van de strengste landen bij het toelaten van asielzoekers.

Hoewel herhaalde oproepen van politici voor een strenger asielbeleid anders doen vermoeden, heeft Nederland al een van de strengste asielprocedures van Europa, gericht op snelle afwijzing. Dat blijkt uit onderzoek van onderzoeksplatform Investico en Trouw naar de achterkant van het asielbeleid.

Een van de belangrijke instrumenten die Nederland daarbij hanteert, is de lijst met ‘veilige landen’. Mensen uit deze landen maken weinig kans op asiel is het idee, omdat in die landen geen systematische vervolging, foltering of schending van mensenrechten plaatsvindt. Maar in de praktijk is de samenstelling van de lijst tamelijk willekeurig. Nederland staat in Europa vaak alleen in het oordeel dat een land veilig is.

Over de veiligheid van Oekraïne, waar in het oosten al vijf jaar een burgeroorlog woedt, is Nederland het alleen eens met Bulgarije, Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk. Ook over Marokko valt te twisten, zo blijkt. Alleen Slovenië, Oostenrijk, Hongarije en Nederland zetten dit Noord-Afrikaanse land op de lijst als veilig.

De langste ‘veiligelandenlijst’ van alle EU-landen 

Daarmee heeft Nederland verreweg de langste ‘veiligelandenlijst’ van alle EU-landen (32), op afstand gevolgd door het Verenigd Koninkrijk (24) en Oostenrijk (20). De behoefte aan zo’n lijst ontstond tijdens de vluchtelingencrisis in 2015, toen veel Syriërs voor de burgeroorlog in hun land op de vlucht sloegen. In hun kielzog kwamen mensen mee uit landen als Marokko, Tunesië en Albanië. Deze asielzoekers, zo was het idee, verstoppen de procedure ten koste van ‘echte vluchtelingen’.

Aanvragers uit veilige landen krijgen sindsdien een snellere behandeling met minder rechten. Ze krijgen maar één gehoor in plaats van twee. Ze moeten meer bewijzen aandragen voor hun vluchtverhaal. Vluchtelingenorganisaties hebben daarom veel kritiek op het gebruik van zo’n lijst, omdat het afbreuk zou doen aan de bescherming van minderheden en ongelijkheid creëert. In 2016 kwam 40 procent van de asielaanvragen in Nederland uit ‘veilige landen’, nu nog altijd 22 procent.

Dat de status ‘veilig’ de kansen op asiel inderdaad beïnvloedt, blijkt uit het onderzoek van Investico en Trouw. In Nederland willigt de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) slechts vijf procent van de Marokkaanse aanvragen in. Dit zijn vooral lhbti’ers en demonstranten uit het Rif-gebied. In omringende landen maken aanvragen uit Marokko veel meer kans: Italië willigde 25 procent in, Frankrijk 20 procent en België 13 procent.

In de praktijk heeft Nederland weinig aan de strenge opstelling jegens Marokkaanse asielzoekers omdat Marokko al jaren nauwelijks afgewezen burgers – die hier vaak voor overlast zorgen in de opvang – terugneemt. Onlangs klaagde staatssecretaris Broekers-Knol (VVD, vreemdelingenbeleid) in de Tweede Kamer nog hoe lastig het is afspraken te maken met de regering in Rabat.

IND vindt de geconstateerde verschillen binnen Europa ‘vreemd’

Voor Oekraïne zijn de verschillen tussen lidstaten nog groter, terwijl niet aannemelijk is dat elders een ander soort Oekraïener aanklopt dan in Nederland. Hier krijgt 2 procent asiel, terwijl Italië 58 procent inwilligt, Frankrijk 25 procent en België (met een vergelijkbaar absoluut aantal aanvragen) 24 procent. Het Europees gemiddelde ligt op 21 procent.

De IND zegt in een reactie de geconstateerde verschillen binnen Europa ‘vreemd’ te vinden. Over de Oekraïense cijfers zegt directeur Asiel en Migratie Joel Schoneveld: “Ik herken dit beeld niet. De asielzoekers die hier een aanvraag indienen, hebben doorgaans niet voor vervolging te vrezen. En de meeste Oekraïners komen hier echt niet omdat ze vervolgd worden door hun regering.”

En er is meer opvallends aan de hand met het stempel ‘veilig’. Zo vindt Nederland een land als Jamaica als enige veilig, terwijl liefst 67 procent van de Jamaicanen vorig jaar asiel kreeg, en 75 procent in 2017. Jaarlijks gaat dit hoogstens om enkele tientallen mensen. In Jamaica lopen vooral homoseksuele mannen systematisch gevaar.

In de praktijk lijkt het oordeel veilig of niet veilig soms gemotiveerd door de hoeveelheid asielzoekers. Zo besloot toenmalig staatssecretaris Harbers, de voorganger van Broekers-Knol, dat Moldavië geen veilig land is, op het moment dat daar nauwelijks iemand vandaan kwam. Een van zijn argumenten staat in een brief aan de Tweede Kamer van december 2017: er vindt marteling plaats in gevangenissen en psychiatrische instellingen. Sinds 2017 is het aantal asielzoekers uit de voormalige Sovjetrepubliek steil gestegen, van 340 naar 840 (in 2018) naar meer dan 850 dit jaar. Toch is in 2017 en 2018 geen enkele aanvraag ingewilligd. Recent werden enkele busjes met Moldaviërs onderschept en beloofde Broekers-Knol een ‘speciaal team’ om de aanvragen ‘versneld’ af te handelen.

Lees ook:

Snel erin, snel eruit; over de willekeur van de lijst met ‘veilige landen’

Voor asielzoekers uit ‘veilige landen’ is Nederland een van de strengste in Europa. Snel erin en snel eruit, is het devies. Doet dat recht aan de vluchtverhalen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden